Wprowadzenie: Kampania Wyborcza a Przepisy Prawa
W związku ze zbliżającymi się wyborami do Parlamentu Europejskiego zaplanowanymi na 9 czerwca 2024 r., w przestrzeni publicznej pojawiają się materiały wyborcze. Materiały te, będące nieodłącznym elementem kampanii, podlegają ścisłym regulacjom prawnym. Ich umieszczanie na budynkach, słupach ogłoszeniowych, przystankach komunikacji publicznej, ogrodzeniach oraz urządzeniach infrastruktury drogowej wymaga przestrzegania obowiązujących przepisów.
Definicja Materiału Wyborczego i Reklamy
Materiał Wyborczy w świetle Kodeksu Wyborczego
Zgodnie z art. 109 ustawy - Kodeks wyborczy, materiałem wyborczym jest każdy pochodzący od komitetu wyborczego upubliczniony i utrwalony przekaz informacji mający związek z zarządzonymi wyborami (§ 1). Materiały te powinny zawierać wyraźne oznaczenie komitetu wyborczego, od którego pochodzą (§ 2), oraz podlegają ochronie prawnej (§ 3).
Materiał Wyborczy jako Reklama w Prawie Drogowym
Aktualna linia orzecznictwa sądów administracyjnych wskazuje, że plakaty wyborcze, spełniające cechy materiału wyborczego, stanowią reklamy w rozumieniu art. 4 pkt 23 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. W związku z tym, ich umieszczenie w pasie drogowym podlega dyspozycjom art. 39 ust. 3 oraz art. 40 ust. 1 w związku z ust. 2 i 6 tej ustawy.
Pojęcie reklamy, zdefiniowane w art. 4 pkt 23 ustawy o drogach publicznych, obejmuje każdą tablicę reklamową lub urządzenie reklamowe umieszczone w polu widzenia użytkownika drogi, a także każdy inny nośnik informacji wizualnej wraz z jej elementami konstrukcyjnymi i zamocowaniami, niebędący znakiem drogowym ani znakiem informującym o obiektach użyteczności publicznej lub formie ochrony zabytków/przyrody.
Powyższa wykładnia przepisów została potwierdzona przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 24 sierpnia 2010 r. (sygn. akt II GSK 728/09) oraz w wyroku z dnia 9 września 2021 (sygn. akt: II GSK 1910/21), a także w wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych, m.in. WSA w Szczecinie (29 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 1227/12) oraz WSA w Łodzi (17 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 590/15).
Plakat wyborczy, podobnie jak handlowy czy usługowy plakat reklamowy, nie jest związany z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego.
Zasady Umieszczania Materiałów Wyborczych w Pasie Drogowym
Wymagane Zezwolenia i Opłaty
Umieszczenie materiału wyborczego w pasie drogowym, zgodnie z art. 40 ustawy o drogach publicznych, wymaga uzyskania zezwolenia zarządcy drogi, wydanego w drodze decyzji administracyjnej. Jest to konieczne zarówno dla dróg krajowych (na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy o drogach publicznych), jak i powiatowych. Wniosek o zezwolenie na lokalizację reklamy w pasie drogowym składa się do właściwego oddziału GDDKiA lub Miejskiego Zarządu Dróg i Mostów (w zależności od zarządcy drogi) wraz z wymaganymi dokumentami.
Po uzyskaniu zezwolenia zarządca drogi wydaje decyzję administracyjną na zajęcie pasa drogowego (na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o drogach publicznych), w której naliczana jest stosowna opłata za zajęcie pasa drogowego poprzez umieszczenie w nim reklamy (art. 40 ust. 6 w zw. z art. 40 ust. 3 ustawy o drogach publicznych).
Stawki opłat za zajęcie pasa drogowego dróg, których zarządcą jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, wynoszą, zgodnie z § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 6 czerwca 2023 r., 4 zł za każdy dzień zajęcia 1 m kw. powierzchni reklamy. Dla reklam świetlnych i podświetlanych stawkę opłaty podwyższa się o 100% (§ 4 ust. 3 ww. rozporządzenia).
Konsekwencje Samowolnego Zajęcia Pasa Drogowego
W przypadku stwierdzenia zajęcia pasa drogowego bez zezwolenia poprzez umieszczenie plakatu wyborczego, zarządca drogi wymierza karę pieniężną na podstawie art. 40 ust. 12 ustawy o drogach publicznych, w drodze decyzji administracyjnej. Umieszczenie reklamy (plakatu wyborczego) bez zgody zarządcy drogi będzie skutkowało naliczeniem kary na podstawie art. 40 ust. 12 tej samej ustawy.
Ponadto, na podstawie art. 110 § 5 Kodeksu wyborczego, Policja lub straż gminna jest obowiązana usuwać na koszt komitetów wyborczych plakaty i hasła wyborcze, których sposób umieszczenia może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź bezpieczeństwu w ruchu drogowym.
Miejsca Zabronione dla Reklam w Pasie Drogowym
Reklamy, w tym plakaty wyborcze, nie mogą być umieszczane w następujących miejscach:
- w obrębie skrzyżowania,
- na rondach,
- na pasach rozdzielających na drogach dwujezdniowych,
- na wiaduktach,
- na znakach drogowych,
- na sygnalizacji drogowej,
- na barierach drogowych,
- przy przejściach dla pieszych,
- na przystankach.
Samowolnie mocowane materiały wyborcze do urządzeń infrastruktury drogowej, m.in. barierek drogowych, znaków, słupów oświetleniowych, wiaduktów, sygnalizacji świetlnej, będą usuwane na koszt komitetów wyborczych zgodnie z art. 110 § 5 Kodeksu wyborczego. Ma to na celu zapobieganie sytuacjom niebezpiecznym, gdy baner, plakat lub inna reklama ograniczają widoczność pieszym, kierowcom, rowerzystom oraz motorniczym.
Umieszczanie Materiałów Wyborczych na Budynkach i Terenach Prywatnych
Wymóg Zgody Właściciela lub Zarządcy (w tym OSP)
Kandydat na radnego czy prezydenta miasta nie może wieszać swoich plakatów wyborczych czy banerów na balkonach, ogrodzeniach czy budynkach (w tym np. budynkach OSP) według własnego uznania. Każde umieszczenie plakatu, baneru lub innej reklamy wyborczej na budynkach i ich ogrodzeniach wymaga uzyskania zgody właściciela lub zarządcy posesji lub nieruchomości. W przypadku budynków wielorodzinnych, konieczna jest zgoda wspólnoty mieszkaniowej lub spółdzielni.
Plakaty na Balkonach i Elementach Wspólnych
W przypadku wywieszenia plakatu wyborczego np. na własnym balkonie w budynku wielorodzinnym, trzeba sprawdzić, czy regulamin (statut) wspólnoty mieszkaniowej lub spółdzielni na to zezwala. W przeciwnym wypadku należy uzyskać zgodę zarządcy budynku. Należy podkreślić, że elewacja (zewnętrzna część balkonu) należy do części wspólnych, a nie wyłącznie do właściciela lokalu.
Zasady Usuwania Materiałów bez Szkód
Warto pamiętać, że plakaty i hasła wyborcze należy umieszczać w taki sposób, aby można je było usunąć bez powodowania szkód. Niezastosowanie się do tej zasady stanowi wykroczenie i zgodnie z art. 495 § 1 Kodeksu wyborczego jest zabronione.
Ochrona Materiałów Wyborczych i Kary za Ich Usunięcie
Samowolne Usunięcie lub Zniszczenie Materiału
Mimo że plakaty mogą być umieszczone nielegalnie, nie można ich tak po prostu zerwać. Samowolne usuwanie plakatu grozi grzywną, a nawet aresztem. Te sankcje są skutkiem objęcia ochroną prawa ogłoszeń zamieszczanych w sferze publicznej (także bezprawnie zawieszonych).
Zgodnie z art. 63a Kodeksu wykroczeń, „Kto umieszcza w miejscu publicznym do tego nieprzeznaczonym ogłoszenie, plakat, afisz, apel, ulotkę, napis lub rysunek albo wystawia je na widok publiczny w innym miejscu bez zgody zarządzającego tym miejscem, podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny”. Grzywna w tym przypadku może wynieść nawet do 5 tys. zł.
O niszczeniu, zaklejaniu plakatów wyborczych mówi również art. 67 § 1 Kodeksu wykroczeń: „Kto umyślnie uszkadza lub usuwa ogłoszenie wystawione publicznie przez instytucję państwową, samorządową albo organizację społeczną lub też w inny sposób umyślnie uniemożliwia zaznajomienie się z takim ogłoszeniem, podlega karze aresztu albo grzywny (do 5 tys. zł)”.
Umyślne zniszczenie baneru, którego wartość zazwyczaj przekracza 500 zł (z uwagi na użyte materiały i wielkość), jest już przestępstwem zniszczenia mienia.
Podpisanie SAFE i Ostre słowa Mentzena! CO SIĘ DZIEJE?!
Obowiązki Policji i Straży Gminnej
Należy podkreślić, że w razie bezprawnego zawieszenia plakatu właściciel lub zarządca nieruchomości nie może go po prostu zerwać. W przypadku nieprawidłowości, należy zawiadomić odpowiednie służby. Policja lub straż gminna jest obowiązana usuwać na koszt komitetów wyborczych plakaty i hasła wyborcze, których sposób umieszczenia może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo bezpieczeństwu mienia bądź bezpieczeństwu w ruchu drogowym (art. 110 § 5 Kodeksu wyborczego).
Apel do Komitetów Wyborczych i Obywateli
W naszym otoczeniu pojawia się coraz więcej plakatów i banerów. Aby uniknąć chaosu informacyjnego i uchronić się od kłopotów, warto przestrzegać obowiązującego prawa. Informujmy też potencjalnych zrywających czy zakrywających ogłoszenia wyborcze, że akty uniemożliwiające innym zaznajomienie się z ogłoszeniem są karalne. Prawo dokładnie reguluje takie kwestie i w celu uniknięcia nieporozumień należy stosować się do obowiązujących przepisów porządkowych. Niestosowanie się do przepisów podlega karze.