Ospa wietrzna: pielęgnacja skóry i rola antybiotyków w powikłaniach

Przechodzenie ospy wietrznej to doświadczenie, które spotyka większość osób jeszcze w dzieciństwie - swędzące krosty, gorączka i przymusowa izolacja. Choć w większości przypadków przebiega łagodnie, nieodpowiednia pielęgnacja skóry może prowadzić do poważnych powikłań, w tym blizn i infekcji bakteryjnych. Ospa wietrzna to choroba wirusowa, bardzo zaraźliwa, wywoływana przez wirus ospy wietrznej i półpaśca. Zwykle dotyczy dzieci, chociaż może pojawić się w każdym wieku.

Do zarażenia dochodzi poprzez bliski kontakt z osobą chorą lub/i wdychaniem cząstek znajdujących się w powietrzu. Wirus ospy wietrznej może rozprzestrzeniać się z ruchem powietrza na odległość nawet kilkudziesięciu metrów. Większość osób przechodzi ospę łagodnie, jednak dla niektórych może być bardzo groźna, dlatego przestrzegamy przed braniem udziału w „ospa party” i celowym narażaniem dzieci na zarażenie.

Pierwsze objawy ospy wietrznej pojawiają się zwykle 10-21 dni po kontakcie z osobą zakażoną. Charakterystyczna, swędząca wysypka pęcherzykowa jest głównym objawem ospy wietrznej. Objawy skórne często występują falami co 2-3 dni, dlatego na ciele można jednocześnie zauważyć zmiany na różnych etapach rozwoju. Całkowity czas trwania ospy wietrznej wynosi zwykle 7 do 10 dni. Okres zakaźny rozpoczyna się już 1-2 dni przed pojawieniem się wysypki i trwa do momentu, aż wszystkie zmiany skórne przekształcą się w strupy.

Jednym z najbardziej dokuczliwych objawów jest intensywne swędzenie skóry, które może prowadzić do rozdrapywania wykwitów, a w konsekwencji do blizn i nadkażeń bakteryjnych. Swędzenie skóry to efekt reakcji organizmu na rozwijające się zmiany skórne i naturalny etap gojenia pęcherzyków.

Pielęgnacja skóry i łagodzenie objawów ospy wietrznej

Codzienne zabiegi pielęgnacyjne skóry przy ospie wietrznej powinny być delikatne, ale systematyczne. Codzienne, krótkie kąpiele w letniej wodzie (maksymalnie 5-10 minut) są zalecane. Odpowiednia pielęgnacja, w tym stosowanie emolientów i preparatów chłodzących, łagodzi świąd i przyspiesza gojenie. Ospa wietrzna często powoduje wysuszenie i podrażnienie skóry, dlatego bardzo ważne jest, aby codziennie stosować także zabiegi nawilżające.

• Emolienty - preparaty nawilżające, które tworzą barierę ochronną i zapobiegają utracie wody.
• Oleje naturalne (np. lniany, kokosowy) mogą być stosowane.
• Chłodzenie skóry przynosi natychmiastową ulgę w swędzeniu. Pianki i żele mentolowe łagodzą świąd i zapewniają uczucie chłodu.
• Preparaty z pantenolem, alantoiną lub cynkiem - działają łagodząco, regenerująco i przyspieszają gojenie.
• Leki przeciwhistaminowe doustne (np. Fenistil, Zyrtec, Allertec, Clemastinum) mogą być stosowane po konsultacji z lekarzem w przypadku bardzo nasilonego świądu.

Należy unikać długiego namaczania zmian, ale krótki, letni prysznic przyniesie ulgę cierpiącemu maluchowi, dodatkowo pozwoli zmniejszyć ryzyko bakteryjnego nadkażenia pęcherzyków. Staramy się nie pocierać skóry dziecka, a raczej osuszyć ją przez delikatne dociskanie czystego ręcznika. Można też użyć ręczników jednorazowych. Kąpiele nie tylko złagodzą świąd, ale pozwolą na uniknięcie wtórnego zakażenia. Jeżeli dopuścimy do nadkażenia zmian, mogą powstać blizny. Nie zapominajmy o skórze głowy!

Do kąpieli możemy dodać nadmanganianu potasu, wystarczy kilka kryształków (lub tabletek) tak, aby woda zabarwiła się na jasnoróżowy kolor. Dobrze jest najpierw rozpuścić kryształki/tabletki w szklance wody, ponieważ nierozpuszczone pozostałości mogą oparzyć skórę dziecka.

Wszelkie mazidła i pudry, które pokrywają zmiany (np. gencjana, pudry płynne), nie są obecnie zalecane, ponieważ udowodniono, że ich stosowanie zwiększa ryzyko nadkażeń i łatwiej przeoczyć toczące się na ich powierzchni zakażenia bakteryjne. Ewentualnie, w przypadku nasilonego świądu, można stosować specjalne pianki lub żele chłodzące, np. PoxClin, PoxOUT, Virasoothie, które przynoszą ulgę, a nie zasłaniają zmian. Najważniejsze jest jednak utrzymywanie skóry suchej i czystej. Dbamy również o czyste i krótko obcięte paznokcie dziecka, by nie przenosić na nich zanieczyszczeń w razie drapania.

Co zrobić, gdy pęcherzyk zostanie zdrapany?

Należy przemyć rankę preparatem do odkażania ran z oktenidyną np. Octenisept lub Neocide i starać się zabezpieczyć przed ponownym rozdrapaniem (czasami można chwilowo zakleić zmianę „przewiewnym” plasterkiem). Na świeże blizny po ospie można rozważyć stosowanie (po konsultacji lekarskiej) żeli lub plastrów silikonowych np. Sutricon, Silaurum lub Sikatris.

Leczenie ogólnoustrojowe i powikłania ospy

Leczenie ospy wietrznej ma na celu głównie łagodzenie objawów i wspieranie organizmu w walce z infekcją. Odpoczynek i izolacja są kluczowe - chory powinien przebywać w domu do czasu, aż wszystkie zmiany skórne zaschną w strupki, aby nie zarażać innych. W celu łagodzenia gorączki i bólu zaleca się stosowanie paracetamolu. Zbadano, że ibuprofen zwiększa częstość i ciężkość powikłań, dlatego w razie wystąpienia gorączki zaleca się unikanie leków z grupy NLPZ i stosowanie preparatów z paracetamolem. Niemniej pojedyncze dawki ibuprofenu, jeśli np. paracetamol nie obniża gorączki, nie powinny zaszkodzić (w razie wątpliwości warto skonsultować to z lekarzem).

Lek przeciwwirusowy o nazwie acyklowir stosowany jest w leczeniu zakażeń wirusami z grupy Herpes, takich jak wirus ospy wietrznej. Nie udowodniono korzyści dla podawania acyklowiru u dzieci ogólnie zdrowych z ospą. Lekarz może zdecydować o jego zastosowaniu (doustnie lub dożylnie w razie hospitalizacji) u obciążonych pacjentów, np. z ciężkim przebiegiem, dużym ryzykiem powikłań lub ze współistniejącymi chorobami przewlekłymi. Badania naukowe wykazały, że lek jest najbardziej skuteczny, gdy podamy go w ciągu 24 godzin od początku objawów. Osoby chorujące na ospę wietrzną powyżej 12 roku życia mają większe ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i jej powikłań, dlatego w tej grupie częściej rozważamy leczenie acyklowirem.

Odpowiednie nawodnienie jest kluczowe, szczególnie u gorączkujących dzieci, które odwadniają się szybciej. Swędzące pęcherzyki mogą lokalizować się w jamie ustnej, co sprawia ból i może powodować niechęć do jedzenia i picia. Pomocne może być proponowanie chłodniejszych napojów i pokarmów, unikanie kwaśnych smaków i/lub podawanie napojów przez słomkę, co nieco zmniejszy drażnienie błon śluzowych jamy ustnej. Należy unikać podawania choremu dziecku gorących i kwaśnych napoi, które podrażniają zmiany wzmagając jednocześnie niechęć do picia.

Ospa wietrzna osłabia układ immunologiczny, a jeśli w tym czasie dojdzie do infekcji górnych dróg oddechowych (takiej jak katar, kaszel czy ból gardła), organizm może mieć trudność z jednoczesnym zwalczaniem obu zakażeń. W większości przypadków łagodne przeziębienie nie jest niebezpieczne, ale wymaga bacznej obserwacji. Większość osób przechodzi ospę łagodnie, jednak dla niektórych może być bardzo groźna. Ryzyko wystąpienia powikłań jest wyższe u osób z obniżoną odpornością, kobiet w ciąży oraz u dorosłych, którzy przechodzą ospę ciężej niż dzieci. W przypadku nietypowego przebiegu ospy lub podejrzenia powikłań, niezbędna jest pilna konsultacja z lekarzem. Powikłania u dorosłych występują częściej i mogą mieć cięższy przebieg niż u dzieci.

Wirus ospy wietrznej po przebytej chorobie pozostaje w organizmie i w trakcie spadku odporności może skutkować rozwojem półpaśca. Półpaścem nie można się zarazić, ponieważ za jego rozwój odpowiada obecny w organizmie wirus, który jest pozostałością po przebytej ospie. Istnieje jednak ryzyko, że osoba z półpaścem może zarażać ospą wietrzną, aby do tego doszło, muszą zaistnieć określone warunki np. bezpośredni kontakt ze skórą chorego. Wirus VZV reaktywuje się podczas spadku odporności, np. na skutek stosowania leków obniżających odporność.

Oprócz odwodnienia i zakażeń bakteryjnych sam wirus może wędrować do ośrodkowego układu nerwowego i powodować zapalenie móżdżka. Taki stan objawia się spowolnioną mową, sennością, niewłaściwą koordynacją ruchową i zaburzeniem równowagi. Niezwykle rzadkim powikłaniem u pacjentów dotychczas zdrowych jest również zapalenie mózgu, które oprócz zaburzeń ruchowych może powodować zaburzenia świadomości i wymaga leczenia na oddziale intensywnej terapii.

Antybiotyki w leczeniu ospy wietrznej: Kiedy są niezbędne?

Antybiotyki stosuje się wśród chorujących na ospę tylko wtedy, jeśli dojdzie do zakażenia bakteryjnego. Głównym powodem, dla którego blizny po ospie się pojawiają, jest rozdrapywanie pęcherzyków i zeskrobywanie strupków, co prowadzi do nadkażeń bakteryjnych. Leki przeciw ospie przede wszystkim łagodzą swędzenie i ból, ale ich działanie przeciwzapalne ogranicza także możliwość wtórnego zakażenia bakteryjnego skóry. Tworzą dodatkowo ochronną warstwę na skórze, która zabezpiecza przed dalszym podrażnieniem i wspiera gojenie się ran. W terapii chorób infekcyjnych skóry bardzo szerokie zastosowanie znajdują miejscowe antybiotyki.

Mupirocyna - antybiotyk miejscowy o szerokim zastosowaniu

Mupirocyna odgrywa ważną rolę w terapii infekcji bakteryjnych skóry. To naturalny, sprawdzony od lat antybiotyk miejscowy, wytwarzany w procesie fermentacji przez bakterię Pseudomonas fluorescens. Obejmuje on swoim spektrum działania bakterie Gram-dodatnie z rodziny Streptococcus oraz Staphylococcus, które są najczęstszymi czynnikami etiologicznymi pierwotnych i wtórnych zakażeń skóry. Mechanizm jego działania przeciwbakteryjnego polega na hamowaniu syntetazy izoleucynowej t-RNA i w konsekwencji blokowaniu biosyntezy białka bakteryjnego. Antybiotyk ten wykazuje działanie bakteriostatyczne w warstwie rogowej naskórka w niższych stężeniach oraz bakteriobójcze w wyższych. Warto zaznaczyć, że mupirocyna wykazuje niską aktywność wobec bakterii należących do flory fizjologicznej skóry człowieka, tym samym nie zakłóca naturalnych mechanizmów obronnych chroniących organizm przed infekcjami.

Na podłożu przewlekłych dermatoz, w wyniku uszkodzenia właściwości obronnych skóry, często dochodzi do nadkażeń bakteryjnych. Także w tych sytuacjach mupirocyna wydaje się niezawodna. Preparat mupirocyny jest dostępny w postaci 2-proc. maści lub kremu. Należy go aplikować na oczyszczoną, chorobowo zmienioną skórę dwa-trzy razy dziennie przez okres do 10 dni. Antybiotyk może być stosowany we wszystkich grupach wiekowych, począwszy od pierwszego dnia życia.

Lek ten został także zakwalifikowany do kategorii B w Klasyfikacji FDA, co oznacza, że badania na zwierzętach nie wykazują bezpośredniego i pośredniego szkodliwego wpływu na rozwój zarodka lub płodu. Tym samym w razie konieczności możliwe jest zastosowanie tego preparatu w przebiegu ciąży. Przeprowadzone badania potwierdziły, iż ogólnoustrojowa absorpcja mupirocyny stosowanej miejscowo jest minimalna. Antybiotyk jest bardzo szybko metabolizowany do nieaktywnego kwasu monowego, wydalanego z moczem. Nie powoduje interakcji z innymi lekami, tym samym dobrze sprawdza się u pacjentów w podeszłym wieku. To lek o dobrym profilu bezpieczeństwa, wykazujący bardzo rzadko działania niepożądane. Należy podkreślić, iż potencjał alergiczny mupirocyny jest znikomy.

Mupirocyna to klasyczny antybiotyk miejscowy o sprawdzonej skuteczności, wykazujący działanie antybakteryjne wobec bakterii Gram-dodatnich, które najczęściej odpowiadają za zakażenia skóry. Ma także dobry profil bezpieczeństwa i nie wykazuje ogólnoustrojowej toksyczności ani interakcji z innymi lekami. Kolejnym atutem jest stosunkowo krótki czas trwania terapii oraz możliwość zastosowania tego preparatu w każdej grupie wiekowej, w tym także u noworodków. Mupirocyna jest antybiotykiem z wyboru w wielu infekcjach skóry, zarówno pierwotnych, jak i wtórnych.

Profilaktyka ospy wietrznej - szczepienia

Szczepionka wykazuje bardzo dużą skuteczność. Szczepienia przeciwko ospie wietrznej to najskuteczniejszy sposób zapobiegania zachorowaniu na tę chorobę oraz związanym z nią powikłaniom. Dzieci, które nie chorowały wcześniej na ospę wietrzną (szczepienie można wykonać po ukończeniu 9. miesiąca życia, zwykle w 13.-15. miesiącu życia) powinny być zaszczepione. Szczepienie jest najskuteczniejszą metodą profilaktyki ospy wietrznej i jej groźnych powikłań. Szczepionka jest dobrze tolerowana, a działania niepożądane są zwykle łagodne - mogą obejmować zaczerwienienie lub ból w miejscu wkłucia, przejściowy stan podgorączkowy czy niewielką wysypkę ospopodobną.

Warto zaszczepić dzieci zanim zaczną uczęszczać do żłobka lub przedszkola. Ospie wietrznej zdecydowanie lepiej jest zapobiegać niż ją leczyć. Nawet jeśli groźne powikłania po wiatrówce są rzadkie, warto szczepić się niż narażać samego siebie, a także własne dzieci na utratę zdrowia lub życia. Jeśli doszło do kontaktu z chorym, a nie minęły 3 dni, można jeszcze uratować sytuację poprzez jak najszybsze (do 72 godzin) podanie szczepionki, by uniknąć choroby, a przynajmniej znacznie złagodzić jej przebieg.

tags: #masc #z #antybiotykiem #na #ospe