Zbiorniki Przeciwpożarowe w Budynkach Wielorodzinnych: Kompletny Przewodnik

portalcenter.cl

W przypadku wybuchu pożaru kluczowe jest posiadanie wystarczającej ilości wody do jego ugaszenia. Do jej magazynowania służą zbiorniki przeciwpożarowe. Stanowią one nieodzowny element infrastruktury budynków o podwyższonym zagrożeniu pożarem, a także obiektów, w których zapewnienie wystarczającej ilości wody w krótkim czasie z sieci miejskiej nie jest możliwe. W wielu przypadkach są główną składową ochrony przeciwpożarowej budynku, mogą być podłączone na przykład do systemu zraszaczy uruchamianego przez czujki dymowe lub do hydrantu.

Znaczenie i Cel Zbiorników Przeciwpożarowych

Już przed wiekami, w sytuacji zagrożenia pożarowego, czerpano wodę do gaszenia ognia z niewielkich sadzawek budowanych pomiędzy zabudowaniami folwarków. Dziś, zbiorniki przeciwpożarowe są w świetle prawa „pojemnikami” o dowolnym kształcie, ewentualnie grupą połączonych ze sobą „pojemników”, których zadaniem jest magazynowanie wody niezbędnej do ugaszenia ognia na wypadek pożaru. Obowiązujące przepisy precyzują ich pojemność, konstrukcję, sposób lokalizacji i zasady eksploatacji. Przestrzeganie obowiązujących regulacji decyduje o skuteczności systemu przeciwpożarowego.

Głównym zadaniem zbiornika przeciwpożarowego jest zaopatrzenie budynku w wodę, która w przypadku pożaru będzie mogła być wykorzystana do jego gaszenia. Potencjalna konieczność budowy zbiorników przeciwpożarowych wynika z oceny dostępności wody do celów gaśniczych oraz z charakterystyki zagrożenia obiektu. Największą korzyścią ze stosowania zbiorników pożarowych jest znaczące podniesienie poziomu bezpieczeństwa mieszkańców i użytkowników danego budynku. Zbiornik przeciwpożarowy może też pełnić rolę zapasowego źródła wody. Zbiorniki przeciwpożarowe są jednym z najważniejszych systemów ochrony przed pożarami.

Podstawy Prawne i Normatywne

Polskie przepisy ściśle regulują kwestie związane z zabezpieczeniem obiektów na wypadek pojawienia się ognia, co jest ważne z punktu widzenia bezpieczeństwa mienia i jego użytkowników. Zbiorniki przeciwpożarowe podlegają ścisłej regulacji prawnej, której dotyczą przede wszystkim dwa polskie akty prawne.

Polskie Przepisy

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Ten obszerny akt reguluje różne aspekty ochrony przeciwpożarowej, w tym zbiorniki wody gaśniczej. Według rozporządzenia każdy zbiornik powinien umożliwiać dostęp dla motopompy i mieć maksymalnie 50 metrów długości oraz co najmniej 1,5 metra szerokości.
• Norma PN-B-02857:2017-04 regulująca wymagania ogólne dotyczące przeciwpożarowych zbiorników wodnych. Dokument ten definiuje zbiornik przeciwpożarowy jako pojemnik dowolnego kształtu lub zespół połączonych ze sobą pojemników, przeznaczonych do magazynowania wody dla celów gaśniczych. Skupia się wyłącznie na zbiornikach, a konstruktorzy i inwestorzy mogą znaleźć w nim informacje dotyczące wymaganej konstrukcji, pojemności oraz specyfikacji technicznej. Jej autorzy odnoszą się również do lokalizacji zbiorników oraz ich odległości od poszczególnych obiektów.

Międzynarodowe Standardy

Dla polskich inwestorów niewiążące, ale przydatne przy projektowaniu, mogą być też akty wydane przez zagraniczne organy:

• NFPA 22: opracowany przez amerykański National Fire Protection Association standard opisujący kwestie projektowania, montażu i serwisowania zbiorników przeciwpożarowych. Dotyczy m.in. wskazanego czasu napełnienia zbiornika (powinien on wynosić maksymalnie 8 godzin) oraz budowy przewodu napełniającego i przelewowego.
• FM Approvals: standardy przyznawania międzynarodowego certyfikatu wydawany przez FM Global produktom zapobiegającym powstawaniu szkód różnego typu, w tym w wyniku pożarów.

Znaczenie Certyfikacji dla Odbioru Budynku

Zgodnie z polskim Prawem Budowlanym, stałe urządzenia przeciwpożarowe, takie jak zbiorniki, muszą być wykonane z wyrobów dopuszczonych do obrotu. Jedynym, oficjalnym i niepodważalnym potwierdzeniem takiego dopuszczenia jest Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych wydany przez CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego). Posiadanie tego dokumentu jest kluczowe dla sprawnego odbioru budynku przez inspektora Państwowej Straży Pożarnej. Brak wymaganego certyfikatu może skutkować wstrzymaniem odbioru, opóźnieniami i karami umownymi, dlatego inwestorzy powinni zawsze upewnić się, czy wybrany produkt posiada to potwierdzenie.

Kiedy Zbiornik Przeciwpożarowy Jest Wymagany w Budynkach Wielorodzinnych?

Obowiązek zastosowania zbiornika przeciwpożarowego wynika z oceny dostępności wody do celów gaśniczych oraz z charakterystyki zagrożenia obiektu. Zbiornik jest wymagany, jeśli:

• Dana lokalizacja jest pozbawiona dostępu do sieci wodociągowej lub jej efektywność jest zbyt niska do opanowania ewentualnego pożaru.
• Hydranty zasilane wodą z sieci nie zapewniają wystarczającej wydajności.
• Na terenie obiektu, w tym w budynkach zamieszkania zbiorowego, występuje zwiększone ryzyko pożarowe (np. przez składowanie materiałów łatwopalnych w pomieszczeniach magazynowych).
• Specyfika danej lokalizacji utrudnia dojazd służb ratunkowych.
• Ugaszenie ewentualnego pożaru wiązałoby się z koniecznością dostępu do stałego rezerwuaru wody.

Zgodnie z normą PN-B-02857:2017-04 i przepisami Ustawy o ochronie przeciwpożarowej, zbiornik przeciwpożarowy jest wymagany m.in. dla obiektów o zwiększonym ryzyku pożaru, a także budynków, w których przewidywana ilość wody do gaszenia przekracza możliwości lokalnej sieci, lub kompleksów położonych poza zasięgiem infrastruktury wodociągowej. W przypadku budynków mieszkalnych jednorodzinnych zbiornik przeciwpożarowy powinien mieć pojemność co najmniej 5 m³, jednak w budynkach wielorodzinnych wymagania te będą znacznie większe i ustalane indywidualnie.

Pozwolenie na Budowę Zbiornika Przeciwpożarowego

Przepisy budowlane różnią się w zależności od rodzaju, konstrukcji oraz sposobu posadowienia pojemnika. W świetle przepisów Prawa budowlanego i Ustawy o ochronie przeciwpożarowej, zbiorniki o trwałej konstrukcji - zwłaszcza żelbetowe, stalowe lub podziemne - traktowane są jako obiekty budowlane, a więc ich realizacja wymaga uzyskania zezwolenia. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku zbiorników tymczasowych lub elastycznych, stosowanych jako rozwiązania mobilne. Jeżeli taki zbiornik nie jest trwale związany z gruntem, może być wykonany na podstawie zgłoszenia robót budowlanych. Decyzja o sposobie kwalifikacji inwestycji zależy od lokalnych warunków, sposobu montażu oraz opinii rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Rodzaje Zbiorników Przeciwpożarowych i Ich Zastosowanie

Zbiorniki przeciwpożarowe różnią się konstrukcją, sposobem posadowienia oraz przeznaczeniem. Dobór typu konstrukcji uzależniony jest od charakteru obiektu, dostępności terenu i wymaganego zapasu wody do celów gaśniczych.

Typy Posadowienia: Naziemne, Podziemne i Półpodziemne

• Zbiorniki naziemne: Stosuje się tam, gdzie liczy się szybki dostęp do wody i łatwość konserwacji. Wykonuje się je najczęściej ze stali, żelbetu lub w formie elastycznych konstrukcji z tkanin technicznych. Ich montaż nie wymaga głębokich wykopów, a serwisowanie jest proste.
• Zbiorniki podziemne: Umieszcza się pod powierzchnią gruntu, co pozwala zachować przestrzeń użytkową na działce i ograniczyć wpływ warunków atmosferycznych. Są powszechnie stosowane w miastach i przy obiektach o ograniczonej powierzchni zabudowy, np. pod terenami zielonymi lub placami manewrowymi.
• Zbiorniki półpodziemne: Pośrednie rozwiązanie, gdzie część konstrukcji znajduje się pod ziemią, a część nad nią, co umożliwia lepsze dopasowanie do warunków lokalnych.

Zbiorniki Otwarte: Wymagania i Zastosowanie

W wielu przypadkach za zbiorniki przeciwpożarowe uznaje się również otwarte zbiorniki wodne, takie jak stawy, zbiorniki retencyjne czy jeziora. Mogą one pełnić funkcję źródła wody do gaszenia pożarów, o ile są zgodne z zasadami zamieszczonymi w normie PN-B-02857:2017-04. Zbiornik przeciwpożarowy otwarty musi spełniać wymagania dotyczące minimalnej głębokości 2,0 m, wydzielonego stanowiska czerpania wody oraz utwardzonego dojazdu dla pojazdów pożarniczych. Takie rozwiązania są często wykorzystywane na terenach przemysłowych i wiejskich, gdzie brak jest infrastruktury wodociągowej.

Materiały Konstrukcyjne

Na rynku dostępne są trzy główne technologie, z których wykonuje się zbiorniki przeciwpożarowe:

• Zbiorniki Stalowe: Najczęściej stosowane przy dużych pojemnościach. Nowoczesne zbiorniki przeciwpożarowe w obiektach przemysłowych lub zabytkowych są szczelnie przykryte, mają kształt walca i wykonane są z ocynkowanej stali. Mogą być budowane jako wolnostojące lub wewnątrz budynku, pod ziemią i na ziemi.
• Zbiorniki Żelbetowe: Niezwykle trwałe i odporne na duże obciążenia, np. pod parkingami. Są odporne na nacisk ziemi i pojazdów, nie ulegają niszczeniu pod wpływem wody i czynników obecnych w glebie.
• Zbiorniki z Tworzyw Sztucznych (PE, GRP): Idealne rozwiązanie dla małych i średnich instalacji. Nowoczesne zbiorniki przeciwpożarowe z tworzyw często składają się z kilku połączonych ze sobą modułów (np. 5 x 20 m³). Ich kluczową zaletą jest błyskawiczna instalacja - często cały montaż zamyka się w 1-2 dniach. Co więcej, są całkowicie odporne na korozję, co eliminuje koszty przyszłej konserwacji.

Specyficzne Rozwiązania dla Budynków Wysokich

W miastach o zabudowie wysokiej, gdzie dostępne pompy nie były w stanie zapewnić odpowiedniej ilości wody i ciśnienia, zbiorniki przeciwpożarowe lokalizowano na ostatnim piętrze budynku. Przykładem budynku z tak zlokalizowanym zbiornikiem przeciwpożarowym może być zabytkowa przędzalnia Poznańskiego w Łodzi przy ul. Ogrodowej. Jest to rozwiązanie stosowane historycznie, mające na celu zapewnienie odpowiedniego ciśnienia wody dla wyższych kondygnacji.

Wymagania Techniczne i Konstrukcyjne

Zbiorniki przeciwpożarowe muszą być zgodne z wymaganiami technicznymi, które zapewniają ich niezawodne działanie w sytuacjach awaryjnych. Norma PN-B-02857:2017-04 precyzuje kryteria dotyczące pojemności, głębokości, konstrukcji oraz materiałów.

Pojemność Zbiornika Przeciwpożarowego

Minimalna pojemność zbiornika wodnego przeznaczonego do celów przeciwpożarowych wynosi 50 m³, jednak rzeczywista wartość zależy od rodzaju obiektu i poziomu zagrożenia pożarowego. Dla budynków użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego typowa pojemność wynosi 100-200 m³, natomiast dla zakładów produkcyjnych i magazynów jest obliczana indywidualnie, z uwzględnieniem gęstości obciążenia ogniowego oraz czasu trwania pożaru. W celu zrekompensowania ewentualnych strat wody przy niepełnym opróżnieniu, pojemność zbiornika powinna być zwiększona o 2,5%. Niezbędne jest także zabezpieczenie przed zamarzaniem, co uzyskuje się poprzez zastosowanie systemów grzewczych lub izolacji termicznej. Zbiorniki są również zaopatrzone w wodowskazy lub czujniki poziomu wody oraz automatyczne podgrzewacze zabezpieczające wodę przed zamarznięciem.

Głębokość i Konstrukcja Zbiornika

Głębokość zbiorników przeciwpożarowych, zgodnie z wymaganiami normy, nie może być mniejsza niż 2,0 m, a różnica wysokości między poziomem czerpania wody a najniższym użytecznym poziomem cieczy nie powinna przekraczać 5,0 m. Konstrukcja musi gwarantować szczelność i odporność na oddziaływanie czynników atmosferycznych, zmian temperatury oraz obciążeń mechanicznych. W przypadku zbiorników elastycznych dopuszcza się zastosowanie kilku połączonych pojemników o średnicy przewodów łączących co najmniej 300 mm, co umożliwia równomierny przepływ wody. Zbiornik przeciwpożarowy podziemny można rozbudować w dowolny sposób, łącząc ze sobą kilka pojemników.

Materiały Konstrukcyjne i Trwałość

Zbiorniki wykonuje się z betonu, stali nierdzewnej, polietylenu lub tkanin technicznych o wysokiej odporności mechanicznej. Wymagane jest, aby użyte materiały charakteryzowały się odpornością na korozję, rozciąganie i rozerwanie, a ich żywotność była potwierdzona przez producenta. W przypadku konstrukcji elastycznych istotne znaczenie ma gramatura tkaniny, jej odporność na starzenie oraz sposób łączenia poszczególnych elementów. Zbiorniki wykonane z takich materiałów muszą utrzymywać zapas wody przez cały okres użytkowania bez ryzyka utraty szczelności lub deformacji.

Lokalizacja i Dostępność

Prawidłowa lokalizacja zbiornika przeciwpożarowego ma decydujące znaczenie dla skuteczności działań ratowniczych. Wymagania dotyczące jego usytuowania określa norma PN-B-02857:2017-04, która wskazuje zarówno maksymalne odległości od chronionych obiektów, jak i warunki umożliwiające swobodny dostęp jednostek straży pożarnej.

Zbiornik przeciwpożarowy powinien być usytuowany w odległości nieprzekraczającej 250 m od budynku lub instalacji, które ma zabezpieczać. W praktyce zaleca się jego lokalizację w punkcie centralnym względem chronionych obiektów, co pozwala skrócić czas dojazdu i poboru wody. Dodatkowo między zbiornikiem a budynkiem należy zachować strefę pożarową oddzielenia, realizowaną w postaci pasa wolnego terenu lub ściany o odpowiedniej odporności ogniowej.

Minimalna odległość stanowiska czerpania wody od obiektu powinna wynosić 8 m, a w przypadku budynków, których ściana zewnętrzna nie spełnia wymagań klasy odporności ogniowej E15, odległość ta wzrasta do 16 m. Stanowisko to musi znajdować się nie dalej niż 2 m od punktu poboru wody i zapewniać możliwość ustawienia pojazdu pożarniczego o długości do 12 m.

Dojazd do zbiornika przeciwpożarowego powinien spełniać wymagania przewidziane dla dróg pożarowych - posiadać utwardzoną nawierzchnię, odpowiedni promień skrętu i nośność dostosowaną do ciężaru pojazdów gaśniczych. Jeżeli bezpośredni dojazd nie jest możliwy, dopuszcza się wykonanie utwardzonego dojścia o długości nieprzekraczającej 50 m i szerokości minimum 1,5 m. Dojazd do zbiorników przeciwpożarowych musi być odpowiednio przemyślany, by samochody gaśnicze mogły łatwo manewrować na danym obszarze.

Wyposażenie Zbiornika Przeciwpożarowego

Aby przeciwpożarowy zbiornik wodny spełniał wymagania określone w PN-B-02857:2017-04, musi być wyposażony w komplet elementów umożliwiających bezpieczny i efektywny pobór wody przez jednostki ratownicze. Każdy z tych komponentów ma ściśle określone parametry techniczne i sposób montażu, którego celem jest utrzymanie stałej gotowości systemu.

Podstawowym elementem instalacyjnym są przyłącza ssawne, umożliwiające podłączenie pomp pożarniczych. Ich średnica nie może być mniejsza niż 100 mm, a w przypadku pojedynczego przewodu w zbiorniku naziemnym - 150 mm. Przewody te powinny być wykonane z materiałów odpornych na korozję i szczelnych przy podciśnieniu co najmniej 0,07 MPa. Na wlocie przewodu ssawnego montuje się zawór zwrotny, a jego zakończenie wyposażone jest w nasady strażackie typu 110. Dla zbiorników o większej pojemności zaleca się zastosowanie dwóch lub trzech przewodów ssawnych, co umożliwia jednoczesne pobieranie wody przez kilka pojazdów gaśniczych.

Kolejnym ważnym elementem jest studzienka ssawna, która stanowi połączenie pomiędzy zbiornikiem a stanowiskiem czerpania wody. Musi mieć średnicę minimum 1 m i głębokość co najmniej 2 m, a także zapewniać wydajność przepływu nie mniejszą niż 1200 dm³/min. Studzienka powinna być szczelna, zabezpieczona przed zamarzaniem oraz wyposażona w pokrywę o średnicy minimum 60 cm, umożliwiającą dostęp serwisowy. Zbiorniki przeciwpożarowe muszą być wyposażone także w elementy umożliwiające dostęp do jego wnętrza, takie jak zejście i pokrywa o średnicy co najmniej 60 cm.

Nieodzownym elementem wyposażenia jest także system zabezpieczenia przeciw zamarzaniu, obejmujący kable i maty grzewcze, izolację termiczną oraz rozwiązania pozwalające utrzymać temperaturę wody na poziomie bezpiecznym dla pracy urządzeń. W przypadku zbiorników zasilanych z sieci konieczne jest przyłącze umożliwiające ich napełnianie w wymaganym czasie. Zbiornik przeciwpożarowy powinien być również wyposażony w czytelne oznakowanie, główny wyłącznik instalacji elektrycznej oraz utwardzone stanowisko czerpania wody.

Czas Napełniania i Eksploatacja

Utrzymanie zbiorników przeciwpożarowych w pełnej sprawności wymaga nie tylko odpowiedniego projektu, lecz także przestrzegania zasad ich eksploatacji i kontrolowanego napełniania. Czas uzupełniania wody po opróżnieniu zbiornika został określony w normie PN-B-02857:2017-04 i jest jednym z podstawowych parametrów podlegających weryfikacji podczas odbioru technicznego.

• Dla zbiorników o pojemności do 100 m³ proces napełniania powinien zakończyć się w ciągu 48 godzin.
• W przypadku konstrukcji o pojemności powyżej 100 m³ wymaga się, by w tym samym czasie osiągnięto minimum 50% objętości, a pełne napełnienie nastąpiło nie później niż po 72 godzinach.

Przekroczenie tych wartości może świadczyć o niewystarczającej przepustowości instalacji doprowadzającej wodę lub o błędach projektowych w systemie zasilania. Zbiornik przeciwpożarowy zgodnie z wymaganiami powinien być regularnie kontrolowany pod względem szczelności, czystości i drożności przewodów. Okresowe przeglądy techniczne obejmują ocenę stanu konstrukcji, pomiar poziomu wody, weryfikację systemów grzewczych i urządzeń zabezpieczających przed przepełnieniem. Dla obiektów narażonych na korozję lub ekspozycję na zmienne warunki atmosferyczne zaleca się prowadzenie dokumentacji eksploatacyjnej, zawierającej daty i wyniki kontroli.

tags: #zbiornik #przeciwpozarowy #w #bloku