Pierwsze miesiące nowego roku tradycyjnie wiążą się z podsumowaniem roku ubiegłego i tendencją porównywania go do lat poprzednich. Z perspektywy Państwowej Straży Pożarnej (PSP) bicie rekordów „jak najwięcej” jest raczej negatywnym zjawiskiem, często świadczącym o braku przełożenia ciężkiej pracy pionu kontrolno-rozpoznawczego na świadomość obywateli. Z drugiej strony, na przestrzeni lat zmianie ulegał zakres działań PSP, a rodzajów wyzwań, z którymi muszą mierzyć się strażacy, jest coraz więcej.
Podsumowanie Działań Ratowniczo-Gaśniczych w 2023 Roku
W 2023 roku odnotowano spadek ogólnej liczby zdarzeń zewidencjonowanych w Systemie Wspomagania Decyzji PSP, do poziomu sprzed blisko 10 lat. Zarejestrowano 486 055 zdarzeń, w których uczestniczyły jednostki ochrony przeciwpożarowej, co oznacza spadek o 25% w stosunku do roku poprzedniego.
Statystyki Pożarów i Miejscowych Zagrożeń
- Liczba pożarów była najniższa od 1995 roku i zmalała do poziomu 99 205 zdarzeń, co oznacza spadek o 37% w stosunku do roku poprzedniego.
- Liczba miejscowych zagrożeń zmniejszyła się o 25%, do 339 984 zdarzeń.
- Większość pożarów została zakwalifikowana jako małe - stanowiły 96% wszystkich, podobnie jak w roku poprzednim.
Liczba pożarów spadła przede wszystkim za sprawą mniejszej, aż o 27 tysięcy, liczby pożarów traw i nieużytków, i to mimo że najczęściej pożary miały miejsce w okresie marzec-lipiec. Według analizy Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, 2023 rok należy zaliczyć do lat ekstremalnie ciepłych, zaś skumulowana suma wysokości opadów atmosferycznych od marca do czerwca była wyższa w porównaniu do średniej z wielu lat.
Geograficzny Rozkład Interwencji
W 2023 roku województwami z największą liczbą zdarzeń były mazowieckie (70 294 zdarzeń) i śląskie (62 929 zdarzeń). Rozkład przestrzenny interwencji w podziale na powiaty pokazuje duże zagęszczenie zdarzeń w największych miastach w Polsce, takich jak Warszawa, Poznań, Kraków, Wrocław oraz Łódź. Dużą liczbę interwencji odnotowano również w powiatach poznańskim oraz krakowskim.
Czynniki Wpływające na Liczbę Zdarzeń
Na ogólny obraz składa się wiele składowych. Na liczbę miejscowych zagrożeń miały wpływ przede wszystkim dwa czynniki: zakończenie stanu zagrożenia epidemiologicznego spowodowanego chorobą COVID-19 oraz spokojniejszy sezon silnych wiatrów. Mimo że w 2023 roku o prawie połowę spadła liczba zdarzeń związanych z silnymi wiatrami, to nadal stanowią one główny rodzaj miejscowych zagrożeń.
Spadek liczby miejscowych zagrożeń wynika również z mniejszej liczby interwencji w obiektach użyteczności publicznej (o 113%, czyli o 21 324 mniej) czy obiektach mieszkalnych (o blisko 13 tysięcy mniej).
Kluczowa Rola Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP)
Dzisiaj nie można wyobrazić sobie straży pożarnej bez ochotników i chyba nikt nie podważa takiego stanu rzeczy. Jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych stanowią nieodzowny element systemu bezpieczeństwa kraju.
W 2023 roku w działaniach ratowniczo-gaśniczych brało udział ponad 2 miliony 15 tysięcy strażaków PSP, co stanowiło 52% wszystkich ratowników. Pozostałe 47%, czyli blisko 1 milion 851 tysięcy, stanowili druhowie OSP, w tym 1 milion 394 tysiące strażaków z jednostek OSP włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (36% wszystkich ratowników).
Strażacy PSP byli zaangażowani w 45% zdarzeń bez udziału OSP, czyli w sumie w 219 189 interwencji, co jest wartością zbliżoną do tej z roku ubiegłego.
Zagrożenia w Pracy Strażaka i Statystyki Poszkodowanych
Liczba poszkodowanych, w szczególności ofiar śmiertelnych, jest wyznacznikiem skuteczności działań PSP. Prowadzi to do oczywistego wniosku: im mniej ofiar, tym skuteczniejsza interwencja. Z tego powodu pod koniec 2022 roku podjęto decyzję o zmianie zasad ewidencjonowania zdarzeń w Systemie Wspomagania Decyzji PSP. Najważniejszą zmianą jest sposób ewidencjonowania poszkodowanych. Przyjęto, że każdy poszkodowany na miejscu działań PSP powinien być opisany w informacji ze zdarzenia.
Warto jednak podkreślić, że dostępny tekst statystyczny nie zawiera szczegółowych danych dotyczących liczby zgonów strażaków ochotników (OSP). Przedstawione dane o ofiarach śmiertelnych dotyczą poszkodowanych podczas zdarzeń, co zazwyczaj odnosi się do osób cywilnych, nie zaś bezpośrednio do ratowników na służbie.
Przyszłe Wyzwania dla Straży Pożarnej
Dane pokazują, że z roku na rok coraz mniejszy udział w ogólnej liczbie zdarzeń mają pożary, które stanowią podstawę działalności straży pożarnej. Dużo wyzwań czeka nas w działaniach związanych z katastrofami naturalnymi, głównie silnymi wiatrami. Istotny udział mają i mieć będą zdarzenia drogowe, gdyż rozwój motoryzacji i wzrost liczby samochodów jest faktem. Szczególnym wyzwaniem będą zdarzenia z udziałem pojazdów elektrycznych, a zwłaszcza ich pożary.
Coraz więcej wyzwań czeka strażaków również poza granicami kraju. Na początku 2023 roku specjaliści z modułu USAR podjęli działania poszukiwawczo-ratownicze po trzęsieniu ziemi w Turcji, w pobliżu granicy z Syrią. W sierpniu moduły GFFFV sprawdziły się podczas akcji w Grecji. Polscy strażacy są poważanymi specjalistami w dziedzinie działań poszukiwawczo-ratowniczych oraz organizacji pomocy humanitarnej.
Przyszłość jest nieodgadniona. Wobec coraz bardziej zmiennego świata, w którym żyjemy, trudno jest ją przewidzieć - epidemie, wojny, katastrofy naturalne czy techniczne mogą się wydarzyć w każdym czasie i miejscu. Straż pożarna stoi przed nowymi i bardziej wymagającymi wyzwaniami. Państwowa Straż Pożarna wraz z ochotniczymi strażami pożarnymi to jedyne służby w Polsce, które potrafią i mają zasoby do reagowania 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, 365 dni w roku, bez względu na warunki, na praktycznie każde zagrożenie.