Szkolenie Podstawowe Strażaków OSP: Dwuetapowy System i Odnowienie Testu w Komorze Dymowej

System szkolenia członków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) jest kluczowy dla zapewnienia wysokiego poziomu gotowości operacyjnej i bezpieczeństwa podczas działań ratowniczo-gaśniczych. Przez lata ewoluował, dostosowując się do zmieniających się potrzeb i możliwości. Niniejsza artykuł przedstawia zarówno historyczne propozycje usprawnień, obecne wyzwania, jak i obowiązujące zasady dotyczące dwuetapowego szkolenia podstawowego oraz kluczowego elementu weryfikacji umiejętności - testu w komorze dymowej.

Ewolucja i Wyzwania w Organizacji Szkoleń OSP

Wyszkolenie pożarnicze członków OSP uzyskane po 1991 roku nie powinno być kwestionowane, gdyż było realizowane przez komendy (rejonowe) powiatowe PSP w oparciu o programy nauczania zatwierdzone przez KG PSP i ZG ZOSP RP. Mimo to, system szkolenia nieustannie borykał się z różnymi wyzwaniami. Jednym z nich są ograniczenia finansowe, ponieważ system szkolenia rozbija się przede wszystkim o kasę, a niestety nie da się zrobić bezkosztowo dobrych zajęć. Do tej pory w komendach często brakowało dodatkowych środków na pomoce naukowe czy sprzęt przydatny w prowadzeniu zajęć, choć ostatnio pojawiły się pewne zmiany w tym zakresie.

Druga sprawa to prowadzący szkolenia. Tak długo jak będzie to "łapanka" na zasadzie: "dzisiaj będziesz prowadził zajęcia z ratownictwa technicznego", tak długo będziemy mieli do czynienia z bylejakością. Niestety, żeby poprowadzić dobre zajęcia, po pierwsze trzeba chcieć, po drugie trzeba mieć aktualną wiedzę, a po trzecie - predyspozycje do jej przekazywania. To rodzi pytanie, czy szkolenie powinno być realizowane w rodzimych OSP, gdzie w ilu jednostkach są ludzie, którzy zrobiliby to w stopniu zadowalającym.

Postulaty Zmian w Systemie Szkolenia

Zarząd Oddziału Wojewódzkiego ZOSP RP w Krakowie, już w dniu 7 grudnia 2013 roku, powołał komisję ds. zaopiniowania propozycji zmian „Zasad organizacji szkoleń członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”. W celu sprecyzowania wniosków do nowelizowanych zasad szkolenia, komisja wypracowała stanowisko zawierające następujące postulaty:

• Szkolenie teoretyczne strażaków OSP winno być realizowane w oparciu o e-learningowe platformy szkoleniowe lub system eksternistyczny. Wprowadzenie tych metod jest zasadne w celu skrócenia czasu udziału strażaków OSP w szkoleniach pożarniczych na poziomie podstawowym.
• Przyjęcie takiej formy spowoduje, że strażacy OSP w dogodnym dla siebie czasie będą mogli przyswoić wymaganą programem nauczania wiedzę teoretyczną bez konieczności uczestniczenia w seminaryjnych wykładach prowadzonych w komendach powiatowych/miejskich PSP. Proponowane rozwiązanie wymaga zorganizowania internetowej platformy szkoleniowej dla OSP oraz przygotowania dla potrzeb szkolenia eksternistycznego opracowań książkowych, np. „Szkolenie pożarnicze”.
• Szkolenie pożarnicze w systemie OSP winno być przeprowadzone dwuczęściowo, tj. część teoretyczna - realizowana eksternistycznie lub e-learningowo, zakończona pisemnym egzaminem teoretycznym, którego zaliczenie jest podstawą zakwalifikowania uczestnika kursu do udziału w szkoleniu praktycznym. Część praktyczna ma być prowadzona na bazie pojazdów, sprzętu i wyposażenia ratowniczego komend powiatowych/miejskich PSP.
• Wprowadzenie egzaminu po zakończeniu szkolenia teoretycznego daje możliwość zweryfikowania wiedzy teoretycznej nabytej przez strażaków OSP uczestniczących w szkoleniu pożarniczym na zasadach eksternistycznych lub e-learningowych.

Dwuetapowy System Szkolenia Podstawowego OSP

Szkolenie podstawowe strażaków OSP powinno być prowadzone w formie dwuetapowego lub jednoetapowego cyklu szkoleniowego (część I i II łącznie, jako jeden blok szkoleniowy poszerzony o kurs dowodzenia zastępem). Po jego zakończeniu członek OSP uzyskuje kwalifikacje do wykonywania działań ratowniczo-gaśniczych realizowanych w ramach możliwości operacyjno-technicznych zastępu oraz jest uprawniony do dowodzenia zastępem.

Rozszerzenie Programu o Tematykę Dowodzenia

Program szkolenia podstawowego powinien zawierać treści nauczania umożliwiające słuchaczowi uzyskanie kwalifikacji do stosowania w działaniach ratowniczo-gaśniczych urządzeń oraz sprzętu silnikowego będącego na wyposażeniu pojazdów pożarniczych. Ponadto, mając na uwadze potrzebę zapewnienia w obsadach osobowych zastępów OSP strażaków posiadających uprawnienia dowódcze, cykl szkolenia podstawowego powinien być poszerzony o tematykę związaną z dowodzeniem na poziomie interwencyjnym.

Zastosowanie tych rozwiązań skróci proces szkolenia członków OSP w układzie szkolenie podstawowe - szkolenie dowódcze, a także wpłynie na podniesienie skuteczności i bezpieczeństwa działań podejmowanych samodzielnie przez zastępy OSP. Włączenie do bloku szkoleniowego tematyki związanej z dowodzeniem wyeliminuje występujące w jednostkach OSP sytuacje, gdzie do większości akcji wyjeżdżają zastępy, w których nie ma osób uprawnionych do kierowania działaniami ratowniczymi.

Wymagania dla Strażaków OSP Spoza KSRG

Zasadne jest określenie w programach szkolenia pożarniczego wymagań dotyczących wyszkolenia strażaków jednostek OSP niewłączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). W związku z tym, iż strażacy jednostek OSP spoza KSRG nie są zobowiązani do pełnego realizowania zadań ratowniczych, zasadnym jest wprowadzenie do zasad szkolenia rozwiązań umożliwiających im uzyskanie uprawnień pożarniczych na poziomie wyszkolenia podstawowego bez konieczności odbywania specjalistycznego testu w komorze dymowej. Druhowie OSP spoza KSRG zazwyczaj nie dysponują sprzętem ochrony dróg oddechowych, w które powinni być wyposażeni w przypadku kierowania ich na przedmiotowe testy wydolnościowe.

Rola i Znaczenie Komory Dymowej w Szkoleniu Strażaków

Komora dymowa jest charakterystycznym trenażerem do ćwiczeń dla wszelkich służb ratowniczych oraz załóg pracujących na statkach. Celem bezpośrednim szkolenia w komorze dymowej jest zapoznanie uczestników z zasadami poruszania się w strefach silnego zadymienia oraz utrwalenie umiejętności związanych z ewakuacją poszkodowanych.

Komora Dymowa jako Trenażer Psychologiczny

W komorze dymowej odbywa się specyficzny trening psychologiczny. Jest to labirynt z przeszkodami, w którym poprzez zadymienie ograniczona jest widoczność. Oprócz radzenia sobie ze stresem, komora dymowa wymaga od ćwiczącego bieżącej analizy sytuacji i szybkiej reakcji na zmieniające się warunki.

Wyłączenie Obowiązku Komory Dymowej dla Szkolenia Podstawowego (Postulat)

Postulowano, aby wyłączyć z zasad organizacji szkolenia podstawowego obowiązek zaliczenia komory dymowej i testu wydolnościowego, warunkującego uzyskanie uprawnień pożarniczych na poziomie podstawowym. Obowiązek ten w znacznym stopniu ogranicza płynność przeprowadzania szkoleń. Limitowana pod względem ilości (standardowo 24 osoby) dostępność do komór dymowych powoduje wydłużenie procesu nabywania przez strażaków OSP w pełnym zakresie programowym podstawowych uprawnień pożarniczych. Bez zaliczenia testu w komorze dymowej strażak, mimo pozytywnego zaliczenia szkolenia podstawowego, nie mógł otrzymać zaświadczenia o ukończeniu kursu pożarniczego.

Egzamin w Wojewódzkich Ośrodkach Szkolenia (WOSz) bywał totalnym absurdem, gdyż już sam wyjazd na komorę często stanowił duże wyzwanie logistyczne i finansowe, zwłaszcza że niektóre powiaty mają ponad 200 kilometrów do przejechania. Ponadto była to dodatkowa praca dla samych ośrodków, a nagle mogłoby się okazać, że nie wyrabiają się z tym nowym zadaniem, co w skali województwa drastycznie zmniejszyłoby liczbę zrealizowanych kursów z powodu kolejek na egzamin.

Odnowienie Testu w Komorze Dymowej

Od lutego 2022 roku obowiązują nowe „Zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”. Zgodnie z zasadami zatwierdzonymi przez Komendanta Głównego PSP, strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych włączonych do KSRG mają obowiązek przystępować do testów w komorze dymowej nie rzadziej niż raz na 5 lat.

Celem testu jest sprawdzenie odporności strażaków na obciążenia psychofizyczne w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. W czasie testu sprawdza się orientację oraz zdolność do przemieszczania w warunkach zadymienia i ograniczonej widoczności. Kartę skierowania na test lub ćwiczenie w komorze dymowej podpisuje właściwy komendant gminny, prezes OSP lub naczelnik OSP.

Przebieg Testu w Komorze Dymowej

Test w komorze dymowej składa się z dwóch głównych części. Próba wysiłkowa (realizowana na bieżni, rowerze, młocie podciągowym i drabinie bez końca) odbywa się w obuwiu sportowym. Natomiast ścieżka treningowa, symulująca warunki pożarowe, pokonywana jest w obuwiu specjalnym.

Łódzki Komendant Wojewódzki PSP w Łodzi 13 lutego 2023 roku zatwierdził „Regulamin testu w komorze dymowej”, gdzie w części II „Testy w komorze dymowej” punkt 1.3 znajduje się zapis, że częstotliwość testów dla pozostałych członków podmiotów włączonych do KSRG ustala Łódzki Komendant Wojewódzki PSP w Łodzi, z zastrzeżeniem, że testy nie mogą odbywać się rzadziej niż raz na pięć lat. Przykładem takich działań jest planowane odnowienie testu w komorze dymowej dla osób, którym upłynęło 5 lat od ostatniego testu, które odbędzie się w Ośrodku Szkolenia Komendy Wojewódzkiej zs. w Sieradzu o godzinie 9.00 w określonych terminach w 2025 roku.

Platformy Edukacyjne i Bezpieczeństwo Pracy

Wsparcie E-learningowe dla OSP

Wspierając nowoczesne metody szkolenia, Komenda Powiatowa PSP w Brzozowie informuje, że uruchomiona została platforma edukacyjna www.platforma.wint.pl. Zawiera ona m.in. materiały szkoleniowe z zakresu ratownictwa dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych w ramach „Systemu szkolenia członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” z 2006 r. Możliwość logowania do serwisu (na podstawie loginu i hasła) wymaga wcześniejszego zarejestrowania się użytkownika za pomocą kodu dostępu przyznanego dla OSP. Materiały pomocne dla OSP znajdują się w dziale „IV”. Dostępne są też materiały szkoleniowe - prezentacje w plikach .pps, które obejmują tylko część teoretyczną poszczególnych szkoleń i są dostępne na stronach internetowych.

Doprecyzowanie Szkolenia BHP

Doprecyzowania wymagało również szkolenie z zakresu BHP w systemie szkolenia OSP. Na podstawie analizy zapisów rozdziału V (organizacja szkoleń członków OSP) projektu „Zasad organizacji szkolenia...” w ocenie komisji w programie szkolenia podstawowego winno być realizowane szkolenie wstępne BHP.

tags: #kurs #szeregowy #osp #dwuetapowy #a #odnowienie