Odznaka „Za Wysługę Lat” w OSP i System Odznaczeń

Służba w Ochotniczej Straży Pożarnej to lata poświęceń i pracy na rzecz lokalnej społeczności, wykraczające poza sam udział w akcjach ratowniczych. Odznaczenia OSP są symbolicznym wyrazem wdzięczności i najwyższego uznania dla tych, którzy bezinteresownie niosą pomoc. Głównym celem systemu odznaczeń jest wyróżnienie osób i jednostek za długoletnią, aktywną działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej, doceniając zarówno bohaterstwo podczas akcji, jak i pracę organizacyjną, szkoleniową oraz społeczną.

Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego, a przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Walka z żywiołem ognia i sił przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych, to tylko część działalności Ochotniczych Straży Pożarnych. Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego oraz docierają do młodzieży z działalnością wychowawczą.

Regulamin Odznaczeń, Odznak i Wyróżnień ZOSP RP

System wyróżnień w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej jest rozbudowany i ma swoją hierarchię. Regulamin odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polski został zatwierdzony przez Zarząd Główny ZOSP RP w dniu 12 września 2018 roku Uchwałą Nr 16/V/2018, wchodząc w życie z dniem 1 stycznia 2019 roku. Nowy Regulamin wprowadził istotne zmiany, uwzględniając również ochronę danych osobowych według zasad RODO.

Kluczowe zmiany wprowadzone od 1 stycznia 2019 roku:

• Wnioski na odznaczenia są przyjmowane wyłącznie na nowych drukach, opracowanych w związku z obowiązkiem ochrony danych osobowych (rozporządzenie PE i Rady (UE) 2016/679).
• Wzór nr 1 (bez oświadczenia „RODO”) jest przeznaczony dla członków i działaczy ZOSP RP, którzy złożyli w OSP lub oddziałach Związku oświadczenie „RODO”.
• Wzór nr 2 (z oświadczeniem „RODO”) jest przeznaczony dla członków i działaczy ZOSP RP oraz innych osób uprawnionych do odznaczeń, którzy nie złożyli oświadczenia „RODO”.
• Przy nadawaniu Złotego Znaku Związku zmienia się czasokres wymaganej działalności.
• Medal Honorowy im. B. Chomicza stanowi formę wyróżnienia, jako medal pamiątkowy i nadawany jest głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP; nie ma wyznaczonego czasokresu od ostatniego odznaczenia korporacyjnego.
• Odznaka Strażak Wzorowy nadawana jest tylko członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, który powinien mieć złożone ślubowanie, posiadać wyszkolenie odpowiednie do pełnionej funkcji i mieć co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletności (wcześniej było 3 lata).
• Rozszerzono kryteria dla osób i instytucji spoza struktur OSP: dotyczy to przedstawicieli służb mundurowych oraz innych osób i instytucji po okresie co najmniej 10-letniej współpracy z OSP lub Związkiem OSP RP (wcześniej było 5 lat). Wyróżniono przedstawicieli samorządu, natomiast funkcjonariusze PSP to przedstawiciele służb mundurowych wraz z innymi służbami.
• Odznaka „Za Wysługę Lat” - od 1 stycznia 2019 roku jest odpłatna.
• Odznaka MDP pierwszego stopnia „Brązowa” może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (wcześniej po roku). Pozostałe odznaki „Srebrna” i „Złota” mogą być nadawane po 2 latach od niższej odznaki.
• Nowy regulamin nie uwzględnia wyróżnienia odznaką Opiekuna lub działacza Związku będącego członkiem Komisji Młodzieży.

Odznaka „Za Wysługę Lat”

Odznaka „Za Wysługę Lat” jest wyrazem uznania za staż, wierność i systematyczność w służbie ochotnika. Odznaczenie to jest nadawane przez prezydium zarządu gminnego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP.

Opis odznaki

Odznaka „Za Wysługę Lat” jest wymienną, okrągłą tarczą o średnicy 24 mm, wykonaną z metalu koloru złotego, nakładaną na złotą podkładkę. U góry podkładki widnieje hełm strażacki, a u dołu nasada prądownicy. Tarcza umieszczona jest na tle dwóch skrzyżowanych toporków. Na otoku podkładki znajduje się wieniec z liści laurowych szerokości 5 mm, zwężający się do góry. Tarcza składa się z białego otoku o szerokości 4 mm z napisem złoconym: „ZW. OCHOTN. STRAŻY POŻ. RP * ZA WYSŁUGĘ LAT *”, oraz czerwonego środka z odchodzącymi odśrodkowo promieniami. Na tle promieni złocona liczba wskazuje lata wysługi.

Kryteria nadawania

W regulaminach ZOSP RP zaszły zmiany dotyczące kryteriów nadawania Odznaki „Za Wysługę Lat”:

• Przed 1 stycznia 2019 roku: Odznaka „Za Wysługę Lat” była przewidziana dla członków ochotniczych straży pożarnych, młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych oraz działaczy Związku OSP RP, wykazujących się działalnością przez co najmniej pięć lat. Odznaka była uzupełniana w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat działalności w OSP.
• Od 1 stycznia 2019 roku: Odznakę „Za Wysługę Lat” można uzyskać po 10 latach działalności w OSP. Kolejne odznaczenia przyznawane są po 20 latach, a następnie w 5-letnich cyklach. Na tle promieni tarczy umieszczane są złocone liczby oznaczające lata służby: X, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75, 80.

Odznakę nadaje się na wniosek zarządu macierzystej jednostki OSP lub z inicjatywy prezydium zarządu gminnego ZOSP RP.

Naliczanie wysługi lat: MDP a pełnoletność

Wśród członków OSP często pojawiają się pytania dotyczące momentu, od którego należy naliczać wysługę lat - czy od daty wstąpienia do Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP), czy dopiero od osiągnięcia 16. lub 18. roku życia. Zgodnie z wyjaśnieniami zawartymi w regulaminach i statutach, wysługę liczy się od dnia wstąpienia do OSP lub MDP, pod warunkiem, że dana osoba została formalnie członkiem stowarzyszenia zgodnie z jego statutem.

W statutach wzorcowych OSP oraz w Ustawie Prawo o stowarzyszeniach (Art. 3.1-3) określono, że członkami zwyczajnymi OSP mogą być:

• Pełnoletni obywatele polscy i cudzoziemcy.
• Małoletni w wieku od 16 do 18 lat (z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych).
• Małoletni poniżej 16 lat za zgodą opiekunów ustawowych, jeżeli deklarują czynne uczestnictwo w realizacji celów OSP, bez prawa udziału w głosowaniu i bez korzystania z czynnego i biernego prawa wyborczego do władz stowarzyszenia.

Oznacza to, że czas spędzony w MDP, nawet przed ukończeniem 16. roku życia, jest wliczany do wysługi lat, pod warunkiem że w statucie danej OSP jest zapisane, iż członkami stowarzyszenia mogą być małoletni poniżej 18. roku życia, a także określony jest wiek minimalny. Dodatkowo, osoba musi złożyć pisemną deklarację, a zarząd powinien podjąć stosowną uchwałę o przyjęciu w poczet członków.

W sytuacji, gdy wcześniej odznaczenia były przyznawane od 16. roku życia, a staż w MDP nie był uwzględniany, zaleca się dokonanie wyrównania stażu przy wręczaniu kolejnej odznaki, licząc prawidłowo od momentu wstąpienia do OSP/MDP. Takie podejście skraca czasookres między przyznanymi odznakami i jest sprawiedliwe dla członków.

Inne Ważne Odznaczenia ZOSP RP

System odznaczeń ZOSP RP jest rozbudowany i obejmuje szereg wyróżnień, z których każde ma swoje specyficzne kryteria i miejsce w hierarchii.

Złoty Znak Związku OSP RP

To najwyższe i najbardziej prestiżowe odznaczenie w strukturach OSP. Jest ukoronowaniem wieloletniej, ofiarnej służby i symbolem najwyższego uznania za wybitne zasługi na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Przyznaje się je za długoletnią, aktywną działalność w OSP lub Związku OSP RP, choć mogą je otrzymać także osoby i instytucje spoza struktur pożarniczych, które w wyjątkowy sposób przyczyniły się do rozwoju Związku. Złotym Znakiem Związku może zostać uhonorowana również cała jednostka OSP, o ile posiada co najmniej 100-letnią tradycję.

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza

W hierarchii odznaczeń Ochotniczej Straży Pożarnej Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza zajmuje drugie miejsce, zaraz po Złotym Znaku Związku. To zaszczytne wyróżnienie przyznawane jest za wybitne zasługi w umacnianiu i rozwijaniu Związku OSP RP oraz samych jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych. Mogą nim zostać uhonorowani nie tylko członkowie OSP i działacze Związku, ale również całe jednostki straży pożarnej. Odznaczenie to może trafić także w ręce osób, instytucji i organizacji społecznych spoza OSP, które swoją działalnością w znaczący sposób wsparły ochotnicze pożarnictwo. Warunkiem otrzymania medalu jest posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” od co najmniej pięciu lat, a dodatkowo instytucje i organizacje (w tym OSP) powinny posiadać 75-letni staż działalności.

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”

Jest to jedno z najczęściej nadawanych odznaczeń w strukturach OSP, doceniające wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Odznaczenie dzieli się na trzy klasy, przyznawane w kolejności: brązową, srebrną i złotą. Medalem tym mogą być odznaczane osoby, instytucje i organizacje (w tym OSP, ich członkowie oraz działacze Związku OSP RP). Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 5 lat. Warunkiem nadania Brązowego Medalu „Za Zasługi Dla Pożarnictwa” członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jest posiadanie odznaki „Strażak Wzorowy” od co najmniej 3 lat. Pozostali członkowie OSP mogą mieć medal nadany po co najmniej 10 latach działalności od osiągnięcia pełnoletności. Ochotnicze Straże Pożarne charakteryzujące się aktywną działalnością mogą być uhonorowane medalem „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.

Odznaka „Strażak Wzorowy”

To jedno z podstawowych wyróżnień w hierarchii OSP, przeznaczone dla najbardziej zaangażowanych członków. Jest odznaczeniem jednostopniowym, nadawanym tylko członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną.

Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP)

System odznaki MDP jest trzystopniowy: „Brązowa”, „Srebrna” i „Złota”, co odzwierciedla rosnące umiejętności i wiedzę jej członków. Jest to wyróżnienie nadawane członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za wzorową i aktywną działalność w drużynie przy ochotniczej straży pożarnej. Zdobycie złotej odznaki, będącej dowodem cech liderskich, wymaga spełnienia dodatkowych kryteriów, takich jak posiadanie srebrnej odznaki od co najmniej pół roku oraz aktywne pełnienie funkcji instruktorskich.

Zasady noszenia odznaczeń i umundurowania

Poszanowanie munduru i dbałość o jego estetykę oraz wygląd stanowią jeden z podstawowych obowiązków członków OSP i funkcyjnych oddziałów ZOSP RP.

• Odznakę „Za wysługę lat” nosi się jedną, aktualną, na prawej górnej klapie kieszeni munduru, w jej lewym rogu.
• Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach długości 6-6,5 cm każda, zakładając wstążki na sznurkach koloru ubioru lub przyszywając bezpośrednio do kurtki mundurowej.
• W przypadkach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń, medali, nosi się ich baretki wykonane ze wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia. Szerokość baretki równa się szerokości wstążki stosowanej w najniższej klasie danego orderu lub odznaczenia, a wysokość baretki wynosi 8 mm.
• Baretki nakłada się na podkładkę sukienną koloru czarnego, o 2 mm szerszą i wyższą od baretki. Wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku niej rozetki w kolorach wstążki orderowej. Wyższe stopnie odznaczeń oznacza się przez nałożenie pośrodku baretki, pionowo, wąskiego galonika złotego lub srebrnego, zależnie od stopnia odznaczenia.
• Baretki nosi się na kurtkach ubioru wyjściowego na lewej stronie piersi z prawa na lewo, w linii poziomej. W jednym rzędzie nosi się nie więcej niż trzy baretki umieszczone obok siebie bez przerw. Powyżej trzech baretek - w dwóch lub więcej rzędach bezpośrednio jeden pod drugim, w każdym rzędzie po trzy baretki, w rzędzie dolnym mniej niż trzy baretki nosi się w ten sposób, aby znajdowały się one pod środkiem bezpośredniego rzędu górnego.
• Ordery i odznaczenia państw obcych oraz ich baretki nosi się po orderach i odznaczeniach polskich.
• Członkowie OSP i zarządów ZOSP RP mogą nosić przy ubiorach wyjściowych odznaki pożarnicze, policyjne, wojskowe i cywilne. Przypina się je bezpośrednio do kurtki munduru bez podkładek. Na kieszeniach kurtek mundurowych można nosić najwyżej dwie odznaki na prawej stronie kurtki i jedną odznakę na lewej stronie. Oprócz odznak „Za wysługę lat” przykładowo można nosić: odznakę Honorowego Dawcy Krwi, Krzyż Harcerski, Odznakę PCK i inne.
• „Złoty Znak Związku” powinien być umieszczony na wstędze pod kołnierzem koszuli, tak aby był widoczny 1 cm poniżej węzła krawata.
• Do czapek rogatywek nie powinny być przypięte orzełki PSP, Wojska Polskiego, Służby Więziennej itp., ani złote galony, paski białe, srebrne, metalowe lub złote okucia. Czapki rogatywki powinny odpowiadać dystynkcjom noszonym na kołnierzach umundurowania lub przy klapie lewej kieszeni munduru lub białej koszuli.

Odznaczenia OSP są formalnym wyrazem wdzięczności za trud i poświęcenie, a także stanowią motywację do dalszej, aktywnej działalności na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju lokalnych społeczności.

tags: #medale #osp #wysluga #lat #5 #regulamin