Las deszczowy Amazonii, rozciągający się od peruwiańskich Andów po brazylijskie brzegi Atlantyku, stanowi niezastąpioną część planetarnego cyklu hydrologicznego. Jest to obszar o gigantycznym znaczeniu biologicznym: w obrębie jednego hektara mieści się ponad 750 gatunków drzew i 1500 gatunków roślin wyższych. Amazonia jest domem dla ponad trzech milionów gatunków zwierząt i roślin, w tym 20 proc. znanych gatunków ptaków i 10 proc. gatunków ssaków.
Zagrożenia dla bioróżnorodności
Fauna i flora lasów deszczowych są przystosowane do funkcjonowania w warunkach pełnego zalesienia. Naruszenie tych warunków poprzez wycinkę czy pożary prowadzi do powstawania wzmożonych wiatrów, powoduje suszę i drastycznie zmienia mikroklimat. Badania wykazują, że bioróżnorodność terenów objętych działalnością ludzi jest mocno naruszona w porównaniu do dzikich lasów. Szacuje się, że każdego dnia eksploatacja lasu powoduje wymarcie 137 gatunków roślin, zwierząt i owadów.
- Fragmentacja siedlisk: Lasy poddane fragmentacji zmieniają się bardzo szybko, tracąc zdolność do utrzymania pierwotnej liczby gatunków.
- Pożary powierzchniowe: Połączenie szkód wyrządzonych przez selektywne pozyskiwanie drewna i pożary zamienia lasy pierwotne w gęsty busz, który przechowuje o 40% mniej węgla niż lasy nienaruszone.
- Zmiany klimatyczne: Wylesienie osusza klimat, co z kolei dodatkowo zwiększa ryzyko kolejnych pożarów i susz, tworząc niszczycielską reakcję łańcuchową.
Przyczyny i skala zjawiska
W 2019 roku liczba pożarów lasów deszczowych w Amazonii wzrosła o 84 proc. w porównaniu z rokiem poprzednim. Choć susza jest naturalnym czynnikiem, naukowcy podkreślają, że obecny wzrost skali pożarów nie może być wytłumaczony wyłącznie zjawiskami naturalnymi. Media oraz eksperci wskazują, że przyczyną pożarów jest najprawdopodobniej chęć oczyszczenia ziemi pod hodowlę bydła, która odpowiada za 80 proc. wylesiania.
| Czynnik | Wpływ na ekosystem |
|---|---|
| Wypas bydła | Główna przyczyna celowego wypalania terenów leśnych |
| Selektywna wycinka | Uszkadza okoliczne drzewa i zwiększa podatność lasu na pożary |
| Zmiany klimatu | Wydłużenie pory suchej ogranicza regenerację gleby i roślinności |
Globalne konsekwencje degradacji
Amazonia pełni funkcję kluczowego regulatora klimatu, pochłaniając atmosferyczny dwutlenek węgla. Podczas ciężkiej suszy w 2005 roku las uwolnił 1 petagram węgla. Selektywna wycinka i powierzchniowe pożary mogą prowadzić do rocznej utraty 54 miliardów ton węgla z brazylijskiej Amazonii, drastycznie zwiększając emisje gazów cieplarnianych. Naukowcy ostrzegają, że jeśli wycięte zostanie 20-25 proc. puszczy, bezpowrotnie wymrzeć może aż połowa dżungli.
Aerial footage shows fires raging in parts of Brazil's Amazon rainforest
Skutki pożarów i wyrębu w lasach tropikalnych były przez lata w dużej mierze pomijane przez decydentów, którzy koncentrowali się wyłącznie na problemie bezpośredniego wylesiania. Tymczasem degradacja lasów prowadzi do trwałego zniszczenia środowiska życia dla milionów gatunków zwierząt, których rzeczywiste znaczenie dla medycyny i biologii dopiero zaczynamy rozumieć.