Lecąc na spotkanie z klientem, konferencję międzynarodową czy po prostu na wakacje, zazwyczaj skupiamy się na rzeczach przyziemnych: przemierzamy terminal lotniska, ciągnąc walizkę na kółkach, sprawdzamy bilety, pilnujemy godzin odlotów, nasłuchujemy komunikatów, przechodzimy odprawę, a w samolocie zapinamy pasy i obserwujemy stewardessę, która omawia sprawy bezpieczeństwa. Mało kto zastanawia się jeszcze nad tym, że na miejscu znajdują się wyspecjalizowani w dziedzinie lotniskowych zdarzeń strażacy. W razie potrzeby to właśnie oni przyjadą, by nas uratować.
Lotnisko Chopina w Warszawie: Kluczowy Hub Polski
Lotnisko Chopina w Warszawie jest największym obiektem tego typu w Polsce. Znajduje się na osiedlu Okęcie, od którego pochodzi jego zwyczajowa nazwa. Lotnisko składa się z dwóch dróg startowych, o wymiarach 3690 x 60 m oraz 2800 x 50 m. W południowej części znajduje się Dworzec Towarowy Cargo, obsługujący przesyłki - w 2020 r. było to prawie 75 tys. ton, a w 2021 r. - 97,5 tys. ton. Od strony ulicy Żwirki i Wigury mieści się Wojskowy Port Lotniczy z bazą jednostki.
W 2020 r. Lotnisko Chopina obsłużyło około 5,5 mln pasażerów, co było znaczącym spadkiem w porównaniu z danymi z 2019 r., kiedy to odprawiono prawie 19 mln pasażerów. Katastrofy lotnicze to rzadkość, ale gdy już do nich dochodzi, są głośne, ponieważ w większości przypadków niosą ze sobą wiele ofiar. Przykładem jest katastrofa samolotu Polskich Linii Lotniczych LOT Ił-62 „Mikołaj Kopernik”, do której doszło 14 marca 1980 r. w pobliżu warszawskiego lotniska, gdzie zginęło 77 pasażerów, w tym piosenkarka Anna Jantar, oraz dziesięciu członków załogi.
Historia i Rozwój Lotniska Chopina
Historia Lotniska Chopina jest długa. Początki sięgają 1910 r., kiedy to założono lotnisko na dzisiejszym Polu Mokotowskim, będącym wówczas terenem poligonu Carskiej Kawalerii. W 1925 r. rozpoczęto budowę Centralnego Portu Lotniczego w pobliżu osady Okęcie. We wczesnych latach 30. XX w. powstała stacja meteorologiczna, zakończono budowę, a ruch pasażerski został przeniesiony z Mokotowa na Okęcie. W kwietniu 1934 r. odbyło się uroczyste otwarcie nowego lotniska, w którym wziął udział prezydent Ignacy Mościcki. W pierwszym roku lotnisko obsłużyło niemal 11 tys. pasażerów.
II wojna światowa odcisnęła piętno na warszawskim lotnisku. Luftwaffe nie mogło pominąć go w ataku z powietrza, a później zostało przejęte przez Niemców i dostosowane do ich potrzeb wojskowych. W 1944 r. w godzinie „W” powstańcy zaatakowali lotnisko - choć rozkaz ten został cofnięty, informacja o tym niestety nie dotarła do dowódców. Zaraz po wojnie lotnisko uruchomiono ponownie dla komunikacji cywilnej. Rozbudowa Centralnego Portu Lotniczego Warszawa-Okęcie nastąpiła w latach 60. XX w., powstał m.in. budynek dworca według projektu Jana i Krystyny Dobrowolskich oraz Aleksandra Włodarza. W 1962 r. ze względu na ciepło bijące od miasta przeniesiono stację meteorologiczną na południowo-zachodnią stronę lotniska.
Kwestia nazwy lotniska do dziś wzbudza mieszane uczucia. W 2001 r. przemianowano je na Lotnisko im. Fryderyka Chopina, a w 2010 r. w Urzędzie Lotnictwa Cywilnego zarejestrowano obecną nazwę: Lotnisko Chopina. Mimo to, zwyczajowo wiele osób nazywa je wciąż Okęciem, nawiązując do nazw jeszcze z lat 30. XX w.
Zarządzanie Portami Lotniczymi w Polsce
Przedsiębiorstwo Państwowe „Porty Lotnicze” (PPL) zarządza trzema lotniskami: największym w Polsce Lotniskiem Chopina w Warszawie, Portem Lotniczym Zielona Góra-Babimost oraz powstającym Portem Lotniczym im. Bohaterów Radomskiego Czerwca 1976 r. w Radomiu (własność PPL od 2018 r.). PPL ma również udziały w innych portach lotniczych w Polsce.
Prawne Aspekty Działania Lotnisk i Lotniskowych Służb Ratowniczo-Gaśniczych
Lotniska funkcjonują na podstawie przepisów zarówno polskich, jak i europejskich. Regulacje międzynarodowe wynikają z załącznika 12 „Poszukiwanie i ratownictwo” do Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym sporządzonej w Chicago w 1944 r., a także rozporządzenia Komisji Unii Europejskiej nr 139/2014 z dnia 12 lutego 2014 r. w sprawie wymagań oraz procedur administracyjnych dotyczących lotnisk oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1139 z dnia 4 lipca 2018 r. w sprawie wspólnych zasad w dziedzinie lotnictwa cywilnego i utworzenia Agencji Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (oraz wprowadzanych przez rozporządzenie zmian). Przepisy dla lotnisk są dostępne w agencji EASA (European Aviation Safety Agency).
Lotniskowe Służby Ratowniczo-Gaśnicze (LSRG) podlegają ministrowi infrastruktury, a jednocześnie ministrowi spraw wewnętrznych w kwestii kwalifikacji, ponieważ stanowią jednostki ochrony przeciwpożarowej (JOP) i funkcjonują na zasadach zakładowych straży pożarnych. Organizację LSRG reguluje rozporządzenie ministra infrastruktury z dnia 1 lutego 2022 r. w sprawie przygotowania lotnisk do sytuacji zagrożenia oraz lotniskowych służb ratowniczo-gaśniczych i rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych z dnia 10 listopada 2015 r. Działający w strukturach lotniskowych służb ratowniczo-gaśniczych strażacy nie podlegają natomiast przepisom ustawy o PSP (Państwowej Straży Pożarnej), nie są zatem pełnoprawną formacją mundurową.
Lotniskowe Służby Ratowniczo-Gaśnicze (LSRG): Serce Bezpieczeństwa Lotniska
Zadania i Zakres Działania LSRG
Do obowiązków podziału bojowego LSRG należy najogólniej mówiąc zabezpieczanie pożarowe terenu lotniska. Obejmuje to:
- Prowadzenie i kierowanie działaniami ratowniczo-gaśniczymi przy wypadkach lotniczych i pożarach.
- Likwidowanie skutków awarii, katastrof naturalnych i klęsk żywiołowych.
- Działalność ratownicza podczas wypadków z materiałami chemicznymi i toksycznymi (w tym np. usuwanie i neutralizacja rozlewisk paliwa).
- Usuwanie unieruchomionych statków powietrznych.
Dział wsparcia LSRG realizuje zadania w zakresie prewencji oraz zaplecza organizacyjno-technicznego. Do jego obowiązków należy nie tylko dbanie o prawną i techniczną stronę ochrony przeciwpożarowej obiektów PPL (dokumentację, kontrolę urządzeń, przeglądy sprzętu pożarniczego), ale i udział w wielu istotnych przedsięwzięciach - takich jak badanie zdarzeń lotniczych w zakresie działania LSRG, odbiory nowych obiektów oraz prac modernizacyjnych i remontowych czy organizacja ćwiczeń na terenie lotniska.
Wyposażenie i Szkolenia LSRG
Jest o co dbać - na stanie strażacy posiadają osiem ciężkich pojazdów ratowniczo-gaśniczych, w tym dwa nowe samochody Rosenbauer Panther GCBAPr 8x8 CA-7 ze zbiornikiem wodnym o pojemności 13 000 l i zbiornikiem środka pianotwórczego 1500 l oraz autopompą o wydajności do 10 000 l/min (przy 11 bar), wyposażone w dwa działka - dachowe i zderzakowe. Przy całkowitym załadunku ważą po 52 tony. Mimo swoich gabarytów rozpędzają się do prawie 150 km/h.
Wsparcie oznacza również szkolenia, które są niezbędne, by aktualizować wiedzę, trenować umiejętności i dbać o wprawę w działaniach ratowniczych. Nauce służy chociażby poligon zlokalizowany przy obiekcie głównym LSRG, gdzie strażacy mogą ćwiczyć na wrakach samolotów, np. usuwanie statku powietrznego czy podanie piany gaśniczej. Dział koordynuje i realizuje szkolenia z zakresu ratownictwa lotniskowego i ochrony przeciwpożarowej, co oznacza, że tworzy i aktualizuje procedury i programy szkoleń, zarządza planami i terminami szkoleń oraz egzaminów, opracowuje materiały szkoleniowe oraz zarządza rejestrem szkoleń w EPWA (kod ICAO odnoszący się do wskaźnika lokalizacji lotniska - E: Europa, P: Polska, WA: Warszawa).
Ćwiczenia strażaków z 4 województw na poligonie w Wędrzynie - relacja w TVP Info
Lotniskowe Ratownictwo Medyczne
Nie mniej ważny jest dział lotniskowego ratownictwa medycznego. Ma on szeroki wachlarz zadań związanych z zabezpieczeniem medycznym Lotniska Chopina podczas akcji prowadzonych na terenie lotniska, w których występuje zagrożenie zdrowia lub życia ludzkiego oraz podczas katastrof, zabezpieczaniem w czasie usuwania zagrożeń epidemiologicznych (także izolacją osób podejrzanych o choroby zakaźne).
Gotowość Operacyjna i Zasięg Działania
W działaniu strażaków liczy się jeszcze jedno - czas reakcji. Lotniskowa straż pożarna jest w stanie dojechać w ciągu 3 min od alarmu do każdego punktu na drodze startowej, gdy chodzi o lotnisko naziemne dla samolotów, a do 2 min do punktów stref przyziemienia i wznoszenia, gdy mowa o lotnisku naziemnym dla śmigłowców. Jest to bardzo trudne, a nasi strażacy mają inny czas reakcji niż strażacy w PSP - podkreśla komendant Sławomir Zuchora.
Lotniska mają przydzielane kategorie ochrony przeciwpożarowej, które klasyfikują je pod kątem gabarytów obsługiwanych statków powietrznych. Warszawski kolos ma kategorię 9, co oznacza, że mogą na nim lądować samoloty, których całkowita długość wynosi 61-76 m i o szerokości kadłuba 7 m. W 2020 r. na Lotnisku Chopina miało miejsce wielkie wydarzenie - zorganizowano lądowanie największego i najcięższego na świecie samolotu: Antonowa (An-225) Mriji, którego długość to aż 84 m. Gigant przyleciał z ładunkiem materiałów medycznych z Chin (środkami ochrony osobistej i sprzętem medycznym) potrzebnych w związku z pandemią COVID-19.
Lotniskowe straże pożarne mają ustalony promień swoich działań - to oczywiście teren lotniska, ale i obszar sięgający 1000 m od końca każdej drogi startowej i 8 km od środka lotniska. W przypadku pożaru poza granicami lotniska do akcji wkraczają strażacy PSP, gdyż wyjazd strażaków lotniskowych poza swój teren skutkuje obniżeniem kategorii ochrony lotniska.
Wsparcie w Kryzysie: Pomoc dla Ukrainy
Po tym, jak do Ukrainy wkroczyły wrogie wojska rosyjskie i na terenie naszych wschodnich sąsiadów rozpoczęła się wojna, szybko okazało się, że strażacka brać nie zostawi ukraińskich strażaków bez wsparcia. W lutym trwała zbiórka sprzętu pożarniczego zorganizowana przez Komendę Główną PSP. W marcu przekazano do Ukrainy ponad 100 samochodów strażackich. Zbiórkę wsparło także Przedsiębiorstwo PPL, przekazując trzy lotniskowe pojazdy ratowniczo-gaśnicze Continental Eagle należące do warszawskiej jednostki lotniskowej. Te trzy wyjątkowe dary trafiły do strażaków z Portu Lotniczego im. Danyła Halickiego we Lwowie.
Ćwiczenia Ratownicze w Powidzu: Symulacja Zdarzenia Lotniczego
Regularne ćwiczenia są kluczowe dla utrzymania gotowości i sprawności służb ratowniczych. Przykładem są ćwiczenia w 33. Bazie Lotnictwa Transportowego w Powidzu, przeprowadzone zgodnie z przygotowanym scenariuszem działań. Około godziny 08:50 samolot transportowy C-130 Herkules, transportujący 36 osób, zgłosił do kontrolera lotów w bazie Powidz pożar lewego silnika. Niezwłocznie zaalarmowano i zadysponowano Grupę Ratownictwa Lotniskowego oraz zastępy Wojskowej Straży Pożarnej.
W międzyczasie w samolocie doszło do nagłej utraty ciągu i szybkiego obniżania wysokości lotu. Pilot został zmuszony do natychmiastowego, awaryjnego lądowania. Samolot uderzył o płytę lotniska, ulegając uszkodzeniu - oderwała się część prawego skrzydła, a lewy silnik płonął. Pasażerowie - żołnierze - w wyniku nagłego uderzenia o płytę lotniska, doznali szeregu obrażeń i wymagali natychmiastowej pomocy.
Do akcji wezwano wszystkie siły i środki powiatu - straż pożarną, pogotowie, policję i zarządzanie kryzysowe. Działania służb polegały na zabezpieczeniu miejsca zdarzenia, podaniu prądów piany na palący się samolot, stworzeniu poduszki z piany zabezpieczającej samolot, dostaniu się do osób poszkodowanych, ich ewakuacji i udzieleniu im pierwszej pomocy. Organizatorami ćwiczeń byli m.in. Dowódca 33. Bazy Lotnictwa Transportowego w Powidzu - płk. pil.