Remiz (Remiz pendulinus) to mały ptak z rodziny remizów (Remizidae), o największym zasięgu występowania z tej rodziny. Ten drobny ptak śpiewający jest wyraźnie mniejszy od wróbla, a jego ruchliwe zachowanie przypomina sikory. Remiz to niewielki ptak, który zasłynął jako budowniczy najbardziej skomplikowanego gniazda wśród ptaków Europy. Dorosłe osobniki osiągają długość około 11 cm, a ich waga wynosi zaledwie około 8-10 g.
Charakterystyka i wygląd
Wygląd i ubarwienie
Remiz sprawia wrażenie popielatego ptaka. Łatwo rozpoznać go po czarnej maseczce. Kark i podbródek są popielate. Czarna maska na głowie, u młodych osobników pręga jest brązowa, zakrywa oczy i okolice małego, ostrego dzioba, dodając mu charakteru i uroku. Grzbiet jest rdzawobrązowy lub kasztanowaty, a lotki i sterówki są biało obrzeżone. Spód ciała jest białawy, z rdzawym nalotem na piersi. Samica jest podobna do samca, ale mniej skontrastowana i upierzona mniej jaskrawo; jej barwy są bardziej stonowane.
Długość ciała Remiza wynosi 10-11 cm. Maska ta pomaga Remizowi lepiej widzieć nawet w pełnym słońcu, ponieważ ciemna barwa skutecznie pochłania światło, dzięki czemu ostre słońce mniej przeszkadza w pracy oczu.
Łacińska nazwa i jej znaczenie
Łacińska nazwa Remiz pendulinus oznacza "wiszącego majstra" lub "mistrza". Słowo „remiz” pochodzi z języka łacińskiego i oznacza „rzemieślnik”, natomiast „pendulinus” to „wiszący”. Nazwa ta z pewnością odnosi się do kunsztownego gniazda, które zawiesza na cieniutkich gałęziach. Misternie utkane gniazdo remiza wymaga niezwykłych umiejętności budowniczych.
Występowanie i środowisko
Zasięg występowania
Remiz zamieszkuje południową i środkową Europę oraz Azję. Zimuje na południu Europy i w Azji. W Polsce jest nielicznym ptakiem lęgowym. Występuje jako gatunek lęgowy, związany głównie z dolinami rzek i terenami podmokłymi.
Preferowane siedliska
Zajmuje łęgowe tereny nad rzekami, jeziorami, stawami. Jest związany z podmokłymi terenami. Buduje gniazda w rozwidleniach wierzb wzdłuż brzegów wód, często w sąsiedztwie trzcinowisk, olch czy brzóz.
Tryb życia i zachowanie
Remiz to ptak wędrowny, migrant krótkodystansowy. Przylatuje do Polski w marcu i kwietniu, odlatuje we wrześniu i październiku, zimując w południowo-zachodniej Europie. Sprawnie porusza się w gąszczu drzew i krzewów, prawie nigdy nie schodzi na ziemię. Nie ma charakterystycznego lotu. Remizy skaczą po najcieńszych gałązkach. Kąpią się w rosie. Nie są specjalnie płochliwe, więc nie wiodą skrytego trybu życia.
Jak rozpoznać Remiza po głosie?
Remiz odzywa się delikatnym, cichym, ale wysokim w tonach „ciiiiiiii” lub „tsiuuu”. Odzywa się rzadko, a jego odgłos jest łagodny i pogodny.
Pożywienie
Remiz żywi się głównie owadami, gąsienicami i larwami oraz pajęczakami. Owady i ich larwy oraz pająki zbiera ze zwiniętych liści, wsuwając w nie dziób. Poza okresem lęgowym, jesienią chętnie zjada także nasiona trzciny, pałki wodnej, wierzby oraz topoli.
Zostań strażakiem dla dzieci | Dowiedz się więcej o strażakach 👨🚒🚒
Rozmnażanie i gniazdo
Budowa gniazda
Remiz należy do mistrzów budowy gniazd. Gniazdo budowane jest przez około dwa tygodnie, ma formę wiszącej kulistej torby lub miękkiej, workowatej torby z bocznym korytarzem lub rurowym wejściem na górze, przypominającej but albo jednopalcową, bokserską rękawicę. Jest niezwykle misternie uwite i zawieszone w niedostępnym miejscu, przytwierdzone do cienkich gałązek. Jest ono wykonane z włókien kwiatostanów wierzb i topól, trzciny kanaryjskiej, płatków kostrzewy lub płatków kory, a całość związana jest pajęczyną. Mimo że tkane z delikatnych części roślin i pajęczyn, gniazda te są zaskakująco trwałe i mogą przetrwać kilka lat. W dawnych czasach ludzie wykorzystywali je nawet jako ciepłe skarpety, papcie lub onuce.
Budowę gniazda rozpoczyna samiec w kwietniu lub maju. Wyplata je z roślinnych puchów na osnowie z włókien. Każdy samiec buduje w jednym sezonie kilka takich konstrukcji, aby poddać je następnie wnikliwej ocenie samic. Samica wybiera bowiem samca, którego gniazdo wywrze na niej największe wrażenie. Po wybraniu partnera para razem zajmuje się wykończeniem gniazda.
Proces lęgowy
Samica składa od 5 do 8 jaj (zwykle 6). Wysiadywanie trwa 12-15 dni i odbywa się przez samicę lub samca. Młode opuszczają gniazdo po 15-20 lub 18-26 dniach, ale przez kilka kolejnych dni po wylocie chętnie wracają do niego na noc. Młode remizy po opuszczeniu gniazda wracają do niego na nocleg. Samiczki wyprowadzają jeden lub dwa lęgi rocznie.
Niezwykłe strategie rozrodcze
U Remizów występują niemal wszystkie poznane systemy rozrodcze: od monogamii, przez poligynię, do poliandrii. Wszystkie typy kojarzeń mogą występować w obrębie jednej populacji. Zarówno samice, jak i samce mogą kilkukrotnie kojarzyć się z nowymi partnerami podczas jednego sezonu lęgowego. Samiec często przygotowuje kilka gniazd z myślą o kilku różnych partnerkach. Samczyki mogą zwabić do kilku wybudowanych przez siebie gniazd kilka różnych partnerek. Niektóre samice znoszą jaja w kilku gniazdach, żeby w końcu zdecydować się na jednego partnera. Inne porzucają gniazdo w trakcie znoszenia jaj i udają się na poszukiwanie nowego partnera, przelatując niekiedy kilkadziesiąt kilometrów. Około 70% samców decyduje się potem na samotne wysiadywanie i wychowanie potomstwa. W wielu przypadkach gniazdo porzucają oboje rodzice, wskutek czego przepada cały lęg.
Ochrona i zagrożenia
Gatunek ten nie jest zagrożony wymarciem. Ma status LC (najmniejszej troski) w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych. Remiz jest gatunkiem chronionym w Polsce.
Pokrewne gatunki
Remiz wschodni (Remiz coronatus)
Remiz wschodni występuje w Chinach i Japonii oraz w Korei Południowej w Azji. Jest związany z podmokłymi terenami. Długość jego ciała wynosi 9-12 cm, a ciężar ciała 7-12 g. Buduje misterne, wiszące gniazdo. Gatunek ten również nie jest zagrożony wymarciem i ma status LC w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych.
Jak odróżnić Remiza od innych ptaków?
Maska „Zorro” czyni Remiza niepowtarzalnym. Choć czarne maski na oczach noszą jeszcze: Kowaliki, Srokosze, Dzierzby i samczyki Gąsiorków, to wszystkie te ptaki są jednak większe od Remiza i raczej nie zobaczymy ich na zwisających nad wodą gałęziach. Żaden z nich nie buduje też tak unikalnych gniazd!