Współczesne wyzwania, z jakimi mierzą się Ochotnicze Straże Pożarne w Polsce, wymagają elastycznych i wielofunkcyjnych rozwiązań w zakresie sprzętu. Jednym z kluczowych aspektów jest pozyskiwanie pojazdów, które z jednej strony spełniają rygorystyczne normy techniczne i bezpieczeństwa, a z drugiej - odpowiadają na specyficzne potrzeby lokalnych jednostek, często stawiających na szybki transport ratowników i zróżnicowane działania, takie jak usuwanie skutków powodzi czy poszukiwania.
Wsparcie dla Ochotniczych Straży Pożarnych
W ramach ogólnokrajowych programów wsparcia, ochotnicze straże pożarne zyskują dostęp do nowoczesnego sprzętu. Aż 262 nowoczesnych pojazdów ma trafić do druhów i druhen z całego kraju. Na przykład, na Dolnym Śląsku 18 samochodów ratowniczo-gaśniczych wzmocni lokalne jednostki. Decyzję o przyznaniu dotacji zatwierdził wiceminister spraw wewnętrznych i administracji, Wiesław Leśniakiewicz.
Proces wyboru jednostek jest zobiektywizowany i oparty na analizie 10 jasno określonych kryteriów, przeprowadzanej przez Komendę Główną PSP. Szczególną uwagę zwraca się na potrzeby terenów dotkniętych ubiegłoroczną powodzią, jak na przykład Ziemia Kłodzka, gdzie utracono kilka samochodów. Na Ziemię Kłodzką samochody trafią do OSP Stary Gierałtów, Budzów, Stronie Śląskie, Lądek-Zdrój, Ożary i Bardo. Jest to kolejny etap wsparcia popowodziowego, poprzedzony analizą potrzeb straży pożarnej.
Potrzeba wielofunkcyjnych pojazdów lekkich
Jednostki OSP coraz częściej dostrzegają potrzebę posiadania lekkich samochodów ratowniczo-gaśniczych, które mogą przewozić większą liczbę osób i dysponować elastyczną przestrzenią ładunkową. Wiele jednostek, po otrzymaniu dotacji i wsparcia samorządów, dąży do zakupu pojazdu mogącego przewieźć 9 osób, z zabudową na sprzęt o długości co najmniej 2 metrów, o masie do 3,5 tony. Przykładem takiego rozwiązania może być Mercedes Sprinter 4x4 o długości 7 metrów.
W coraz większej liczbie działań operacyjnych są potrzebni ludzie, a niekoniecznie ciężki sprzęt, który można przewieźć busem. Przykładowo, dobrze wyposażone GBA (ciężki samochód gaśniczy) może obsłużyć 10-20 ratowników, co przy długotrwałych lub wyczerpujących akcjach wymaga częstych podmian. Lekkie pojazdy z większą liczbą miejsc siedzących sprawdzają się w akcjach powodziowych, poszukiwaniach, pompowaniach, gdzie szybka dostawa samych ratowników jest nieoceniona. Często również obserwuje się, że od czasu posiadania busa jednostki OSP jeżdżą częściej niż przedtem, nie mając problemów z kierowcą.
Taka tendencja jest widoczna również za zachodnią granicą, gdzie stosunek samochodów gaśniczych do różnego typu busów jest znacznie bardziej zrównoważony. W wielu gminach, na kilkanaście pojazdów OSP, obok kilku prawdziwych GBA, ST (samochód techniczny), SW (samochód wodno-pianowy), SD (drabina), resztę floty stanowią GLBA (lekki samochód gaśniczy), GLM (lekki samochód ratowniczy) i właśnie busy. To rozwiązanie okazuje się tańsze, ekonomiczniejsze i szybsze w działaniu.
Konkretne dane techniczne przykładowego pojazdu
Wśród nowoczesnych pojazdów dla OSP można znaleźć zaawansowane konstrukcje, takie jak na przykład Iveco Daily 70C18 HD. Poniżej przedstawiono podstawowe dane techniczne, które mają charakter informacyjny i odzwierciedlają możliwości lekkich pojazdów ratowniczo-gaśniczych:
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Podwozie (typ) | Iveco Daily 70C18 HD |
| Układ napędowy (koła bliźniacze) | (4x2) |
| Masa (DMC) | 7 000 kg |
| Kabina (liczba miejsc, układ) | Sześcioosobowa (1+1+4) |
| Silnik (moc max.) | 132 kW (180 KM) |
| Rama pomocnicza | Spawana, galwanizowana |
| Zabudowa (materiał) | Aluminium |
| Zbiornik na wodę (materiał) | 1 000 l (kompozyt) |
| Zbiornik na środek pianotwórczy (materiał) | 100 l (kompozyt) |
| Liczba skrytek (strona zabudowy) | 5 (2+2+1) |
| Autopompa | 1 525 l/min przy 8 barach lub 415 l/min przy 40 barach |
| Nasady | Tłoczne 2 x 75 mm, Zasilania hydrantowego 1 x 75 mm, Ssawne 1 x 110 mm |
| Dozownik środka pianotwórczego (ręczny) | 3% lub 6% |
| Linia szybkiego natarcia | 30 m z prądownicą o wydajności 200 l/min |
| Działko wodno-pianowe | 800 - 1 600 l/min |
| Maszt oświetleniowy | Pneumatyczny, 4,8 m, LED (18 000 lm) |
| Wyciągarka elektryczna (siła uciągu) | 5 443 kg |
Wyzwania w finansowaniu i certyfikacji
Mimo pozytywnych opinii od CNBOP (Centrum Naukowo-Badawczego Ochrony Przeciwpożarowej), które stwierdzają, że liczba miejsc w samochodzie ratowniczo-gaśniczym może być dowolna i ograniczona jedynie homologacją pojazdu, jednostki OSP napotykają na problemy. Producenci deklarują, że jednorazowe świadectwo dopuszczenia to koszt około 7 tysięcy złotych i nie powinno być z nim problemu.
Jednakże, zdarza się, że przedstawiciele zarządów wojewódzkich ZOSP RP odmawiają dotowania "autobusów" i grożą odebraniem już przyznanych dotacji, nie przedstawiając żadnych argumentów. Należy pamiętać, że dotacja nie obejmuje samochodów kwatermistrzowskich (na które nie jest wymagane żadne dopuszczenie), a jedynie lekkie ratowniczo-gaśnicze. Dla takich pojazdów wymagane jest świadectwo dopuszczenia, a nie tylko pozytywna opinia CNBOP, która jest historyczną pozostałością.
Rola Zarządu Wojewódzkiego ZOSP RP kończy się w momencie pozytywnego zaopiniowania wniosku, a reszta procedur odbywa się w Zarządzie Głównym ZOSP RP, gdzie dotacja jest przyznawana i rozliczana. Aby przekonać decydentów, warto rozmawiać z rozsądnymi osobami z ZG ZOSP RP i producentami, którzy mają doświadczenie w dostawach dla OSP.
Szczegółowe warunki rozliczenia dotacji
Zazwyczaj do rozliczenia dotacji wymagane są następujące dokumenty:
- Pierwsza strona pozytywnej opinii CNBOP (lub świadectwa dopuszczenia).
- Cała dokumentacja przetargowa, włącznie z protokołem odbioru pojazdu.
- Faktura (część ZG wpłaca bezpośrednio na konto wykonawcy).
Ważne jest, aby dokładnie formułować zapisy w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia (SIWZ), ponieważ CNBOP potrafi wydawać pozytywne opinie również dla pojazdów, które w praktyce są zbyt małe na efektywną zabudowę ratowniczą.
Kwestia liczby ratowników w zastępie i rejestracji pojazdów
Często pojawia się pytanie dotyczące maksymalnej liczby osób w zastępie (np. limit 6 osób) a możliwością przewozu 9 osób w samochodzie ratowniczo-gaśniczym. Kwestie te budzą nieporozumienia, ale podstawą jest dowód rejestracyjny pojazdu. Ta sama liczba miejsc powinna być odnotowana w Systemie Wspomagania Decyzji (SWD).
Jeśli samochód jest zarejestrowany na 9 osób, taka liczba może być podawana w meldunkach. Opinia CNBOP potwierdza, że liczba ratowników w samochodzie pożarniczym nie jest ściśle określona, a jedynie ograniczona homologacją pojazdu. Jeśli dowód rejestracyjny dopuszcza przewóz 9 osób, nie ma problemu z wpisaniem takiej liczby w dokumentacji.
W przypadku akcji, gdzie potrzeba dużej liczby ratowników (np. powodzie), nikt nie powinien mieć pretensji o przewóz większej liczby osób, o ile jest to zgodne z dowodem rejestracyjnym i dbałością o bezpieczeństwo. Dodatkowo, druhowie mogą przecież dojechać na miejsce akcji własnymi środkami transportu lub dojść, jeśli jest to na terenie ich miejscowości, pod warunkiem, że dowódca faktycznie uzna ich za uczestników działań.
Praktyczne aspekty projektowania i wyposażenia
Niektóre jednostki OSP, poszukując uniwersalnego pojazdu, decydują się na budowę spersonalizowanych aut. Przykładem jest pojazd o wielkości GBA, który jednak świetnie zastąpi je do wyjazdów na Młodzieżowe Zawody Sportowo-Pożarnicze (MZ), szkolenia i działania sekcji płetwonurków. Koszt takiego rozwiązania może wynosić około 130 tys. zł plus 4 tys. zł za zabudowę przedziału.
Wnętrze takiego pojazdu jest projektowane z myślą o maksymalnej funkcjonalności:
- Podwójna podłoga: druga podłoga jest na nadkolach (szerokie nadkola ze względu na bliźniacze koła), a między nimi idealnie mieszczą się sanie.
- Dodatkowe schowki: za nadkolami, po lewej stronie, w podłogę wchodzi śruba silnika od motorówki, a po prawej jest dodatkowy schowek w podłodze między półką a kratą.
- Przestrzeń nad głowami: z przedziału pasażerskiego dostępna jest spora półka nad głowami pierwszego rzędu foteli.
- Mocowania: na ścianie przewidziano mocowanie pod deskę ortopedyczną, wieszaki/rurki wzdłuż bocznych ścian, a także wieszak po szerokości ściany działowej na skafandry nurkowe.
- Miejsca siedzące: pojazd może przewozić 9 osób, z wygodnymi 6 miejscami z tyłu.
Warto również pamiętać o zabezpieczeniu szyb od środka, aby zapobiec wypadaniu węża czy innego sprzętu podczas gwałtownego hamowania.