Strażacy ratownicy ochotniczej straży pożarnej oraz osoby posiadające uprawnienie do świadczenia ratowniczego mogą od 8 kwietnia 2026 roku otrzymać legitymacje służbowe. Zmiany te wynikają z ustawy z 4 czerwca 2025 roku, nowelizującej ustawę o ochotniczych strażach pożarnych, która weszła w życie tego samego dnia.
W dotychczasowym stanie prawnym, zgodnie z art. 29 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, strażak ratownik OSP na czas pełnienia funkcji oraz osoba posiadająca uprawnienie do świadczenia ratowniczego na czas posiadania tego uprawnienia, powinni byli otrzymywać legitymację OSP w celu identyfikacji i korzystania z dodatkowych świadczeń.
Podstawy Prawne i Cel Legitymacji
Zasady funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych oraz uprawnienia strażaków ratowników OSP reguluje ustawa o ochotniczych strażach pożarnych. Zgodnie z nią, ochotnicze straże pożarne są umundurowanymi, wyposażonymi w specjalistyczny sprzęt jednostkami ochrony przeciwpożarowej, które realizują zadania związane z walką z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami. Legitymacja członkowska OSP służy jako oficjalny dokument potwierdzający przynależność do tej formacji i uprawnienia do wykonywania działań ratowniczych.
Proces Wydawania Legitymacji
Tradycyjny sposób wydawania
Legitymacja strażaka ratownika OSP wydawana jest na wniosek strażaka lub osoby posiadającej uprawnienia do wykonywania działań ratowniczych. Wniosek ten składa się do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na siedzibę jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej, której wnioskodawca jest członkiem. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może na podstawie porozumienia upoważnić zarząd OSP lub zarząd oddziału gminnego związku ochotniczych straży pożarnych do przyjmowania wniosków o wydanie legitymacji i wprowadzenia danych do rejestru.
Wygląd legitymacji określiło rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 czerwca 2022 roku w sprawie legitymacji strażaka ratownika OSP lub osoby posiadającej uprawnienie do świadczenia ratowniczego. Miała to być elektroniczna karta procesowa w formie karty identyfikacyjnej wykonanej z tworzywa sztucznego. Planowano wydać około 230 tysięcy legitymacji, a w październiku 2023 roku Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej zamówiła 9 tysięcy blankietów legitymacji. Zgodnie z rozporządzeniem, legitymację wydaje Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej na wniosek strażaka ratownika lub osoby posiadającej uprawnienia do świadczenia ratowniczego. Nowe przepisy wchodzą w życie po upływie 14 dni od daty ogłoszenia.
Uprawnieni do legitymacji
Prawo do posługiwania się legitymacją ma strażak ratownik OSP po ukończeniu szkolenia podstawowego, przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, lub osoba, która uzyskała decyzję o przyznaniu świadczenia ratowniczego. Inicjatorzy nowych przepisów szacują, że legitymacje otrzyma około 230 tysięcy obywateli.
Krytyka i wyzwania związane z wydawaniem
Nowelizację w procesie legislacyjnym skrytykował Związek Powiatów Polskich, wskazując, że przepisy już wcześniej umożliwiały wydawanie takich legitymacji, ale żadna nie została dotąd wydana. Podkreślano również, że gminy, odpowiedzialne za wydawanie legitymacji, mogą mieć problemy z dostępem do pełnych danych członków OSP i strażaków pobierających świadczenia ratownicze. Dodatkowo, nie każdy strażak musi korzystać z aplikacji mObywatel, co stanowiło wyzwanie dla powszechności tego rozwiązania.
Cyfrowa Legitymacja w Aplikacji mObywatel
Sejm przyjął nowelizację ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, wprowadzającą istotne zmiany. Rozwiązanie to, oczekiwane przez tysiące osób służących w OSP, ma nie generować dodatkowych kosztów, a stanowić realne ułatwienie dla strażaków.
Kluczowe zmiany wprowadzone ustawą
- Wprowadzenie cyfrowej legitymacji OSP w aplikacji mObywatel, dostępnej wyłącznie w wersji elektronicznej.
- Stworzenie centralnego rejestru legitymacji OSP prowadzonego przez ministra spraw wewnętrznych lub Komendanta Głównego PSP.
- Łatwiejsza identyfikacja strażaków-ochotników - legitymacja zastępuje papierowe zaświadczenia i uprości korzystanie ze świadczeń oraz potwierdzanie statusu wobec pracodawców.
- Proces bezkosztowy dla OSP - system wykorzystuje już istniejące rozwiązania cyfrowe, nie generując nowych wydatków.
Legitymacja osoby z niepełnosprawnością w aplikacji mObywatel
Zalety cyfrowego rozwiązania
Bartosz Romowicz podkreślił, że "nie będzie praktycznie kosztów wydawania tych legitymacji, ponieważ będziemy korzystać z już utartych, przepracowanych wzorców. To będzie kolejna legitymacja w aplikacji mObywatel, ale jedna z niewielu, która będzie wyłącznie w wersji elektronicznej - po to, by nie generować kosztów". Cyfrowa legitymacja umożliwi strażakom łatwą identyfikację oraz korzystanie z dodatkowych świadczeń, a centralny rejestr prowadzony przez ministra spraw wewnętrznych zapewni przejrzystość i skuteczną weryfikację statusu członków OSP. Jest to rozwiązanie uznawane za bardziej ekonomiczne i oczekiwane społecznie.
Funkcje i Korzyści z Posiadania Legitymacji
Posiadanie legitymacji OSP wiąże się z szeregiem korzyści i jest niezbędne w wielu sytuacjach. Na przykład, uprawnia do zniżek w ośrodkach wypoczynkowych Związku Ochotniczych Straży Pożarnych (ZOSP). W przypadku wypadku, firma ubezpieczeniowa będzie wymagać ksera legitymacji, gdyż jest ona niezbędna do wypłaty świadczenia odszkodowawczego powstałego w związku z wypadkiem w czasie działań ratowniczych.
Legitymacja stanowi również dowód statusu strażaka-ratownika, co jest kluczowe w wielu sytuacjach. W literaturze pożarniczej pojawiały się opinie, że bez legitymacji nawet w mundurze nie powinno się występować. Ponadto, w trakcie pełnienia służby w mundurze, koszarówce czy nomeksie, zalecane jest posiadanie zarówno dokumentu ze zdjęciem (takiego jak prawo jazdy czy dowód osobisty), jak i legitymacji strażackiej, w celu pełnej identyfikacji.
Obowiązki Posiadacza Legitymacji
W przypadku zakończenia działalności w ochotniczej straży pożarnej, zanim strażak ratownik OSP nabędzie prawa do świadczenia ratowniczego, ma on obowiązek zwrócić legitymację właściwemu komendantowi powiatowemu lub miejskiemu Państwowej Straży Pożarnej.
Świadczenie Ratownicze dla Strażaków OSP
Prawo do świadczenia ratowniczego przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który czynnie uczestniczył jako członek OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych (wymagany bezpośredni udział co najmniej raz w roku) przez co najmniej 25 lat w przypadku mężczyzn oraz 20 lat w przypadku kobiet, zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 roku.
Świadczenie ratownicze przyznaje się na wniosek zainteresowanego, złożony do komendanta powiatowego (miejskiego) PSP, który jest organem przyznającym, właściwym dla siedziby jednostki OSP, do której należy strażak ratownik OSP. Wypłata następuje miesięcznie, do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym przyznano świadczenie ratownicze (zgodnie z art. 18 ustawy). Wzór wniosku o przyznanie świadczenia określa rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych z dnia 2 lutego 2022 roku (Dz.U. 2022R poz. 316), wydane na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 roku.
tags: #legitymacja #czlonkowska #osp #doc