Marian Tworek, Retro Moto Show w Sadownem i Historia Polskiego Pożarnictwa

Poniższa artykuł przedstawia różnorodne informacje dotyczące życia i działalności Mariana Tworka, relację z jubileuszowego X Retro Moto Show w Sadownem, incydent pożarowy na drodze S5 z udziałem OSP Wilkowice oraz szczegółowe kalendarium ewolucji ochrony przeciwpożarowej w Polsce.

Marian Marek Tworek: Życie i Dziedzictwo

Wczesne Lata i Pochodzenie

Marian Marek Tworek urodził się 24 marca 1942 roku w gminie Włodzimierzec, powiecie Sarny. Gmina ta w latach dwudziestych XX wieku należała do województwa Poleskiego, a po 1930 roku do Wołyńskiego. Marian był trzecim, najmłodszym synem Krystyny i Zygmunta Tworków. Urodził się, kiedy rodzina Tworków była w oddziale partyzanckim, co uratowało ich przed rzezią z rąk ukraińskich nacjonalistów. Marian był wnukiem osadnika wojskowego, skierowanego przez II Rzeczpospolitą na słabo zaludnione tereny Kresów Wschodnich. Według informacji podanej przez internet, gmina Włodzimierzec miała zaludnienie 33 osoby na 1 km kwadratowy, podczas gdy średnia krajowa II RP wynosiła 83 osoby. Ojciec Mariana, Zygmunt Tworek, pracował na kolei.

Edukacja i Przełomowe Wydarzenia

Wojskowa przeszłość rodziny Tworków spowodowała, że po repatriacji do Polski (do Jeleniej Góry) najstarszy brat został pilotem. Kiedy Marian ukończył szkołę podstawową (dzisiejszą Nr 5), został przyjęty do Korpusu Kadetów imienia generała Karola Świerczewskiego w Warszawie. Korpus istniał w latach 1954-1956 i była to szkoła o poziomie średnim. Awansem dla najzdolniejszych i najzdrowszych kadetów było przejście do Liceum Lotniczego w Dęblinie, które przygotowywało na studia w WOSL. Marian, bez zdania matury, wrócił do Jeleniej Góry. Likwidacja korpusu kadetów zbiegła się z tragiczną śmiercią brata lotnika w wypadku drogowym. Marian brał udział w identyfikacji zwłok i w zbieraniu szczątków brata z szosy pod Karpnikami. Te wydarzenia odbiły się na jego psychice. Likwidacja Korpusu, niedokończona nauka w szkole średniej i śmierć brata negatywnie wpłynęły na jego charakter.

Działalność i Pasje

Jego mentor został kierownikiem Ośrodka Wiedzy o Ziemiach Zachodnich w Bolkowie, a przystojny, były kadet, często rezydował w tej instytucji. Pomagając Steciowi w organizacji wykładów i na wycieczkach krajoznawczych, zdobył dużą wiedzę o Dolnym Śląsku, co pozwoliło mu zostać Przewodnikiem Sudeckim. Wiosną 1960 roku Marian poznał autora tekstu na kursie przewodnickim w Bolkowie, gdzie matka Stecia była szefową kuchni. Ich znajomość, trwająca ponad 50 lat, rozpoczęła się od dyskusji na temat kultu matki, w której Marian i autor mieli różne opinie. Marian miał wielki wpływ na życie autora.

Pełniąc dyżury w karkonoskich schroniskach, udoskonalił swoją jazdę na nartach i pod koniec sezonu należał już do najlepszych narciarzy Grupy, zachwycając elegancką i skuteczną jazdą zarówno na otwartym terenie, jak i po bramkach. Często, gdy na trasie była większa grupa turystów, demonstrował jazdę na jednej narcie. Był taternikiem, a pierwsze wejścia na skalnych drogach robił w Górach Sokolich pod opieką Ryszarda Sałęgi. Wspinał się też w Śnieżnych Kotłach razem z Jerzym Woźnicą. Prowadził liczne szkolenia wspinaczkowe w Grupie Sudeckiej. W 1975 roku był kierownikiem kursu II stopnia GOPR na Szwajcarce.

Życie Prywatne i Ostatnie Lata

Uroda i aparycja powodowały, że dziewczyny lgnęły wręcz do niego. Mógł zdobyć każdą, ale z żadną nie potrafił się związać na dłużej. Wyjątek stanowiła Elżbieta (imię zmienione), recepcjonistka z DW PTTK, i jego ostatnia partnerka Anka, dla której odnowił parter pięknej willi w Cieplicach. W 1984 roku Marian Tworek prowadził z autorem biuro turystyczne w Śląskim Domu, organizujące wyjścia na Śnieżkę, kiedy to poznał Ankę, która została towarzyszką jego życia. Zrezygnował z działalności turystycznej i razem z Anką prowadził Biuro Rachunkowe. Zamienił mieszkanie na Wyczółkowskiego na zrujnowany parter wielkiej willi w Cieplicach, który wyremontował, zamieniając na luksusowy lokal. Anka, choć nie była żoną Mariana, troskliwie opiekowała się nim w czasie jego śmiertelnej choroby, czuwając przy nim aż do jego odejścia z tego świata. Marian Tworek zmarł w Jeleniej Górze-Cieplicach, po długiej chorobie, 13 czerwca 2004 roku. Pochowany został na Starym Cmentarzu w Jeleniej Górze, obok brata lotnika Romualda i obojga rodziców. Pożegnano go w słoneczny dzień czerwcowy.

X Retro Moto Show w Sadownem: Hołd dla Klasyki Motoryzacji

Organizacja i Rozwój Wydarzenia

Stałe miejsce spotkań uczestników zlotu zabytkowych pojazdów Retro Moto Show w Sadownem to plac targowy przy kościele. Pomysłodawcą zlotu i jednym z organizatorów jest p. Tomasz Gałązka. Pozostali współorganizatorzy to: Wójt Gminy Sadowne p. Waldemar Cyran i Gminny Ośrodek Kultury w Sadownem. Sadowieńskie Retro Moto Show jest coraz bardziej znane, a liczba jego uczestników z roku na rok zwiększa się ku uciesze organizatorów - jak się okazuje, w tegorocznym zlocie wzięło udział (podobnie jak rok wcześniej) około 400 pojazdów.

Atrakcje i Działania

Po otwarciu zlotu komisyjnie dokonano oceny pojazdów w poszczególnych jego kategoriach. Odbyły się też konkursy dla dzieci i dorosłych uczestników tego spotkania - oczywiście z nagrodami, a także pokaz i warsztaty w wykonaniu druhów OSP z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej. Była też możliwość skorzystania z symulatorów: zderzeń, dachowania, refleksomierza oraz komory dymowej. O godzinie 13:30 pojazdy ruszyły w tradycyjny korowód ulicami Sadownego, a po ich powrocie wręczono wyróżnionym statuetki X-go zlotu - obowiązki gospodarzy pełnili: p. Ewa Piórkowska i p. Marcin Gręda.

Wyróżnione Pojazdy X Zlotu

Wśród wyróżnionych pojazdów X zlotu znalazły się:

• Najstarszy samochód zlotu - Citroen AC4 z 1929 r.
• Samochód zlotu - Jaguar XJ6 z 1987 r.
• Motocykl zlotu - Sokół 125.
• Najstarszy motocykl zlotu - BMW R12 z 1939 r.
• Klasyk Gminy - Syrena 105.
• Traktor zlotu - Traktor „samoróbka”.
• Najstarszy traktor zlotu - Ursus C328 z 1966 r.
• Nagroda specjalna Wójta Gminy Sadowne - Fiat 500 z 1970 r.

Organizatorzy dziękują wszystkim uczestnikom zlotu i już teraz zapraszają na kolejny jedenasty, który odbędzie się za rok w Sadownem.

Pożar Samochodu na S5: Interwencja OSP Wilkowice

Przebieg Zdarzenia

Na drodze ekspresowej S5 zapalił się samochód osobowy. Do zdarzenia doszło 29.04.2026 roku około kilometra za MOP Wilkowice, na jezdni w kierunku Poznania. Auto stanęło w płomieniach, nad trasą unosiły się kłęby dymu. Na miejscu pracowali leszczyńscy strażacy. Do pożaru doszło tuż przed godziną 10:00. Jadący w stronę Poznania fiat zapalił się - najprawdopodobniej ogień pojawił się w komorze silnika i szybko objął cały pojazd. Kierowca zdążył opuścić auto i odpiąć przyczepkę, która nie została zniszczona.

Działania Ratownicze

Na miejsce skierowano zastępy JRG Leszno i OSP Wilkowice. Działania zakończyły się około godziny 11:00.

Ewolucja Ochrony Przeciwpożarowej w Polsce: Kalendarium

Początki i Rozwój w Średniowieczu

• 1366r., 1392r. - Magistrat Krakowa zatrudnił strażnika, do obowiązków którego należało alarmowanie o zauważonym pożarze. Strażnik pełnił służbę na wieży kościoła Mariackiego. Za swą służbę otrzymywał 8 groszy tygodniowo.
• 1425r. - W Olkuszu założono straż pożarną (brengarda). Jej członkowie opłacani byli z kasy miejskiej.
• 1571r. - Wydano drukiem pracę Andrzeja Frycza z Modrzewia, nazywanego Modrzewskim „O poprawie Rzeczypospolitej”. Jej autor sporo miejsca poświęcił sprawom ochrony przeciwpożarowej.
• 1630r., 3 stycznia - Rada Miejska Wrocławia (wówczas miasto należało do monarchii Habsburgów) uchwaliła regulamin przeciwpożarowy.
• 1750r. - W miastach prywatnych na terenie Prus (w tym czasie do tego królestwa należały tereny Dolnego i Górnego Śląska, Mazur, Opolszczyzny, Pomorza i Ziemi Lubuskiej) ustanowiono urząd burmistrza ds. pożarowych.
• 1752r., 5 lutego - Właściciel Ostrowa Wielkopolskiego, marszałek wielki koronny Franciszek Bieliński, ustanowił porządki ogniowe. Na tej podstawie powołano straż pożarną, w skład której weszło 20 wieśniaków z okolicznych wsi.
• 1765r., 1 czerwca - Król Stanisław August Poniatowski, ustanowił dla Starej i Nowej Warszawy Komisję Dobrego Porządku (Bonii ordinis). Od 1768r. komisje takie powołano we wszystkich miastach królewskich Komisje Dobrego Porządku. Komisje były kolegialnymi instytucjami administracji miejskich, które zajmowały się m. in. ochroną przeciwpożarową.
• 1795r., 26 sierpnia - Departament Policji w Warszawie zatwierdził przepisy w sprawie powołania dla tego miasta intendenta ogniowego.

XIX Wiek: Organizacja i Profesjonalizacja

• 1806r. - W Warszawie przy zarządzie policji utworzono zawodowy oddział ratownictwa ogniowego.
• 1853r., 30 maja - W Prusach uchwalono tzw. ordynację miejską.
• 1859r., 1 lipca - Powstała zawodowa straż pożarna (Berufsfeuerwehr) w Gdańsku.
• 1865r. - W Przemyślu założono Miejską zawodową Straż Ogniową.
• 1872r., 13 grudnia - Pruska ustawa powiatowa nakładająca na samorząd powiatowy obowiązek zatrudnienia ogniomistrzów powiatowych, odpowiedzialnych za właściwe funkcjonowanie straży pożarnych.
• 1873r., 28 kwietnia - Rada Miejska Krakowa przyjęła uchwałę o powołaniu zawodowej Miejskiej Straży Ogniowej. Jej strażacy, podobnie jak innych zawodowych straży pożarnych na terenie Galicji, mieli zapewnioną opiekę lekarską. Przysługiwało im prawo do zaopatrzenia emerytalnego po upływie 20 lat służby.
• 1877r. - W Siedlcach powołano zawodową Miejską Straż Ogniową. Johann Kratochwill, właściciel dwóch dużych młynów w Poznaniu, założył zawodową straż pożarną.
• 1891r., 10 lutego - Ustawa ogniowa dla Galicji (wł. Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim oraz księstwami oświęcimskim i zatorskim). Na jej podstawie w miastach liczących powyżej 10 tys. mieszkańców tworzono straże.
• 1897r. - Na terenie Galicji istniały 37 zawodowe straże pożarne z łącznym stanem osobowym 459 strażaków. Dwa lata później było tych straży 44 ze stanem osobowym 482 strażaków.

Początek XX Wieku i Okres Międzywojenny

• 1903r., 1 października - W Katowicach powstała zawodowa straż pożarna. W następnym roku zawodową straż utworzono w Bytomiu.
• 1907r. - We wrześniu, w Warszawie powstało muzeum pożarnicze. Jego tradycje kontynuuje Muzeum Pożarnictwa przy ul. Polnej.
• 1910r. - W związku z obchodami 500-lecia bitwy pod Grunwaldem, na terenie zaboru austriackiego, w krakowskiej Miejskiej (zawodowej) Straży Pożarnej wprowadzono mundury galowe, wykonane wg kroju munduru polskiego z odznakami ułanów z okresu powstania listopadowego.
• 1912r., 15 grudnia - Ukazał się pierwszy numer „Przeglądu Pożarniczego”.
• 1914r. - Na terenie Królestwa Polskiego istniało 5 zawodowych straży pożarnych. W tym czasie na obszarze Wielkopolski były dwie takie straże.
• 1915r., 1 sierpnia - Inż. Józef Tuliszkowski obejmuje stanowisko komendanta Warszawskiej Straży Ogniowej.
• 1917-1918 - W Warszawie pod kierownictwem inż. Józefa Tuliszkowskiego przeprowadzono cztery kursy dla instruktorów - przyszłej kadry oficerskiej. Ukończyło je blisko 150 osób.
• 1917r., 26 sierpnia - Zakończyła działalność Tymczasowa Rada Stanu Królestwa Polskiego. W czasie jej istnienia opracowano projekt jednolitej organizacji organów bezpieczeństwa publicznego, w tym ochrony przeciwpożarowej, przewidujący utworzenie państwowych zawodowych straży pożarnych w miastach powyżej 20 tys. mieszkańców.
• 1917r., 17 lipca - Zarząd Związku Floriański (prezes-Bolesław Chomicz) wprowadził pierwsze mundury i oznaki szarż dla personelu inspekcyjno-instruktorskiego.
• 1918r. - Polskie związki straży pożarnych zatrudniały łącznie 6 zawodowych inspektorów pożarnictwa.
• 1921r., 8-9 września - W Warszawie odbył się I Ogólnopaństwowy Zjazd Delegatów Straży Ogniowych RP, w którym uczestniczyło 3690 delegatów z 742 straży pożarnych, w tym straży zawodowych.
• 1922r., 9 grudnia - Rada Naczelna Głównego Związku Straży Pożarnych RP przyjęła „Regulamin umundurowania i odznak starszeństwa”.
• 1926r., 19 kwietnia - Rada Naczelna GZSP RP uchwaliła nowy regulamin wprowadzający na miejsce urzędników Związku - korpus inspekcyjny. 19 grudnia - Powstał Związek Zawodowy Oficerów Straży Pożarnych.
• 1927r., 26 sierpnia - W Poznaniu z okazji III Ogólnopaństwowego Zjazdu Straży Pożarnych przeprowadzono Krajowe Zawody Strażackie. W grupie straży zawodowych (tzw. wielkomiejskich) wystartowały straże z Bydgoszczy, Łodzi i Warszawy. Komisja sędziowska przyznała dwie równorzędne nagrody strażom z Łodzi i Warszawy.
• 1927r., 25 grudnia - Ukazał się jako dodatek „Przeglądu Pożarniczego” - „Strażactwo Zawodowe”. Ukazujący się do 1932r. dodatek był poświęcony problematyce pożarnictwa zawodowego.
• 1930r., 26 kwietnia - Rada Naczelna Głównego Związku SP RP uchwaliła przepisy o podstawowych obowiązkach i prawach członków Korpusu Technicznego Związku. Stały się one pierwszą pragmatyką służbową dla zawodowego korpusu oficerskiego GZSP RP.
• 1931r., 10 stycznia - Ukazał się pierwszy numer „Gazety Strażackiej” - pisma Głównego Związku Straży Pożarnych RP.
• 1931r., 30 maja - Zarząd Główny Głównego Związku Straży Pożarnych RP wydał Instrukcję o organizacji szkolenia. Ustalono w niej 3 rodzaje szkoleń pożarniczych.
• 1934r., 13 marca - Ustawa o ochronie przeciwpożarowej i innemi (org.) klęskami. Przepisy ustawy m.in. stanowiły, że zawodowe straże pożarne są organami własnymi samorządów i powinny być zasadniczo tworzone przez gminy miejskie zamieszkałe ponad 40 tys. osób.
• 1935r. - W Polsce istniało 67 zawodowych straży pożarnych.
• 1937r., 5 maja - Minister spraw wewnętrznych ustanowił nomenklaturę stopni służbowych dla członków (oficerów) Korpusu Technicznego Związku. W listopadzie w Zarządzie Związku Straży Pożarnych RP utworzono referat ds. zawodowych straży pożarnych. W 1937r. w Polsce istniało 91 zawodowych straży pożarnych.
• 1938r., 26 marca - Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie obrony przeciwlotniczej i przeciwgazowej w zakresie akcji przeciwpożarowej. 23 listopada - Ustawa o zwalczaniu pożarów w hitlerowskiej Rzeszy, na której podstawie w większych miastach zorganizowano zawodowe straże pożarne (np. w Częstochowie, Gnieźnie, Kaliszu, Łodzi, Wałbrzychu). 31 grudnia - Korpus Techniczny Związku liczył 357 oficerów. W kraju istniało 106 zawodowych straży pożarnych.
• 1939r., 1 marca - W Centralnym Ośrodku Wyszkolenia Pożarniczego w Warszawie rozpoczął się pierwszy kurs oficerski. Wrzesień - Udział jednostek zawodowych straży pożarnych w gaszeniu pożarów powstałych wskutek bombardowań przez lotnictwo Rzeszy Niemieckiej.

II Wojna Światowa i Okres Powojenny

• 1939-1945 - Druga wojna światowa. Udział strażaków zawodowych w szeregach Wojska Polskiego, w walkach przeciwko wojskom niemieckim i radzieckim.
• 1945r., 25 (?) kwietnia - W trakcie ewakuacji komanda zewnętrznego KL Stutthoff w Policach (niem. Pölitz) pod Szczecinem, zginął płk poż. Jerzy Lgocki. 23 grudnia - W Warszawie odbyło się zebranie oficerów pożarnictwa, na którym powołano organizację - Strażacki Ruch Oporu „Skała”. SRO „Skała” opierał swą działalność na zawodowych i ochotniczych strażach pożarnych. Szacuje się, że organizacja miała 120 tys. członków.
• Grudzień 1939r. - Oficer Warszawskiej Straży Ogniowej Feliks Nowotny, zostaje wyznaczony na oficera łącznikowego z niemieckimi władzami policyjnymi.
• 1940r. - W marcu, zostaje ustanowiony urząd Komisarycznego Kierownika Technicznego Polskich Straży Ogniowych (od maja 1940r. - Kierownik Techniczny Pożarnictwa dla Generalnej Guberni), którym został Jerzy Lgocki. W pierwszym kwartale 1940r. w Warszawie, powstał Oddział Doświadczalny pełniący funkcję zawodowej straży pożarnej. Przy nim utworzono Centralną Szkołę Pożarniczą. Pod koniec czerwca Jerzy Lgocki ustanowił nomenklaturę stopni służbowych dla personelu zawodowego polskich pożarniczych jednostek organizacyjnych.
• 1941r., 22 kwietnia - Rozporządzenie generalnego gubernatora dr Hansa Franka, o ochronie przed pożarami w Generalnej Guberni.
• I połowa 1944r. - Na terenie Generalnej Guberni istniało, w tzw. dużych miastach powiatowych, 39 zawodowych straży pożarnych. Działało też 5 biur instruktorów pożarniczych dystryktów, 59 biur powiatowych instruktorów pożarnictwa, Centralna Szkoła Pożarnicza oraz Biuro Kierownika Technicznego Pożarnictwa.
• 1944r., 1 sierpnia - Wojewódzki inspektor pożarnictwa w Lublinie mjr poż. Mieczysław Stylski, przedłożył kierownikowi resortu Administracji w PKWN, projekt organizacji polskiej ochrony przeciwpożarowej. 1 grudnia - W Resorcie Administracji Publicznej PKWN, powołano Główny Inspektorat Pożarnictwa.
• 1945r., 10 stycznia - Główny Inspektor Pożarnictwa wydał zarządzenie w sprawie tworzenia powiatowych komend straży pożarnych. W lutym i kwietniu kolejne pożarnicze grupy operacyjne trafiły do Katowic, Opola, Trzebnicy, Gdańska, Szczecina, a w maju na Środkowe Wybrzeże, Ziemię Lubuską oraz Warmię i Mazury. 2 czerwca - W Ministerstwie Administracji Publicznej powstał raport, w którym założono powołanie państwowych organów ochrony przeciwpożarowej. 13 listopada - Dekret o zarządzie Ziem Odzyskanych. 30 listopada - Minister administracji publicznej zarządził ustanowienie zarządu przymusowego Związku Straży Pożarnych.
• 1946r., 1 czerwca - Rozpoczęła działalność Centralna Szkoła Pożarnicza w Warszawie. 1-8 września - Obchody pierwszego po wojnie ogólnopolskiego Tygodnia Obrony Przeciwpożarowej. 23 grudnia - Okólnik Ministra Administracji Publicznej w sprawie przekształcenia wojewódzkich inspektoratów pożarnictwa w oddziały do spraw ochrony przed pożarami i innymi klęskami.
• 1947r. - We wrześniu, w Departamencie Politycznym Ministerstwa Administracji Publicznej na miejsce Wydziału Ochrony przed Pożarami utworzono Wydział Pożarnictwa.
• 1949r. - W Polsce działały 73 terenowe jednostki zawodowych straży pożarnych.
• 1950r., 4 lutego - Ustawa o ochronie przeciwpożarowej i jej organizacji. Ustanawiała ona państwowe organy ochrony przeciwpożarowej, tj. w tym warszawską i łódzką oraz powiatowe komendy straży pożarnych, które kierowały i sprawowały nadzór nad całokształtem ochrony przeciwpożarowej.

tags: #marian #tworek #sad #osp