Operacyjne wozy strażackie i ich oznakowanie

Samochód pożarniczy, powszechnie znany jako wóz strażacki czy beczkowóz, to specjalnie oznakowany i przygotowany pojazd używany przez straż pożarną lub inną jednostkę ochrony przeciwpożarowej. Jego głównym przeznaczeniem jest udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych oraz innych działaniach statutowych, takich jak prewencja. W większości państw świata wozy strażackie są malowane na czerwono, zgodnie ze skalą RAL 3000. Pojazdy te są również uprzywilejowane w ruchu drogowym. Współczesne wozy strażackie wyposażone są w silniki spełniające normy EURO 4 i EURO 5, nie posiadają ogranicznika momentu obrotowego, a jedynie system monitorowania emisji spalin.

Podział i klasyfikacja samochodów pożarniczych

Podział samochodów pożarniczych, zgodny z Polską Normą PN-79/M-51300, opierał się na typach, wadze i rodzajach. System ten obowiązywał od 1974 do 2004 roku.

Klasyfikacja według PN-79/M-51300 (obowiązywała do 2004 roku)

Typy samochodów:

• Gaśniczy (G)
• Specjalny (S)

Waga samochodu:

• Lekki (L) - do 3,5 tony masy własnej
• Średni (M) - od 3,5 tony do 12 ton masy własnej
• Ciężki (C) - od 12 ton masy własnej

Rodzaje samochodów gaśniczych (G):

• Ze zbiornikiem na wodę (pojemność podaje się w m³)
• Z autopompą (A) - wydajność podaje się w m³ na minutę
• Z motopompą (M) - wydajność podaje się w m³ na minutę
• Proszkowy (Pr) - masę proszku podaje się w kilogramach
• Śniegowy (Sn)

Przykładem takiego oznaczenia jest GCBA 5/24, co oznacza Ciężki Samochód Gaśniczy ze zbiornikiem na wodę o pojemności 5 m³ i autopompą o wydajności 2,4 m³ na minutę. Każdy samochód ze zbiornikiem na wodę posiada również zbiornik na środek pianotwórczy, który zazwyczaj stanowi 10% pojemności zbiornika głównego. W podanym przykładzie pojemność zbiornika na środek pianotwórczy wynosi 500 litrów.

Rodzaje samochodów specjalnych (S):

Do samochodów specjalnych zaliczano pojazdy przeznaczone do szerokiego zakresu działań ratowniczych:

• Rt - ratownictwa technicznego
• Rd - ratownictwa drogowego
• Rchem - ratownictwa chemicznego
• Rekol - ratownictwa ekologicznego
• Rwod - ratownictwa wodno-nurkowego
• Rmed - ratownictwa medycznego (również Ambulans)
• Rwys - ratownictwa wysokościowego
• D - autodrabina - wysięg maksymalny podawany w metrach
• H - podnośnik hydrauliczny - wysięg maksymalny podawany w metrach
• Dz - dźwig - maksymalny udźwig podawany jest w tonach
• W - wężowy - do przewozu odcinków (głównie W-110) - długość odcinków podawana w metrach
• Kn - kontenerowy - do przewozu kontenerów
• Kw - kwatermistrzowski
• On - oświetleniowy
• Op - operacyjny
• Rr - ratowniczo-rozpoznawczy
• DiŁ - dowodzenia i łączności
• Pgaz-pdym - służący do przewozu aparatów ochrony dróg oddechowych
• Pr - poszukiwawczo-ratowniczy (należący do Specjalistycznych Grup Poszukiwawczo-Ratowniczych)

Przykładem jest SCRd, co oznacza Ciężki Samochód Ratownictwa Drogowego.

Klasyfikacja według PN-EN 1846-2:2001 (obowiązuje od 2004 roku)

Nowy system oznaczeń, zgodny z normą europejską PN-EN 1846-2:2001, określa kryteria charakteryzowania samochodów pożarniczych poprzez klasy i kategorie, zależne od przeznaczenia i masy pojazdu. Norma ta obowiązuje od 14 października 2004 roku.

Klasy pojazdów samochodowych w zależności od masy:

• LEKKA (L): masa nie mniejsza niż 2 tony i nie większa/równa 7,5 tony.
• ŚREDNIA (M): masa nie mniejsza niż 7,5 tony i nie większa/równa 14 ton.
• CIĘŻKA (S): masa większa niż 14 ton.

Kategoria pojazdów samochodowych w zależności od zdolności do poruszania się po określonych nawierzchniach:

• Kategoria 1 - MIEJSKA (drogowa): pojazdy samochodowe przeznaczone do poruszania się po drogach o twardej nawierzchni.
• Kategoria 2 - UTERENOWIONA: pojazdy samochodowe zdolne do poruszania się po wszystkich drogach o twardej nawierzchni i w ograniczonym zakresie poza tymi drogami.
• Kategoria 3 - TERENOWA: pojazdy samochodowe zdolne do poruszania się po wszystkich drogach i bezdrożach.

Grupy pojazdów samochodowych w zależności od zastosowania:

1. Samochody ratowniczo-gaśnicze:
   • Samochody ratowniczo-gaśnicze z pompą: wyposażone w pompę pożarniczą, zazwyczaj w zbiornik na wodę, a także inny sprzęt używany podczas akcji ratowniczo-gaśniczej.
   • Samochody ratowniczo-gaśnicze specjalne: pojazdy ze specjalnym sprzętem, z dodatkowymi specjalnymi środkami gaśniczymi lub bez nich.
2. Samochody z drabiną mechaniczną i/lub podnośnikiem hydraulicznym:
   • Drabina mechaniczna: wysuwana konstrukcja z przęsłami w kształcie drabiny, z koszem lub bez kosza ratowniczego, zamontowana obrotowo na podstawie.
   • Podnośnik hydrauliczny: składana konstrukcja z koszem ratowniczym, składająca się z jednego sztywnego lub teleskopowo wysuwanego elementu, lub kilku takich elementów, lub z mechanizmu nożycowego, ewentualnie z kombinacji tych elementów, z drabiną lub bez drabiny. Urządzenie jest montowane obrotowo na podstawie.
3. Samochody ratownictwa technicznego: pojazdy z wyposażeniem umożliwiającym prowadzenie akcji ratowniczych, m.in.: poszukiwania i ratowania osób, usuwania skutków wypadków (drogowych, lotniczych, kolejowych), awaryjnego odblokowywania wejść, ratowania zwierząt.
4. Samochody ratownictwa medycznego: pojazdy obsługiwane przez strażaków, przeznaczone do opieki nad pacjentami i transportu pacjentów. Mogą być wyposażone w inne urządzenia związane ze specyficznymi warunkami działania straży pożarnej.
5. Samochody sprzętowe ratownictwa chemicznego: pojazdy wyposażone w środki ochrony indywidualnej i sprzęt do ograniczania szkód w środowisku naturalnym, na przykład takich jak: niebezpieczeństwo skażenia środowiska, wypadki z niebezpiecznymi środkami chemicznymi, niebezpieczeństwo działania substancji radioaktywnych, niebezpieczeństwo zakażeń biologicznych, wypompowywanie substancji.
6. Samochody dowodzenia: pojazdy wyposażone w środki łączności i sprzęt do kierowania akcją.
7. Samochody do przewozu osób: pojazdy przystosowane do transportu strażaków i ich osobistego wyposażenia.
8. Samochody zaopatrzeniowe: pojazdy przystosowane do przewozu sprzętu lub środków gaśniczych w celu zaopatrywania jednostek będących w akcji.
9. Samochód specjalny nośnik kontenerowy S-3-3: oznacza specjalny samochód nośnik kontenerowy - klasy ciężkiej (S), kategorii terenowej (3), z trzema miejscami dla załogi w kabinie.

Dodatkowo, samochody gaśnicze posiadają oznaczenie cyfrowe charakteryzujące pojemność zbiornika na wodę w metrach sześciennych oraz wydajność pompy w hektolitrach, rozdzielone znakiem "/". Pierwsza liczba oznacza pojemność zbiornika w metrach sześciennych (tonach), druga - wydajność pompy w hektolitrach na minutę (hl/min) przy ciśnieniu roboczym 8 bar. Na przykład, oznaczenie 2,7/26 oznacza zbiornik o pojemności 2,7 metra sześciennego i autopompę o wydajności 26 hektolitrów na minutę przy ciśnieniu roboczym 8 bar.

Oznakowanie taktyczne i operacyjne wozów strażackich

Prawidłowa komunikacja i zarządzanie dostępnymi zasobami mają fundamentalne znaczenie dla skuteczności akcji ratowniczo-gaśniczych. Elementem pozwalającym na zadbanie o te kwestie jest odpowiednie oznakowanie pojazdów strażackich. Oznaczenia operacyjne wozów strażackich można nazwać odpowiednikami numerów rejestracyjnych na samochodach. Dzięki nim możliwe jest przekazywanie czytelnych, jednoznacznych informacji uczestnikom akcji ratowniczo-gaśniczych, co przekłada się na efektywne zarządzanie działaniami, znacząco zwiększające szanse ich powodzenia oraz bezpieczeństwo ludzi.

Historia i rozwój systemów oznakowania

Współdziałanie jednostek taktycznych straży pożarnej, zwłaszcza w sytuacji dużych akcji angażujących siły i środki z terenu kilku czy kilkunastu województw, wymagało koordynacji i uporządkowania. Pierwsze oznaczenia operacyjne zaczęto stosować już na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Brak aktów regulujących tę kwestię prowadził do daleko idącej dowolności w tworzeniu lokalnych systemów oznaczania jednostek taktycznych. Konsekwencją tego była sytuacja, w której w każdym województwie systemy te zbudowane zostały według zupełnie odmiennego klucza.

Zarządzenie z 1960 roku

W 1960 roku weszło w życie zarządzenie, które nakazywało umieszczenie na drzwiach samochodu pożarniczego napisu określającego nazwę i typ jednostki straży, do której przynależny jest ów pojazd. Niezależnie od tego pojazdy oznaczano dodatkowo kryptonimami składającymi się z różnych kombinacji cyfr oraz liter i cyfr.

System z 1969 roku

W 1969 roku w struktury operacyjnego zabezpieczenia miasta włączono nowo otwarty IX Oddział ZSP, który przejął od SOP zasób 9xx, natomiast szkoła otrzymała kod z literą "S" i trzema cyframi w formacie S-xxx.

Uniwersalny system z 1973 roku

W 1973 roku wprowadzono uniwersalny system, porządkujący oznaczenie sprzętu pożarniczego w sposób jednolity w skali całego kraju. Kod każdej jednostki taktycznej składał się z pięciu znaków w układzie 1 litera + 4 cyfry. W omawianym systemie po literze oznaczającej województwo pojawiały się cztery cyfry, z których dwie pierwsze (infiks) były wyróżnikiem komendy wojewódzkiej, komendy miejskiej miasta wydzielonego (działającej na prawach komendy wojewódzkiej), komendy powiatowej, szkoły pożarniczej, ośrodka szkolenia pożarniczego lub oddziału ZSP (w większych miastach). Dla infiksów zarezerwowano przedział 01-49. Przykład: W-03-15 - samochód pożarniczy z KMSP Warszawa (W) z III Oddziału (03) należący do ZSP (15 mieści się w przedziale 10-29). W przypadku gdy na terenie danej komendy w jakimkolwiek typie jednostek było więcej pojazdów pożarniczych niż przewidywały przedziały sufiksów (29), uruchamiano tzw. drugi zasób, polegający na zamianie miejsc poszczególnych trzech elementów kodu operacyjnego. Numerami operacyjnymi oznaczano również sprzęt pożarniczy, taki jak motopompy, węże, aparaty ochrony dróg oddechowych itp. W jednostkach posiadających jeden samochód pożarniczy sprzęt ten oznaczono numerem identycznym z tym, jaki widniał na samochodzie. W przypadku, gdy dana jednostka miała kilka samochodów (zwłaszcza duże ZSP i ZZSP), cały sprzęt oznaczano numerem pierwszego samochodu tej jednostki.

System z 1976 roku

W latach 1972-1975 przeprowadzono w Polsce reformę administracyjną, w wyniku której zniknęły powiaty, zaś liczba województw wzrosła z 17 do 49. W miejsce komend powiatowych wprowadzono komendy rejonowe. Nowy podział administracyjny wymusił potrzebę aktualizacji systemu oznaczeń operacyjnych pojazdów straży pożarnej. System ten w dalszym ciągu opierał się na modelu wprowadzonym w 1973 roku, z tym że prefiks literowy zastąpiono cyfrowym. Na ostatnie ugrupowanie cyfr (sufiks) składała się dwucyfrowa liczba, w której pierwsza cyfra oznaczała typ jednostki straży, druga zaś - kolejny numer samochodu. Przedziały sufiksów przydzielone były według tego samego klucza co w systemie '73. Zasady dotyczące tzw. drugiego zasobu oraz oznaczenia sprzętu pożarniczego danej jednostki były również tożsame z ich odpowiednikami w systemie '73. Numery operacyjne systemu '76 malowane były w kolorze białym (na czerwonej powierzchni nadwozia) lub czerwonym (na jasnej powierzchni nadwozia, np. drzwi żaluzjowe). Umieszczane były one w widocznym miejscu na ścianach bocznych z obu stron nadwozia, na ścianie tylnej oraz na dachu pojazdu. W niektórych województwach obowiązywały dodatkowe wewnętrzne zasady lokalizacji numeru operacyjnego na pojeździe. Przykładem jest województwo stołeczne - decyzją Komendanta SKSP z 1987 roku wszystkie samochody pożarnicze należące do stołecznego garnizonu boczny numer operacyjny malowany miały obligatoryjnie na drzwiach kabiny pojazdu. W jednostkach ZSP z terenu SKSP już w latach siedemdziesiątych wprowadzono również wewnętrzny podział sufiksów (10-29). System oznaczeń operacyjnych '76 obowiązywał do początku 1992 roku, tj. do czasu reorganizacji sieci komend rejonowych straży, związanej z powstaniem Państwowej Straży Pożarnej.

Współczesne oznakowanie operacyjne PSP (od 2002 roku)

Od połowy 2002 roku samochody Państwowej Straży Pożarnej są oznakowane numerami operacyjnymi w formacie XXXzYY (gdzie XXX to prefiks, z to infiks, a YY to sufiks, np. 301-D-21, 405-E-25, 362-D-53).

Numer operacyjny ma podobne zadanie jak numery rejestracyjne na samochodach i ma za zadanie usprawnienie kierowania i prowadzenia działań ratowniczych na poziomie interwencyjnym i taktycznym, poprzez przekazanie uczestnikom tych działań istotnych informacji o przynależności pojazdu (statku) do jednostki ochrony przeciwpożarowej, jego rodzaju oraz o kryterium radiowym.

Numer operacyjny jest umieszczany na samochodach straży pożarnych, oznakowanych jako pojazdy uprzywilejowane w ruchu drogowym, oraz na statkach pożarniczych. Numer operacyjny zawiera istotne fragmenty kryptonimu radiowego pojazdu i odnosi się do jednego i tylko jednego samochodu lub statku. Numer operacyjny lub numer na sprzęcie powinien mieć barwę kontrastującą z elementem lub nadwoziem, na którym został umieszczony.

Warto zaznaczyć, że sufiks (YY) na wozach Ochotniczej Straży Pożarnej nie ma związku z pełnionymi przez te pojazdy funkcjami - sufiks dotyczy tylko PSP.

Prefiks (XXX) - jednostka organizacyjna:

Pierwsza część numeru operacyjnego (XXX) oznacza jednostkę organizacyjną, z której pochodzi pojazd. Przykładowe oznaczenia typów pojazdów w zależności od prefiksu:

Infiks (z) - przeznaczenie sprzętu/wyposażenia:

Pojedyncza litera infiksu (z) w systemie XXXzYY odnosi się do konkretnego rodzaju sprzętu lub wyposażenia:

• A - agregaty (np. agregaty powietrzne, sprężarki, AODO, agregaty prądotwórcze, stacje uzdatniania wody, najaśnice)
• B - butle ciśnieniowe (np. butle ciśnieniowe do gazów)
• C - aparaty oddechowe
• H - sprzęt hydrauliczny, piły
• K - kontenery
• Ł - łodzie i pontony
• M - motopompy
• N - naczepy
• P - przyczepy (np. przyczepy z wyposażeniem ratowniczym oraz ciągnione: motopompy, działka i agregaty)
• R - sprzęt medyczno-ratowniczy (np. nosze, sanie, zestawy ratownicze)
• W - działka i armatura wodna (np. działka i kurtyny przenośne, armatura wodno-pianowa, węże pożarnicze)
• Z - zapory, skokochrony, namioty

tags: #operacyjne #wozy #strazackie