System Szkoleń Państwowej Straży Pożarnej i Ochotniczych Straży Pożarnych

Państwowa Straż Pożarna (PSP) posiada własny, rozbudowany system kształcenia i szkolenia, składający się z dwóch podsystemów. Jeden z nich odpowiada za podwyższanie kwalifikacji ogólnych, przygotowując młodych ludzi do zawodu strażaka, technika pożarnictwa lub inżyniera pożarnictwa. Drugi natomiast związany jest z podwyższaniem kwalifikacji zawodowych w strukturach straży.

Ośrodki szkolenia i szkoły PSP realizują kształcenie kwalifikacyjne oraz szkolenia doskonalące, w tym kursy specjalistyczne. Zatrudniają strażaków i inne osoby z przygotowaniem specjalistycznym, a także osoby wspomagające proces nauczania. Wykładowcy rozwijają swoje zawodowe kompetencje na różnego rodzaju sympozjach i warsztatach. Ponadto do prowadzenia niektórych zajęć lub tematów zatrudniani są zewnętrzni specjaliści, tacy jak lekarze, prawnicy czy eksperci w różnych dziedzinach.

Zajęcia prowadzone są w salach wyposażonych w liczne pomoce audiowizualne. Szkoły i ośrodki posiadają również poligony, na których przeprowadzane są ćwiczenia z zakresu ratownictwa chemicznego, ekologicznego, technicznego, wodnego, wysokościowego, a także działań poszukiwawczo-ratowniczych oraz gaszenia pożarów. W służbie nie da się przewidzieć, do jakich interwencji będzie wzywana jednostka i z jakimi zadaniami będzie musiała się zmierzyć, dlatego służby muszą być przygotowane na wszelkie, nieraz trudne do przewidzenia sytuacje.

Szkolenie Podstawowe Strażaka-Ratownika Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP)

Szkolenie podstawowe jest przepustką do udziału w pierwszej akcji ratowniczo-gaśniczej dla członków OSP. Aby wziąć udział w tym szkoleniu, należy być członkiem jednostki OSP, gdyż tylko jednostka może skierować kandydata na szkolenie. Realizowane jest ono przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej i może odbywać się stacjonarnie, lub też zakres teoretyczny może być realizowany przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość. Zajęcia praktyczne powinny być realizowane z zachowaniem zasady 1 instruktor na 4-10 słuchaczy.

Wymogi i Organizacja Szkolenia

W szkoleniu podstawowym mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat i nie przekroczyły 65 lat. W przypadku osób nieletnich wymagana jest zgoda rodziców lub prawnych opiekunów na udział w szkoleniu. Osoby niepełnoletnie, które zdały egzamin, otrzymują zaświadczenie o ukończeniu szkolenia, natomiast zgodnie z obowiązującym prawem będą mogły brać udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych po ukończeniu 18 roku życia. Od lutego 2022 roku obowiązują nowe „Zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”, które wprowadziły zmiany w zakresie tematycznym i godzinowym poszczególnych szkoleń.

Szkolenie podstawowe rozpoczyna się spotkaniem organizacyjnym, podczas którego realizowana jest tematyka instruktażu ogólnego w ramach szkolenia wstępnego BHP. Po przeprowadzeniu instruktażu kursant otrzymuje kartę szkolenia wstępnego z zakresu BHP. Następnie w macierzystej jednostce OSP naczelnik przeprowadza instruktaż stanowiskowy dla kursantów i potwierdza to wpisem w otrzymanej wcześniej karcie szkolenia. Obecnie szkolenia podstawowe realizowane są w oparciu o program szkolenia podstawowego strażaka ratownika OSP z dnia 4 marca 2022 roku.

Bloki Tematyczne Szkolenia Podstawowego

Zakres tematów poruszanych na szkoleniu podstawowym jest bardzo szeroki, co wynika z faktu, że strażak-ratownik podczas akcji spotka się z wieloma różnymi sytuacjami, do których musi być dobrze przygotowany. Obejmuje on między innymi:

• Organizację ochrony przeciwpożarowej i ochotniczych straży pożarnych
• Służbę wewnętrzną i musztrę
• Sprzęt ratowniczy i podręczny sprzęt gaśniczy
• Drabiny pożarnicze
• Węże, armatura wodna, sprzęt do podawania piany
• Proces spalania, a pożar
• Zadania strażaków w zastępie
• Podstawy organizacji akcji gaśniczej
• Rozwijanie linii, zajmowanie stanowisk gaśniczych
• Gaszenie pożarów oraz środki gaśnicze
• Ewakuację ludzi, zwierząt i mienia
• Działania w czasie innych miejscowych zagrożeń
• Łączność bezprzewodową i alarmowanie
• Rozwój pożaru oraz taktykę gaszenia pożarów
• Sprzęt ochrony dróg oddechowych
• Ratowniczy sprzęt mechaniczny
• Elementy pierwszej pomocy

Egzamin Końcowy i Test w Komorze Dymowej

Egzamin końcowy składa się z części teoretycznej, praktycznej oraz z BHP. Do egzaminu praktycznego zostają zakwalifikowane osoby, które zrealizowały zagadnienia poruszane na szkoleniu, otrzymały zaliczenie z części teoretycznej egzaminu i zaliczyły test w komorze dymowej. Jeżeli zajęcia teoretyczne realizowane były przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość, część teoretyczna egzaminu przeprowadzona zostanie po ukończeniu modułu teoretycznego i przed rozpoczęciem zajęć praktycznych. W przypadku gdy zajęcia teoretyczne odbywały się stacjonarnie, cały egzamin zostanie zorganizowany na zakończenie szkolenia.

Egzamin z części teoretycznej jest egzaminem pisemnym, zazwyczaj składającym się z kilkudziesięciu pytań zamkniętych jednokrotnego wyboru. Egzamin zostaje zaliczony, jeżeli zdający uzyskał minimum 70% możliwych do zdobycia punktów. Na egzaminie praktycznym można spodziewać się wszystkiego, co wcześniej ćwiczono podczas zajęć praktycznych, z naciskiem na umiejętność posługiwania się specjalistycznym sprzętem, znajomość zasad prowadzenia korespondencji radiowej czy znajomość przepisów BHP. Egzamin z zakresu BHP przeprowadzany jest na zakończenie szkolenia, po zrealizowaniu wszystkich zajęć określonych w programie, i składa się z testu (minimum 10 zadań wielokrotnego wyboru z jedną prawidłową odpowiedzią).

Zgodnie z zasadami zatwierdzonymi przez Komendanta Głównego PSP, strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) mają obowiązek przystępować do testów w komorze dymowej nie rzadziej niż raz na 5 lat. Celem testu jest sprawdzenie odporności strażaków na obciążenia psychofizyczne w warunkach zbliżonych do rzeczywistych, a także sprawdzenie orientacji i zdolności do przemieszczania w warunkach zadymienia i ograniczonej widoczności. Kartę skierowania podpisuje właściwy komendant gminny, prezes OSP lub naczelnik OSP kierujący na test lub ćwiczenie w komorze dymowej. Próba wysiłkowa (bieżnia, rower, młot podciągowy i drabina bez końca) realizowana jest w obuwiu sportowym, a ścieżka treningowa pokonywana jest w obuwiu specjalnym.

Przykład Planowanych Szkoleń

Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Krasnymstawie planuje przeprowadzić w 2026 roku następujące szkolenia dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych:

• Szkolenie podstawowe strażaka ratownika ochotniczych straży pożarnych:
  • Data rozpoczęcia: 23.01.2026 r.
  • Data zakończenia szkolenia: 15.03.2026 r.
  • Termin dostarczania kart skierowań: 20.01.2026 r.
  • Szkolenie obejmuje 69 godzin zajęć praktycznych oraz 37 tematów w formie e-learningowej.
• Szkolenie kierowcy-konserwatora sprzętu ratowniczego ochotniczych straży pożarnych:
  • Data rozpoczęcia: 02.10.2026 r.
  • Data zakończenia szkolenia: 11.10.2026 r.
  • Termin dostarczania kart skierowań: 25.09.2026 r.
  • Szkolenie obejmuje 10 godzin zajęć praktycznych oraz 13 godzin zajęć teoretycznych.

Warunki przyjęcia na poszczególne szkolenia zostały rozesłane do Urzędów Miast oraz Urzędów Gmin.

Szkolenia Doskonalące i Specjalistyczne

Oprócz szkolenia podstawowego, strażacy OSP i PSP mają dostęp do szeregu szkoleń specjalistycznych, mających na celu pogłębianie wiedzy i umiejętności w konkretnych obszarach ratownictwa.

Szkolenie Kierowców i Operatorów Sprzętu

Szkolenia dla kierowców i operatorów sprzętu obejmują zagadnienia związane z bezpiecznym prowadzeniem i obsługą pojazdów oraz specjalistycznych urządzeń. W ich skład wchodzą:

• Prawa i obowiązki kierowcy samochodu pożarniczego.
• Charakterystyka podstawowych samochodów pożarniczych.
• Zasady bezpieczeństwa prowadzenia i ustawiania samochodów pożarniczych.
• Konserwacja i eksploatacja motopomp i autopomp.
• Obsługa techniczna samochodów pożarniczych.
• Konserwacja i eksploatacja agregatów prądotwórczych i osprzętu.
• Konserwacja i eksploatacja hydraulicznych urządzeń ratowniczych.
• Konserwacja i eksploatacja pił.
• Zasady eksploatacji sprzętu ochrony dróg oddechowych.
• Łączność i alarmowanie.

Centralna Szkoła PSP w Częstochowie realizuje m.in. Szkolenie doskonalące dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t (UKIER), zatwierdzone przez Komendanta Głównego PSP w dniu 14.12.2022 r. W programie zawarte są zagadnienia związane z ruchem drogowym i transportem wykonywanym przez pojazdy pożarnicze, jak również treści bezpośrednio odnoszące się do posiadanych predyspozycji i umiejętności przez strażaków-kierowców. Szkolenie prowadzone jest przez pracowników Centralnej Szkoły Państwowej Straży Pożarnej oraz specjalistów z zewnątrz.

Szkolenie z Zakresu Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP)

Szkolenie KPP przygotowuje strażaków do profesjonalnego udzielania pierwszej pomocy w szerokim zakresie sytuacji. Program obejmuje szczegółowe procedury postępowania, takie jak:

1. Sekwencja założeń taktycznych w ratownictwie medycznym.
2. Sekwencja medycznych działań ratowniczych.
3. Postępowanie w zatrzymaniu krążenia u dorosłych.
4. Postępowanie w zatrzymaniu krążenia u dzieci, niemowląt, noworodków (RKO).
5. Obrażenia i podejrzenie obrażeń głowy.
6. Obrażenia i podejrzenie obrażeń kręgosłupa.
7. Obrażenia i podejrzenie obrażeń klatki piersiowej.
8. Obrażenia i podejrzenie obrażeń brzucha.
9. Obrażenia i podejrzenie obrażeń miednicy.
10. Obrażenia i podejrzenie obrażeń narządu ruchu.
11. Rany.
12. Amputacja urazowa.
13. Wstrząs hipowolemiczny - postępowanie wstępne.
14. Oparzenia termiczne.
15. Oparzenia chemiczne.
16. Zatrucia wziewne.
17. Podtopienie.
18. Wychłodzenie.
19. Zaburzenia krążeniowo-oddechowe w stanach nieurazowych.
20. Drgawki.
21. Kobieta w widocznej ciąży w stanie zagrożenia życia/zdrowia.
22. Wsparcie psychiczne.

Szkolenie z Zakresu Ratownictwa Technicznego na Drogach

Ten rodzaj szkolenia koncentruje się na wypadkach komunikacyjnych i obejmuje:

• Wypadki drogowe - statystyka i przyczyny.
• Budowa pojazdów samochodowych.
• Hydrauliczne urządzenia ratownicze.
• Organizacja akcji ratownictwa technicznego na drogach.
• Metody uwalniania osób poszkodowanych z samochodów osobowych i ciężarowych.
• Postępowanie w czasie akcji z substancjami niebezpiecznymi.
• Postępowanie ratownicze w czasie innych akcji komunikacyjnych.

Szkolenie z Zakresu Ratownictwa Wodnego

Szkolenie w obszarze ratownictwa wodnego przygotowuje do działań w środowisku wodnym, a jego program obejmuje:

• Konstrukcję budowli ochronnych i przyczyny awarii.
• Działania ratownicze i zabezpieczające.
• Usuwanie skutków powodzi.
• Sprzęt ratownictwa wodnego.
• Czynności członka załogi łodzi ratowniczej.
• Udzielanie pomocy ludziom i zwierzętom.
• Lokalizację i wydobywanie zwłok.
• Działania ratownictwa wodnego na terenach objętych powodzią.
• Działania ratownicze na lodzie.
• Znaki żeglugowe na drogach wodnych.

Szkolenie z Zakresu Ratownictwa Chemicznego i Ekologicznego

Szkolenie z zakresu ratownictwa chemicznego i ekologicznego zorganizowane jest w formie dwóch pięciodniowych zjazdów zakończonych egzaminem. Opiera się na programie szkolenia zatwierdzonym przez Komendanta Głównego PSP w dniu 10 lipca 2006 r. Zajęcia prowadzone są przez wykładowców i instruktorów z zewnątrz, którzy posiadają wiedzę i umiejętności potwierdzone certyfikatami producentów odpowiednich marek i modeli drabin. Szkolenie obejmuje podstawowe zadania strażaków OSP w działaniach ratownictwa chemicznego.

Szkolenie w Zakresie Gaszenia Pożarów Wewnętrznych

Szkolenie w zakresie gaszenia pożarów wewnętrznych, organizowane w Centralnej Szkole PSP w Częstochowie, ma formę 5 dni zajęć dydaktycznych. Podczas szkolenia uwaga uczestników zwrócona jest na charakterystykę zagrożeń wynikających z pożaru, tj. przegrzanie, odwodnienie, toksyczność dymu, ograniczona widoczność, a także na ryzyko występowania u strażaków chorób nowotworowych.

Realizacja zajęć praktycznych obejmuje m.in. ćwiczenia w trenaraże ogniowym. Uczestnicy warsztatów mają okazję ćwiczyć techniki operowania prądami gaśniczymi, zastosowanie różnych sposobów budowy, prowadzenia i zabezpieczania linii gaśniczych (np. pakiety wężowe), postępowanie podczas otwierania drzwi w budynku objętym pożarem, współpracę w rocie i przemieszczanie się w pomieszczeniach zadymionych podczas wprowadzania i wycofywania się z linią gaśniczą. Podczas każdego dnia warsztatów uczestnicy obserwują różne pokazy i demonstracje, takie jak pokaz pirolizy drewna w kolbie, pokaz granic wybuchowości/palności z wykorzystaniem akwarium, czy cztery modele domków ogniowych do pokazu w małej skali.

Szkolenia dla Kadry Zarządzającej i Dowodzącej

W systemie szkoleń PSP i OSP dostępne są również kursy przeznaczone dla kadry zarządzającej i dowodzącej, które przygotowują do efektywnego kierowania działaniami oraz organizacji pracy jednostki.

Szkolenie Kierujących Działaniem Ratowniczym

Szkolenie dla kierujących działaniem ratowniczym obejmuje:

• Kierowanie działaniami gaśniczymi.
• Działania ratownictwa na drodze.
• Organizację łączności dowodzenia i współdziałania.
• Sporządzanie dokumentacji z działań ratowniczych.
• Organizację i funkcjonowanie Jednostek Operacyjno-Technicznych (JOT) OSP.

Szkolenie Naczelników OSP

Kurs dla naczelników OSP koncentruje się na aspektach prawnych i organizacyjnych, takich jak:

• Obowiązki, uprawnienia i odpowiedzialność naczelnika OSP.
• Współdziałanie OSP z samorządem terytorialnym i PSP.
• Wybrane zagadnienia operacyjne.
• Ceremoniał pożarniczy.
• Organizacja szkoleń, ćwiczeń i zawodów OSP i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP).
• Zaplecze logistyczne w OSP.
• Propaganda z zakresu ochrony przeciwpożarowej.

Szkolenie Komendantów Gminnych OSP

Szkolenie dla komendantów gminnych OSP dotyczy kwestii związanych z zarządzaniem na szczeblu lokalnym, w tym:

• Podstawowych aktów prawnych z zakresu ochrony przeciwpożarowej i OSP.
• Zadań i kompetencji Komendanta Gminnego OSP.
• Kierowania działaniami ratowniczymi.
• Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego na szczeblu gminy.
• Zarządzania kryzysowego na szczeblu gminy.
• Powiatowych planów ratowniczych.
• Organizacji i zadań systemu wykrywania i alarmowania.
• Organizacji szkoleń, ćwiczeń i zawodów OSP i MDP.

Wsparcie Edukacyjne i Zmiany w Systemie Szkoleń

Komenda Powiatowa PSP w Brzozowie informuje, że uruchomiona została platforma edukacyjna www.platforma.wint.pl, zawierająca m.in. materiały szkoleniowe z zakresu ratownictwa dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych w ramach „Systemu szkolenia członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” z 2006 r. Możliwość logowania do serwisu (na podstawie loginu i hasła) wymaga wcześniejszego zarejestrowania się użytkownika za pomocą kodu dostępu przyznanego dla OSP. Materiały pomocne dla OSP znajdują się w dziale „IV. Materiały szkoleniowe”. Dostępne są też materiały szkoleniowe - prezentacje w plikach .pps, które obejmują tylko część teoretyczną poszczególnych szkoleń. Są one dostępne na stronach internetowych.

„Zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” z 2006 r. uległy zmianie. Od lutego 2022 r. obowiązują nowe zasady, które modyfikują zakres tematyczny i godzinowy poszczególnych szkoleń, takich jak szkolenia podstawowe, kierowców-konserwatorów oraz kierujących działaniem ratowniczym.

Szkolenie Podstawowe w Zawodzie Strażak (dla funkcjonariuszy PSP)

Dla osób, które wstąpiły do PSP po 31 października 2016 roku, obowiązuje „Program szkolenia podstawowego w zawodzie strażak”. Pełne szkolenie do zawodu strażaka trwa 7 miesięcy, z czego pierwsze 2 miesiące to przeszkolenie z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Kolejnym etapem szkolenia są praktyki zawodowe, które przyszły strażak odbywa w rodzimej jednostce ratowniczo-gaśniczej. Praktyki muszą obejmować co najmniej 28 służb w wymiarze 24h w czasie 90 dni (3 miesiące). Przebieg służby należy dokumentować w dzienniku praktyk. Na tym etapie bardzo ważne jest unikanie absencji, ponieważ nieobecność przekraczająca 10% czasu przeznaczonego na realizację programu może stanowić podstawę do niezaliczenia praktyk.

Ostatnim etapem szkolenia jest blok zasadniczy, czyli tzw. „podoficerka”. Trwa mniej więcej 2 miesiące i obejmuje 336 godzin dydaktycznych, zakończonych dwudniowymi egzaminami. Pierwszy i trzeci etap szkolenia odbywa się w trybie skoszarowanym na terenie szkół oraz ośrodków szkoleniowych zlokalizowanych w całej Polsce. Miejsce szkolenia często nie jest zależne od kandydata ani nawet od miejscowej komendy PSP i jest podyktowane ilością wolnych miejsc w określonej placówce. W celu ukończenia podstawowego szkolenia, koniecznością jest zaliczenie wszystkich wymienionych przedmiotów z pierwszego i trzeciego etapu.

Szkoła Podoficerska Państwowej Straży Pożarnej w Bydgoszczy prowadzi Centralną Listę Potrzeb Szkoleniowych (CLiPS) i koordynuje kolejność kierowania kandydatów na szkolenie. W przypadku zagrożenia przekroczenia przez kandydatów na szkolenie maksymalnego czasu 90 dni od przyjęcia do służby do skierowania na szkolenie podstawowe w zawodzie strażak, dopuszcza się realizację szkoleń przez pozostałe szkoły PSP, a także wykorzystanie kadry i bazy dydaktycznej ośrodków szkolenia w komendach wojewódzkich PSP.

tags: #kursy #strazackie #psp