Prestiż Zawodów w Polsce i Dziecięce Marzenia Zawodowe

Kwestia prestiżu zawodów oraz tego, w jakim stopniu Polacy realizują swoje dziecięce marzenia zawodowe, jest przedmiotem regularnych badań. Analizy agencji SW Research, CBOS oraz InterviewMe dostarczają cennych danych na temat społecznego postrzegania różnych profesji, wskazując na trwałość pewnych hierarchii, ale i dynamiczne zmiany w preferencjach i aspiracjach.

Badania Prestiżu Zawodów w Polsce

Ogólnopolskie Badanie SW Research: Stabilność i Subtelne Przesunięcia

Agencja badawcza SW Research co roku pyta Polaków o poważanie, jakim darzą przedstawicieli różnych zawodów. Ranking poważania zawodów realizowany od 6 lat przez SW Research to coroczna diagnoza nastrojów społecznych, która pokazuje, że choć pojawiają się pojedyncze przesunięcia, ogólna hierarchia prestiżu pozostaje stosunkowo trwała. "Pozycje poszczególnych grup zawodowych odzwierciedlają społeczne postrzeganie ich roli i użyteczności, a niewielkie roczne wahania często wynikają z bieżących doświadczeń i wydarzeń ostatnich miesięcy". Badanie to jest wykonywane co roku w ostatnim tygodniu kwietnia, a pomiar realizowany jest na reprezentatywnej próbie Polaków w ramach badania omnibusowego OmniWatch48, metodą wywiadów online CAWI.

Liderzy Rankingu i Zawody Wysoko Cenione

Tegoroczne wyniki, opublikowane po raz szósty, pokazują, że hierarchia społecznego prestiżu zawodów pozostaje stosunkowo trwała, choć widoczne są subtelne przesunięcia. Po pięcioletniej dominacji strażacy ustąpili z pozycji lidera na rzecz ratowników medycznych, choć różnica w społecznym poważaniu pozostaje niewielka. Nowi zwycięzcy cieszą się szacunkiem 79,6% społeczeństwa, podczas gdy ich poprzednicy 78,8%. Trzecie miejsce na podium zachowali piloci samolotów pasażerskich z wynikiem 76,9%.

Podobnie jak w ubiegłym roku, pierwsza trójka zawodów wyróżnia się na tle pozostałych z czołowej dziesiątki zestawienia - różnica między 3. a 4. miejscem, które przypadło lekarzowi (73%), wynosi aż 4 punkty procentowe. W tym roku widać również wyraźny spadek uznania dla pielęgniarki (69,3%), choć ten zawód nadal pozostaje w pierwszej piątce najbardziej poważanych zawodów. Dla porównania, w badaniu z kwietnia 2022 roku, cztery najbardziej poważane zawody to: strażak (81 proc. respondentów), ratownik medyczny (80 proc.), lekarz (72 proc.) i pielęgniarka (70 proc.). W stosunku do ubiegłego roku zawód pielęgniarki stracił 4 pkt proc., a zawód lekarza - zyskał 2 pkt. W efekcie te dwie profesje zamieniły się miejscami w rankingu.

Dalej znaleźli się profesorowie uniwersytetów (66 proc.), górnicy (62 proc.), informatycy (59 proc.) i nauczyciele (57 proc., choć w najnowszej edycji nauczyciele znaleźli się na 17 miejscu z 53 proc. wskazań na 56 profesji). Do pierwszej dziesiątki awansował oficer zawodowy w randze kapitana, który zajął 10. miejsce. Jak wyjaśnił Piotr Zimolzak, wiceprezes agencji SW Research, ratowanie zdrowia i życia niejednokrotnie wiąże się z dużą dozą poświęcenia i bohaterstwa. To w naturalny sposób wywołuje w społeczeństwie wysoki szacunek dla przedstawicieli związanych z tą dziedziną życia. Dlatego właśnie strażak i ratownik medyczny zajęli najwyższą pozycję w rankingu.

Zawody o Niskim Prestiżu i Zmiany w Rankingu

Na dole rankingu bez zmian - nadal dominują zawody związane z jednej strony z działalnością publiczną, z drugiej - internetową. Na ostatnim miejscu niezmiennie znajdują się influencerzy, ze społecznym szacunkiem na poziomie 14,7%. Nisko oceniani są także przedstawiciele świata polityki. W końcówce rankingu znalazł się również tegoroczny debiutant - zawód telemarketera/specjalisty ds. sprzedaży zdalnej (18,1% wyraziło szacunek do tego zawodu), który oddzielił w tabeli grupę twórców internetowych od działaczy politycznych. Idąc od końca tabeli grupę tę otwierają na 53. miejscu. W badaniu z kwietnia 2022 roku, najmniej poważane zawody to: influencer (16 proc.), działacz partii politycznej (17 proc.), youtuber (18 proc.), poseł na Sejm (19 proc.), radny (22%), minister (26%) i ksiądz (29%). Niski prestiż tych zawodów Piotr Zimolzak wiąże z ich niestabilnością i podatnością na różnego rodzaju kryzysy.

W szóstej edycji rankingu odnotowano kilka znaczących awansów i spadków. Niekwestionowanym wygranym tegorocznego rankingu jest policjant, który zanotował awans aż o 7 pozycji, aktualnie zajmując 20. miejsce. Awansował także specjalista HR (+7 miejsc, aktualnie 39.), sędzia (+5 miejsc, aktualnie 19.), oficer zawodowy w randze kapitana (+4 miejsca, aktualnie 10.) oraz informatyk/programista/analityk systemów komputerowych (+4 miejsca, aktualnie 15.). Wśród spadków wyróżniają się listonosze (spadek o 5 pozycji, aktualnie 24. miejsce z wynikiem 48,3%), sprzedawcy w sklepie (również 5 oczek niżej, 29.), psychoterapeuci (spadek o 4 miejsca, aktualnie 25. miejsce z wynikiem 48,3%), pracownicy sprzątający (spadek o 4 miejsca, aktualnie 21.) oraz referenci w biurze/urzędnicy (spadek o 3 pozycje, 42. miejsce; 30,3%).

W najnowszym rankingu zawodów pojawiło się 5 debiutantów. Najwyżej ocenionym debiutantem został kierowca komunikacji miejskiej, który z wynikiem 52,9% zajął 18. miejsce (tuż za nauczycielem). W zestawieniu pojawili się także: kurier (31. miejsce, 41,5%), specjalista HR / ds. kadrowych (39. miejsce, 30,7%), pośrednik nieruchomości (44. miejsce, 26,1%) oraz wspomniany telemarketer / specjalista ds. sprzedaży zdalnej (54. miejsce).

Tegoroczny ranking potwierdza, że Polacy najwyżej cenią zawody związane z realną odpowiedzialnością za zdrowie, życie i bezpieczeństwo innych. Na jego szczycie konsekwentnie utrzymują się profesje związane z ochroną życia i zdrowia, a w ostatnim czasie również bezpieczeństwa, co potwierdza, że w warunkach niepewności to właśnie te funkcje są społecznie najbardziej cenione.

Badanie CBOS: Perspektywa z Października 2019

Badanie przeprowadzone przez pracownię CBOS w październiku 2019 roku, metodą wywiadów bezpośrednich, również analizowało poziom szacunku dla różnych profesji. W sondażu zapytano, jakim poważaniem badani darzą poszczególne zawody i funkcje.

W raporcie podsumowującym ankietę zwrócono uwagę, że na czele rankingu znalazły się zawody, które cechuje wysoka użyteczność społeczna: strażak (94 proc. dużego poważania społecznego) i pielęgniarka (89 proc. deklaracji dużego szacunku). Obie profesje są też związane bezpośrednio z niesieniem pomocy innym, a stosunek do nich jest równie pozytywny wśród wszystkich badanych grup, niezależnie od wieku i wykształcenia. Kolejne trzy miejsca w rankingu zajęły: robotnik wykwalifikowany, górnik (po 84 proc. deklaracji) i profesor uniwersytetu (83 proc.).

Wysokie pozycje w rankingu prestiżu zawodów przypadły również: lekarzowi (80 proc.), nauczycielowi (77 proc.) i inżynierowi pracującemu w fabryce (76 proc.). Zawody te cieszą się ponadprzeciętnym poważaniem wśród mieszkańców największych miast. W raporcie podkreślono, że kolejny raz w hierarchii zawodów robotnik wykwalifikowany lokuje się wyżej niż inżynier pracujący w fabryce, a pielęgniarka wyżej niż lekarz.

Wysokim uznaniem społecznym cieszą się też: rolnik indywidualny w średnim gospodarstwie (76 proc. deklaracji dużego szacunku, zwłaszcza wśród mieszkańców wsi), księgowy (75 proc.) oraz informatyk/analityk systemów komputerowych (72 proc.). Dużym uznaniem cieszy się również grupa zawodów o bardzo odmiennej specyfice, począwszy od oficera zawodowego w randze kapitana (68 proc.), właściciela małego sklepu (67 proc.), przez sprzedawcę w sklepie, pracownika sprzątającego, przedsiębiorcę, właściciela dużej firmy aż po adwokata (po 65 proc.), szewca i policjanta (po 64 proc.).

Co najmniej połowa ankietowanych dużym szacunkiem darzy takie profesje, jak: dyrektor dużego przedsiębiorstwa i sędzia (po 58 proc.), artysta muzyk (57 proc.), dziennikarz (55 proc.) i robotnik budowlany niewykwalifikowany (50 proc.). W przypadku pracy sędziego istotną rolę odgrywają poglądy polityczne - osoby o prawicowych poglądach politycznych mają bardziej krytyczne nastawienie wobec tej profesji.

Zawody o Najniższym Prestiżu i Zmiany na Przestrzeni Lat

Postrzeganie pracy księdza jest najsilniej zróżnicowane społecznie pośród wszystkich uwzględnionych w sondażu profesji, a kluczowe znaczenie odgrywa tu poziom religijności. Wraz ze wzrostem poziomu religijności rośnie poważanie dla tej pracy. Ranking prestiżu zawodów, podobnie jak w ubiegłych latach, zamyka działacz partii politycznej, którego dużym szacunkiem darzy 18 proc. respondentów, a 34 proc. deklaruje małe uznanie. Funkcje związane ze sprawowaniem władzy takie, jak: minister, poseł na Sejm, radny gminny i działacz partii politycznej darzone są większym szacunkiem przez badanych gorzej wykształconych, mieszkających w mniejszych miejscowościach, a w szczególności na wsi.

W porównaniu z podobnym sondażem sprzed 6 lat (od 2013 roku) większe uznanie zyskały zawody z czołówki rankingu - strażak i pielęgniarka (wzrost deklarowanego dużego poparcia o 7 i 11 punktów procentowych). Częściej darzone są szacunkiem także takie profesje, jak: sprzedawca w sklepie, księgowy, informatyk, policjant, lekarz, właściciel małego sklepu, pracownik sprzątający, rolnik indywidualny na średnim gospodarstwie i dziennikarz. Spadek prestiżu zanotowano w przypadku takich profesji, jak: makler giełdowy, ksiądz, poseł na Sejm, minister i działacz partii politycznej. Autorka badania zauważa, że obniżenie prestiżu księdza koresponduje ze spadkiem odsetka zadowolonych z funkcjonowania Kościoła w Polsce.

Dziecięce Marzenia Zawodowe Polaków

Badanie InterviewMe: Marzenia kontra Rzeczywistość

Z badania "Zawody marzeń z dzieciństwa Polaków" przeprowadzonego przez InterviewMe wynika, że jedynie… 18% Polaków pracuje obecnie w zawodzie, o którym marzyło w dzieciństwie. Spośród pozostałych 82%, tylko 16% zdarzyło się pracować w zawodzie marzeń w przeszłości. Co ciekawe, zaledwie 13% Polaków wciąż stara się zdobyć pracę marzeń z dzieciństwa, chociaż prawie 2 na 3 badanych przyznaje, że chcieliby pracować w tym zawodzie.

Jak się okazuje, Polacy w młodości najczęściej marzyli o tradycyjnych zawodach. Chodzi przede wszystkim o służby mundurowe - prawie 10% badanych marzyło o pracy policjanta, a niemal 8% - strażaka. Niemal równie popularne były zawody takie jak lekarz i nauczyciel, a także mniej klasyczna profesja - sportowiec (nieco ponad 7% wskazań). W pierwszej dziesiątce najpopularniejszych zawodów z dzieciństwa znalazł się także muzyk (ponad 4%), weterynarz i aktor (niecałe 4%), kucharz (ponad 3%) oraz modelka (niecałe 3%).

Różnice w Marzeniach Zawodowych Między Płciami

Badanie InterviewMe pokazało wyraźne różnice w marzeniach zawodowych między chłopcami a dziewczętami:

Jak widać, tylko dwa zawody, policjant i lekarz, znalazły się w pierwszej piątce zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn.

Globalna Perspektywa Marzeń Zawodowych

Dla porównania, z badania przeprowadzonego przez serwis Zety wynika, że amerykańscy pracownicy spełniają swoje marzenia nieco częściej - w ich przypadku pracę marzeń z dzieciństwa udało się zdobyć 33% osób. Wśród najpopularniejszych zawodów marzeń z dzieciństwa Amerykanów również znaleźli się policjant, lekarz, nauczyciel, sportowiec, muzyk, weterynarz i aktor. Zabrakło z kolei strażaka, kucharza oraz modelki. Ich miejsca zajęli artysta, pisarz oraz właściciel firmy.

Marzeniom zawodowym nastolatków przyjrzeli się także eksperci Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Z badania organizacji wynika, że wśród europejskich uczniów najpopularniejsze zawody to lekarz, nauczyciel, inżynier, business manager, specjalista IT, prawnik, architekt, policjant, psycholog, sportowiec, pielęgniarka, czy też mechanik. Andreas Schleicher, dyrektor ds. edukacji i umiejętności w OECD zwraca uwagę, że wśród nastolatków wciąż najpopularniejsze są zawody… z XIX i XX wieku. Schleicher tłumaczy to tym, że współczesny świat jest coraz bardziej skomplikowany i wiele osób stara się kurczowo trzymać tego, co znają najlepiej - także w przypadku wyboru ścieżki zawodowej.

Niedawne badanie wykonane na zlecenie firmy LEGO z okazji 50. rocznicy lądowania na Księżycu pokazało, że dzieci w wieku 8-12 lat z USA i Wielkiej Brytanii najchętniej zostałyby... youtuberami (vloggerami). Astronauta znalazł się dopiero na piątym miejscu.

Czynniki Wpływające na Zmianę Marzeń i Ścieżki Zawodowej

Ewolucja Postrzegania "Pracy Marzeń" z Wiekiem

Postrzeganie „pracy marzeń” zmienia się wraz z wiekiem. W badaniu InterviewMe na pytanie „Czy w dorosłym życiu nadal marzysz o pracy, o której marzyłeś w dzieciństwie?” średnio aż 61% osób odpowiedziało „nie”. Wyniki różniły się jednak znacząco w zależności od wieku badanego:

Wyraźnie widać więc, że wraz z wiekiem zmieniają się nasze oczekiwania i pragnienia, a za zawód marzeń możemy zacząć uznawać zupełnie inną profesję niż tę, o której marzyliśmy w dzieciństwie.

Czym zatem charakteryzuje się „praca marzeń” dla dorosłych? Autorzy badania przygotowanego przez serwis Hire zapytali o to pracowników ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii oraz Australii. Okazuje się, że składają się na nią ciekawe zadania, dobra pensja oraz work-life balance. Badani podkreślali również, że w idealnej pracy muszą wiedzieć, czego się od nich oczekuje, chcą mieć satysfakcję z wykonywanych obowiązków oraz poczucie, że mają one sens i znaczenie. Pragną także wykorzystywać swoje największe atuty.

Rzeczywistość i Bariery

Niestety na drodze do marzeń staje niekiedy szara rzeczywistość - najczęściej po prostu konieczność szybkiego zarobku. Z badania InterviewMe wynika, że młodzi ludzie zazwyczaj zaczynają karierę w wieku 16-17 lat od dorywczej pracy, np. rozdawania ulotek (ponad 12% odpowiedzi), sprzątania (prawie 11%), opieki nad dzieckiem (prawie 10%) czy też pracy na kasie (ponad 9%). Te zajęcia zazwyczaj nie są spełnieniem dziecięcych marzeń, jednak pozwalają zdobyć niezbędne środki do życia.

Na marzenia i plany zawodowe młodych ludzi ma wpływ również pandemia koronawirusa. To niepokojące zjawisko w swoim raporcie opisuje organizacja charytatywna The Prince's Trust. Okazuje się, że w związku z pandemią, w Wielkiej Brytanii aż 44% badanych w wieku 16-25 lat ma niższe aspiracje na przyszłość. Na dodatek 35% młodych ludzi obawia się, że będą musieli zrezygnować z pracy marzeń na rzecz „jakiejkolwiek pracy”. Aż 43% badanych stwierdziło, że prawdopodobnie nigdy nie będą mieli pracy, którą by naprawdę kochali.

Nasze dziecięce marzenia zazwyczaj weryfikuje życie. Poza tym dopiero dorastając, lepiej poznajemy siebie - odkrywamy swoje talenty i potrzeby. Wizja pracy marzeń jest więc kształtowana przez nasze wychowanie, edukację, środowisko i doświadczenia życiowe. Wiele osób zdaje sobie sprawę z tego, jaki zawód jest ich powołaniem, dopiero kiedy zweryfikują, jakiego rodzaju pracy na pewno nie chcą wykonywać. Dlatego na nasze dziecięce marzenia musimy spoglądać z odpowiednim dystansem.

Co ciekawe, zdobycie wymarzonej pracy mogą utrudniać również problemy Polaków z… pisaniem CV. Z badania InterviewMe wynika, że aż 32% osób wstydzi się tego, jak wyglądało ich pierwsze curriculum vitae. Jeśli chodzi o aktualne dokumenty aplikacyjne, to Polacy oceniają jakość i skuteczność swoich CV średnio na 6,4 (w skali 1-10). Najwięcej osób (18%) ocenia ten dokument na 5 - czyli bardzo przeciętnie. Na dodatek aż 14% badanych nigdy nie przygotowywało CV! Nieczytelne, nieestetyczne CV może pozbawić kandydata szansy na wymarzone stanowisko, nawet jeśli posiada wszystkie wymagane kompetencje.

Podsumowanie Kluczowych Wniosków

Badania prestiżu zawodów w Polsce konsekwentnie wskazują na wysoki szacunek dla profesji związanych z ratowaniem życia, zdrowia i bezpieczeństwa, takich jak ratownik medyczny, strażak, lekarz i pielęgniarka. Z drugiej strony, najniższym prestiżem cieszą się zawody związane z działalnością polityczną i twórczością internetową.

W kontekście marzeń zawodowych z dzieciństwa, jedynie 18% Polaków pracuje obecnie w zawodzie, o którym marzyło w młodości. Najpopularniejsze dziecięce marzenia dotyczą tradycyjnych profesji, takich jak policjant, strażak, lekarz i nauczyciel, z wyraźnymi różnicami między płciami. Postrzeganie "pracy marzeń" ewoluuje z wiekiem, a na realizację dziecięcych aspiracji wpływają czynniki takie jak konieczność szybkiego zarobku, globalne wydarzenia (np. pandemia) oraz praktyczne umiejętności, jak skuteczne pisanie CV. Mimo to, większość osób, które spełniły swoje zawodowe marzenia (76%), jest usatysfakcjonowana z wykonywanej pracy.

tags: #lekarz #nauczyciel #strazak