Artykuł omawia kluczowe aspekty związane z funkcjonowaniem Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) w Polsce, koncentrując się na nowych regulacjach dotyczących wydawania legitymacji strażaków, kryteriach członkostwa honorowego oraz możliwości nadawania imienia jednostkom OSP.
Nowe zasady wydawania legitymacji strażaka OSP
Z opublikowanej nowelizacji ustawy o ochotniczych strażach pożarnych wynika, że legitymacje będą obowiązywały strażaków OSP wyłącznie w wersji cyfrowej, dostępnej w aplikacji mObywatel. Nowe przepisy dotyczące wydawania legitymacji dla strażaków ochotników OSP i osób, którym przyznano świadczenie ratownicze, zostały opublikowane w Dzienniku Ustaw (Dz.U.2025.0.244).
Cyfrowa legitymacja w aplikacji mObywatel
Legitymacje w tylko wersji cyfrowej, dostępne w aplikacji mObywatel, będą obowiązywały strażaków OSP od 8 kwietnia 2026 roku. Wynika to z ustawy z 4 czerwca 2025 r. nowelizującej ustawę o ochotniczych strażach pożarnych, która weszła w życie 8 kwietnia 2026 r. Rozwiązanie to, oczekiwane przez tysiące osób służących w OSP, nie generuje dodatkowych kosztów, a stanowi realne ułatwienie dla strażaków. Cyfrowa legitymacja umożliwi strażakom łatwą identyfikację oraz korzystanie z dodatkowych świadczeń, zastępując papierowe zaświadczenia i upraszczając korzystanie ze świadczeń oraz potwierdzanie statusu wobec pracodawców.
Procedura wydawania i rejestracja
Legitymacja strażaka ratownika OSP wydawana jest na wniosek strażaka lub osoby posiadającej uprawnienia do wykonywania działań ratowniczych. Wniosek składa się do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na siedzibę jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej, której wnioskodawca jest członkiem. Za wprowadzenie danych niezbędnych do wydania dokumentu będzie odpowiadał wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może na podstawie porozumienia upoważniać zarząd OSP lub zarząd oddziału gminnego związku ochotniczych straży pożarnych do przyjmowania wniosków o wydanie legitymacji i wprowadzenia danych do rejestru. Minister właściwy do spraw wewnętrznych wydaje legitymacje i prowadzi w systemie teleinformatycznym centralny rejestr legitymacji strażaków ratowników OSP i osób, którym przyznano świadczenie ratownicze.
Sejm przyjął nowelizację ustawy, podkreślając, że proces jest bezkosztowy dla OSP, ponieważ system wykorzystuje już istniejące rozwiązania cyfrowe, nie generując nowych wydatków. „To będzie kolejna legitymacja w aplikacji mObywatel, ale jedna z niewielu, która będzie wyłącznie w wersji elektronicznej - po to, by nie generować kosztów” - podkreślił Bartosz Romowicz. Strażak ratownik OSP i osoba, której przyznano świadczenie ratownicze, są obowiązani niezwłocznie zgłosić wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) zmianę danych.
Krytyka i wyzwania
Inicjatorzy nowych przepisów szacują, że legitymacje otrzyma około 230 tys. obywateli. Nowelizację w procesie legislacyjnym skrytykował Związek Powiatów Polskich. Wskazywał on, że przepisy już umożliwiają wydawanie takich legitymacji, ale żadna nie została dotąd wydana. Gminy, które mają odpowiadać za wydawanie legitymacji, mogą mieć problemy, bo nie mają dostępu do pełnych danych członków OSP i strażaków pobierających świadczenia ratownicze. Ponadto, nie każdy strażak musi korzystać z mObywatela. W dotychczasowym stanie prawnym (art. 29 ustawy o ochotnych strażach pożarnych) strażak ratownik OSP, na czas pełnienia tej funkcji, oraz osoba posiadająca uprawnienie do świadczenia ratowniczego, powinien otrzymywać w celu identyfikacji i korzystania z dodatkowych świadczeń legitymację OSP. Wygląd legitymacji określiło rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 1 czerwca 2022 r. w sprawie legitymacji strażaka ratownika OSP lub osoby posiadającej uprawnienie do świadczenia ratowniczego. Ma to być elektroniczna karta procesowa w formie karty identyfikacyjnej wykonanej z tworzywa sztucznego. Planowano wydać ok. 230 tys. legitymacji, a w październiku 2023 r. Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej zamówiła 9 tys. blankietów legitymacji.
Członek honorowy OSP - kryteria i nadawanie godności
Definicja i wymagania
Zgodnie ze statutem wzorcowym, członkiem honorowym OSP może być każda osoba fizyczna, bez względu na miejsce zamieszkania, szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej. Godność członka honorowego nadaje walne zebranie OSP. "Ten jest większy między ludźmi, kto im służy i kto poświęca siebie dla dobra innych!"
Status osoby zmarłej a członkostwo honorowe
Pojawiły się pytania, czy członkiem honorowym OSP może być zmarła osoba, która w jakiś sposób zasłużyła się dla jednostki. Odpowiedź na to pytanie jest negatywna. Osoba fizyczna to prawne określenie człowieka w prawie cywilnym, od chwili urodzenia aż do śmierci, w odróżnieniu od osób prawnych. Bycie osobą fizyczną pociąga za sobą zawsze posiadanie zdolności prawnej, czyli zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków wynikających ze stosunków cywilnoprawnych. Wobec powyższego, mianem osoby fizycznej nie można nazwać zwłok. Członkiem OSP (w tym honorowym) może być osoba fizyczna lub prawna, a zmarły nie mieści się w tych kategoriach.
Nadawanie imienia (patrona) jednostce OSP
Prawne aspekty nadawania imienia
Jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej są stowarzyszeniami i jako takie działają na podstawie ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Są przy tym samorządnymi zrzeszeniami i to wyłącznie do nich należy decyzja, czy będą miały imię jakiegoś patrona. Zgodnie z tą ustawą, podział kompetencji pomiędzy władze stowarzyszenia określa statut. Artykuł 11 tej ustawy mówi, że najwyższą władzą każdego stowarzyszenia jest walne zebranie członków (walne zebranie delegatów), ponadto musi ono posiadać zarząd i organ kontroli wewnętrznej.
Zgodnie z powyższym, jeżeli statut OSP powierza wprost uprawnienie do nadania imienia np. zarządowi, to właśnie ten organ ma do tego prawo. Natomiast jeżeli w statucie takie uprawnienie nie zostało wprost przekazane żadnemu organowi, to zgodnie z art. 11 ust. 1 zd. 2, to właśnie walnemu zebraniu członków będzie przysługiwało prawo do nadania imienia OSP. Nie można przy tym przyjąć, że skoro statut nadaje zarządowi prawo do nadania np. herbu jednostce OSP, a milczy na temat możliwości nadania jej imienia, to ze względu na podobieństwo spraw przez analogię prawo to będzie zarządowi także przysługiwało. Reasumując, prawo do nadania imienia OSP przysługuje temu, komu uprawnienie takie nadaje wprost statut. W przypadku braku takiego zapisu w statucie prawo to przysługuje walnemu zebraniu członków.
Rozróżnienie od ogólnego patrona strażaków
Choć ogólnym patronem wszystkich strażaków jest św. Florian, jednostki OSP mogą chcieć mieć swojego własnego, dodatkowego patrona lub imię, np. "Ochotnicza Straż Pożarna im. Jana Kowalskiego". Walne Zebranie winno dokonać zmiany w statucie dotyczącej zapisu o nazwie "OSP im. ......" w celu nadania imienia. W statucie wzorcowym nie ma wzmianki o wybieraniu patrona dla jednostki, jednak Prawo o stowarzyszeniach daje taką możliwość.
tags: #legitymacja #czlonka #honorowego #osp