Polska tradycja pożarnicza, zarówno zawodowa, jak i ochotnicza, od zawsze honorowała swoich członków za wyjątkowe zasługi, bohaterstwo i zaangażowanie. System odznaczeń strażackich w Polsce jest rozbudowany, a jego korzenie sięgają początków XX wieku. W niniejszym artykule przedstawiamy szczegółowe informacje o kluczowych medalach strażackich, ich historii, kryteriach nadawania oraz znaczeniu dla polskiego pożarnictwa.
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”
Historia i Ustanowienie
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” został ustanowiony przez Główny Związek Straży Pożarnych RP w 1926 roku. Zastąpił on nadawany w latach 1922-1926 Srebrny Medal „Za Długoletnią, Nieskazitelną Służbę”. Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” był nadawany za wyróżniającą się działalność, energiczne i planowe kierownictwo, a także za bohaterstwo i odwagę podczas akcji gaśniczych i ratowniczych. W każdym stopniu mógł być nadany tej samej osobie kilkukrotnie. Nadawano go do wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 roku.
Reaktywacja i Współczesne Kryteria Nadawania
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” został reaktywowany 18 września 1959 roku uchwałą Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych. Od tego czasu nadawany jest po dziś dzień za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej.
Obecnie, warunkiem nadania Brązowego Medalu członkowi jednostki operacyjno-technicznej (zespołu ratowniczego) OSP, biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, jest posiadanie odznaki „Strażak Wzorowy” od co najmniej 3 lat. Osobom, instytucjom i organizacjom medal może zostać nadany po okresie co najmniej 5-letniej działalności lub współpracy z OSP lub Związkiem OSP RP. Pozostali członkowie OSP mogą otrzymać medal po co najmniej 5 latach działalności od osiągnięcia pełnoletniości. Warunkiem nadania odznaczenia wyższego stopnia jest posiadanie odznaczenia niższego stopnia przez co najmniej 5 lat, z zachowaniem kolejności w stopniach. Ochotnicze Straże Pożarne, charakteryzujące się aktywną działalnością, również mogą być przewidziane do uhonorowania Medalem „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.
Opis Medalu i Sposób Noszenia
Medal ma kształt krążka o średnicy 30 mm, z krawędzią o szerokości 1 mm, wykonanego z metalu odpowiedniego koloru: złotego, srebrnego lub brązowego. Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać kobiety symbolizująca grecką boginię domowego ogniska i świętego, wiecznego ognia, Hestię (odpowiednik rzymskiej bogini Westy), stojącą na liściach laurowych, opartej jedną ręką na tarczy z pochodnią. W drugiej ręce trzyma liść wawrzynu nad napisem ZA ZASŁUGI DLA POŻARNICTWA.
Na rewersie znajduje się orzeł jagielloński oparty na skrzyżowanych toporkach w obramowaniu wieńca szerokości 3 mm, ze stylizowanych liści laurowych. W górnej części w półkolu widnieje napis: ZW.
Medal nosi się na lewej stronie piersi, rozmieszczony symetrycznie 5,5 cm powyżej lewej klapy górnej kieszeni kurtki mundurowej. Baretka medalu jest w kolorach wstążki. Dla II stopnia na czerwonym polu, pośrodku znajduje się pionowe przeszycie srebrną nitką, natomiast dla III stopnia na czerwonym polu, pośrodku - przeszycie złotą nitką.
Medal X-lecia Odzyskania Niepodległości (1918-1928)
Geneza i Cel
Na początku historii niepodległej Polski ustanowiono także Medal X-lecia Odzyskania Niepodległości. Medal ten ustanowił w 1928 roku Zarząd Główny Związku Straży Pożarnych RP w Warszawie. Upamiętniał on odzyskanie przez Polskę niepodległości.
Ustanowienie i przyznawanie tego medalu miało również na celu pozyskanie funduszy na budowę szkoły pożarniczej, nazywanej Domem Strażaka. Prawo do noszenia medalu nabywali strażacy, którzy przesłużyli odpowiednio: 3 lata (medal brązowy), 5 lat (srebrny) i 10 lat (złoty). Wraz z medalem wręczano legitymację.
Charakterystyka Medalu
Średnica medalu wynosiła 36 mm. Na awersie medalu widniał budynek Domu Strażackiego, symbolizujący cel zbiórki funduszy. Na rewersie umieszczono napis „W X-leciu odrodzenia Polski 1918-1928”. Powyżej napisu widniał orzeł jagielloński, trzymający w szponach toporek i bosak strażacki.
Idea Szkoły Pożarniczej Józefa Tuliszkowskiego
Medal X-lecia Odzyskania Niepodległości był ściśle związany z wizją Józefa Tuliszkowskiego, orędownika założenia nowoczesnej szkoły pożarniczej. W 1924 roku Tuliszkowski szczegółowo zaplanował jej działalność, wychodząc z założenia, że rozwój pożarnictwa w Polsce musi opierać się na kształceniu fachowców. W latach 20. XX wieku na polskiej prowincji przeważało budownictwo drewniane, a liczne wsie i miasteczka pozostawały bez ochrony przeciwpożarowej.
Tuliszkowski planował założenie szkoły pożarniczo-budowlanej, której okazały gmach miał pełnić jednocześnie funkcje remizy wraz z internatem, salami wykładowymi, mieszkaniem dla dyrektora i kadry pedagogicznej. Na parterze miały parkować 3 samochody strażackie i 3 wozy konne, wraz ze stajniami i składem owsa. Na pierwszym piętrze planowano urządzić internat, pracownie specjalistyczne, muzeum pożarnictwa i bibliotekę, a na drugim piętrze sale wykładowe i mieszkania dla personelu. W piwnicach miało znaleźć się laboratorium hydrotechniczne, chemiczne i pralnia węży.
Kandydaci do szkoły musieli wykazać się posiadaniem matury i bardzo dobrym stanem zdrowia. Na pierwszym roku miało studiować 60 osób, a kształcenie miało trwać dwa lata. Uczniowie mieli być skoszarowani w internacie, a dzień nauki podzielono na 3-4 godziny teorii (do południa) oraz 3-4 godziny praktyk (popołudniu). Planowano nauczanie m.in. matematyki, fizyki, przyrody, historii, chemii, materiałoznawstwa, budownictwa ogniotrwałego, architektury, techniki i taktyki pożarniczej, organizacji straży pożarnej, podstaw prawa i pomocy medycznej. Tuliszkowski przykładał dużą wagę do umiejętności praktycznych, planując zajęcia z projektowania budynków i sprzętu pożarniczego, prace w laboratoriach mechanicznym, chemicznym i hydrotechnicznym. Uczeń miał nabyć umiejętność prowadzenia kursów i pokazów, a także uczestniczyć w lekcjach sprawności fizycznej oraz ćwiczeniach na sprzęcie pożarniczym i ratowniczym.
Na wyposażeniu szkoły miał znajdować się jeden ośmioosobowy samochód pożarniczy z motopompą i 25-metrową drabiną, wóz konny z sikawką ręczną, sikawka dwukołowa, wóz konny ze sprzętem, 2 beczkowozy, hełmy, toporki i mundury dla około 120 osób. Kadra pedagogiczna miała składać się z 14 osób, w tym dyrektora, instruktorów, kierowników laboratorium, kierownika warsztatów, rzemieślników (ślusarza, kowala, stolarza), kierowców i woźniców, a także stróża. Budowę szkoły miały sfinansować ministerstwa: robót publicznych, rolnictwa, spraw wojskowych, kolei, przemysłu i handlu, firmy ubezpieczeniowe, związki samorządowe oraz władze Warszawy. Plany Tuliszkowskiego ziściły się dopiero w 1937 roku z chwilą rozpoczęcia budowy największej w Polsce szkoły strażackiej w Warszawie.
System Odznaczeń we Współczesnym Polskim Pożarnictwie
Struktura Straży Pożarnej w Polsce
W Polsce straż pożarna, organizowana przez Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG), dzieli się głównie na dwie grupy: zawodowe formacje Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz ochotnicze jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP).
- Jednostki Państwowej Straży Pożarnej (PSP) działają w oparciu o strukturę powiatową (Komendy Powiatowe i Miejskie PSP), gdzie strażacy pełnią dyżury 24 godziny na dobę przez wszystkie dni w roku, będąc w gotowości do natychmiastowego wyjazdu.
- Jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) również są dysponowane przez Miejskie lub Powiatowe Stanowiska Kierowania PSP, które to w większości przypadków są jako pierwsze przy działaniach ratowniczo-gaśniczych.
Przykłady Współczesnych Wyróżnień
Medale i odznaczenia są nadal ważnym elementem doceniania zasług w polskim pożarnictwie. Są wręczane podczas uroczystości jubileuszowych jednostek, obchodów Dnia Strażaka czy innych ważnych wydarzeń. Na przykład, podczas obchodów jubileuszowych w jednostkach OSP często następuje uroczyste wręczenie medali i odznaczeń za długoletnią służbę i zaangażowanie. Ochotnicza Straż Pożarna w Chruszczobrodzie, za wielką pracę na rzecz drugiego człowieka, została wyróżniona Złotą Honorową Odznaką Zasłużony dla Województwa Śląskiego. Przyznawane są również Srebrne i Brązowe Odznaki „Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej”, a także Srebrny Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”, jak to miało miejsce np. w Malborku czy w przypadku posła Wojciecha Kossakowskiego, który został odznaczony Srebrnym Medalem Zasług dla Pożarnictwa 21 maja 2019 roku.
Odznaczenie Złotym Medalem za Zasługi dla Pożarnictwa
tags: #medal #strazacki #wszechslowianski #zjazd #strazy