Odznaczenia i Wyróżnienia w Ochotniczych Strażach Pożarnych – Przewodnik

Służba w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) to lata poświęceń, a odznaczenia OSP są symbolicznym wyrazem wdzięczności i najwyższego uznania dla tych, którzy bezinteresownie niosą pomoc lokalnej społeczności. System wyróżnień jest rozbudowany i ma swoją hierarchię - od Złotego Znaku Związku po odznakę Strażaka Wzorowego - a każde z nich ma inne kryteria przyznawania. Ich głównym celem jest uhonorowanie strażaków oraz osób, które aktywnie przyczyniły się do działań na rzecz ochrony przeciwpożarowej oraz rozwoju samej organizacji.

Zasady przyznawania medali oraz odznaczeń są szczegółowo opisane w regulaminach, co sprawia, że proces ten jest klarowny oraz sprawiedliwy. Wśród przyznawanych wyróżnień znajdują się medale i różnorodne odznaki, dokumentujące wieloletnią służbę, aktywność w drużynach młodzieżowych oraz wzorowe zachowanie w obliczu zagrożenia. Te wyróżnienia to nie tylko dowód uznania dla trudnej pracy strażaków, lecz również motywacja do dalszego angażowania się w działania na rzecz lokalnych społeczności, by wspierać ochronę przeciwpożarową i zwiększać jej efektywność.

Zmiany w Regulaminie Odznaczeń ZOSP RP od 2019 Roku

Z dniem 1 stycznia 2019 roku zmienił się Regulamin odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Nowy Regulamin zatwierdzony został przez Zarząd Główny ZOSP RP w dniu 12 września 2018 roku Uchwałą Nr 16/V/2018.

Nowe zasady nadawania medali i odznak oraz nowe wnioski uwzględniają również ochronę danych osobowych według zasad ochrony danych osobowych „RODO”. Wnioski na odznaczenia od 1 stycznia 2019 roku będą przyjmowane wyłącznie na nowych drukach wniosków, opracowanych w związku z obowiązkiem ochrony danych osobowych, wprowadzonych na podstawie rozporządzenia PE i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE.

Wnioski na odznaczenia indywidualne na terenie województwa przyjmuje się w dwóch wzorach:

• Wzór nr 1 (bez oświadczenia „RODO”) - dla członków i działaczy ZOSP RP, którzy złożyli w OSP lub oddziałach Związku oświadczenie „RODO”. W tym przypadku za potwierdzenie tego faktu odpowiedzialność prawną bierze na siebie Administrator Danych Osobowych - organ wnioskujący o odznaczenie.
• Wzór nr 2 (z oświadczeniem „RODO”) - dla członków i działaczy ZOSP RP oraz innych osób uprawnionych do odznaczeń, którzy nie złożyli w OSP lub oddziałach Związku oświadczenia „RODO”.

Najistotniejsze Zmiany w Regulaminie Odznaczeń obowiązujące od 1 stycznia 2019r.

1. Przy nadawaniu Złotego Znaku Związku zmienia się czasookres.
2. Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza stanowi formę wyróżnienia, jako medal pamiątkowy i nadawany będzie głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP. Nie ma wyznaczonego czasookresu od ostatniego odznaczenia korporacyjnego ZOSP RP.
3. Złoty Znak Związku, jak również Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza, będą nadal limitowane.
4. Odznaka Strażak Wzorowy nadawana jest tylko członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych (powinien mieć złożone ślubowanie, posiadać wyszkolenie odpowiednie do pełnionej funkcji i mieć co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletności). Poprzednio wymagany staż wynosił 3 lata.
5. Odznaczenia dla osób, instytucji, organizacji oraz przedstawicieli służb mundurowych wspomagających ochotnicze straże pożarne i oddziały Związku w wykonywaniu zadań ratowniczych oraz realizacji celów Związku, a także dla pracowników Związku OSP RP, mogą być przyznawane po okresie co najmniej 10-letniej współpracy z OSP lub Związkiem OSP RP (poprzednio było 5 lat). W tym punkcie regulaminu wyróżniono przedstawicieli samorządu, natomiast funkcjonariusze PSP to przedstawiciele służb mundurowych wraz z innymi służbami.
6. Odznakę „Za Wysługę Lat” można uzyskać po 10 latach działalności w OSP, następną po 20 latach, a kolejne w 5-letnich cyklach. Odznaka „Za Wysługę Lat” od 1 stycznia 2019 roku będzie odpłatna.
7. Odznaka Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP) pierwszego stopnia „Brązowa” może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (poprzednio po roku). Pozostałe odznaki „Srebrna” i „Złota” nadawane są po 2 latach od niższej odznaki. Nowy regulamin nie uwzględnia wyróżnienia odznaką Opiekuna lub działacza Związku będącego członkiem Komisji Młodzieży - jak było do tej pory.

Rodzaje Odznaczeń OSP i Kryteria Ich Nadawania

Regulamin Związku OSP RP szczegółowo określa zasady przyznawania odznaczeń, które oparte są na kilku kluczowych kryteriach, takich jak staż w OSP, aktywność w działaniach oraz zasługi na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Osoby wyróżnione medalami muszą posiadać wzorową postawę oraz zaangażowanie w ratownictwo. Długotrwała działalność w OSP ma szczególne znaczenie, zwłaszcza podczas ubiegania się o odznaczenia niższego stopnia, które są niezbędne przed aplikowaniem o te bardziej prestiżowe. Dodatkowo, przy ocenie kandydata uwzględnia się wcześniejsze wyróżnienia oraz zasady dotyczące minimalnego okresu między nadaniami. Udział w młodzieżowych drużynach pożarniczych może także wpłynąć korzystnie na decyzję o przyznaniu odznaczeń.

Odznaka „Za Wysługę Lat”

„Odznaka za Wysługę Lat” jest wyrazem uznania za staż, wierność i systematyczność w służbie. Prawo do odznaki można uzyskać po 10 latach działalności w OSP, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat w OSP (X, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75, 80). Odznakę nadaje się na wniosek zarządu macierzystej jednostki OSP lub z inicjatywy prezydium zarządu gminnego ZOSP RP.

Odznaka stanowi okrągłą tarczę o średnicy 24 mm, wykonaną z metalu koloru złotego. Nakładana jest na złotą podkładkę, u góry której widnieje hełm strażacki, a dołu nasada prądownicy. Tarcza umieszczona jest na tle dwóch skrzyżowanych toporków. Na otoku podkładki znajduje się wieniec z liści laurowych szerokości 5 mm, zwężający się do góry. Tarcza składa się z białego otoku o szerokości 4 mm z napisem złoconym: ZW. OCHOTN. STRAŻY POŻ. RP * ZA WYSŁUGĘ LAT *, oraz czerwonego środka z odchodzącymi odśrodkowo promieniami. Na tle promieni umieszczona jest złocona liczba oznaczająca lata wysługi.

Złoty Znak Związku OSP RP

Złoty Znak Związku OSP RP to najwyższe i najbardziej prestiżowe odznaczenie w strukturach OSP. Jest ukoronowaniem wieloletniej, ofiarnej służby i symbolem najwyższego uznania za wybitne zasługi na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Nadawany jest za długoletnią aktywną działalność w Ochotniczej Straży Pożarnej lub w Związku OSP RP.

Złotym Znakiem Związku może zostać uhonorowana osoba lub instytucja, które w sposób znaczący zasłużyły się dla działalności Związku OSP RP, jak również Ochotnicza Straż Pożarna o co najmniej 100-letniej działalności. Odznaczenie to mogą otrzymać także osoby i instytucje spoza struktur pożarniczych, które w wyjątkowy sposób przyczyniły się do rozwoju Związku.

Wizerunkiem odznaki Złoty Znak Związku OSP RP jest krzyż równoramienny, zakończony na rogach ramion kulkami. Krzyż o wymiarach 41 mm (wysokość i szerokość) na krawędziach ma 1 mm pasek. Wykonany jest z metalu koloru złotego. Ramiona krzyża pokryte są białą emalią w złoconym obramowaniu. W środku krzyża na okrągłej czerwonej emaliowanej tarczy umieszczony jest orzeł jagielloński z metalu koloru srebrnego, z otokiem koloru jasno granatowego oraz z napisem: ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH * STRAŻY POŻARNYCH RP *. Na tle górnego ramienia krzyża nad środkową częścią tarczy umieszczony jest płomień z metalu koloru srebrnego. Pomiędzy ramionami krzyża znajduje się wieniec ze stylizowanych liści laurowych o szerokości 5 mm z metalu koloru złotego.

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza to jedno z najbardziej prestiżowych wyróżnień, jakie przyznaje Związek OSP RP. Zajmuje on drugie miejsce w hierarchii odznaczeń, zaraz po Złotym Znaku Związku. Jest przeznaczony dla osób i organizacji szczególnie zasłużonych dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP oraz samych jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych.

W gronie laureatów znajdują się nie tylko strażacy, lecz także wielu działaczy Związku oraz osoby spoza OSP, instytucje i organizacje społeczne, które w znaczący sposób wspierają ochronę przeciwpożarową i działalność ratowniczą. Medalem tym mogą być również uhonorowane oddziały Związku OSP RP wyróżniające się w realizacji celów Związku. Warunkiem otrzymania medalu jest posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa”. Dodatkowo instytucje i organizacje (w tym OSP) powinny posiadać 75-letni staż swojej działalności.

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 70 mm, koloru srebrzystego, oksydowany. Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać przedstawiająca wizerunek popiersia pierwszego prezesa jednolitego Związku OSP RP, obok napis w trzech wierszach: BOLESŁAW * CHOMICZ * 1878 1959*. Na rewersie medalu znajdują się akcesoria strażackie (dwa hełmy, dwa bosaki, drabina, toporek, prądownica, dzwon, sygnałówka). W dolnej części widnieje wizerunek Znaku Związku OSP RP i pod wizerunkiem napis: BOGU NA CHWAŁĘ LUDZIOM NA POŻYTEK. W prawej, bocznej części medalu umieszczone są półkoliście stylizowane liście dębu.

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” (złoty, srebrny, brązowy)

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” to jedno z najczęściej nadawanych odznaczeń w strukturach OSP, doceniające wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Odznaczenie dzieli się na trzy klasy, przyznawane w kolejności: brązową, srebrną i złotą. Medalem tym mogą być odznaczane osoby, instytucje i organizacje (w tym OSP, ich członkowie oraz działacze Związku OSP RP). OSP wyróżniające się aktywną działalnością mogą być również uhonorowane medalem „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.

Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 5 lat. Warunkiem nadania Brązowego Medalu „Za Zasługi Dla Pożarnictwa” członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jest posiadanie odznaki „Strażak Wzorowy” od co najmniej 3 lat. Pozostali członkowie OSP mogą mieć nadany medal po co najmniej 10-ciu latach działalności od osiągnięcia pełnoletności.

Medal ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 30 mm, z krawędzią o szerokości 1 mm wykonanej z metalu odpowiedniego koloru (złotego, srebrnego i brązowego). Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać niewiasty symbolizująca grecką boginię ognia Hestię (odpowiednik rzymskiej bogini ognia Westy), stojącą na liściach laurowych, opartej jedną ręką na tarczy z pochodnią. W drugiej ręce trzyma liść wawrzynu nad napisem ZA ZASŁUGI DLA POŻARNICTWA. Na rewersie medalu widnieje orzeł jagielloński oparty na skrzyżowanych toporkach w obramowaniu wieńca szerokości 3 mm, ze stylizowanych liści laurowych. W górnej części w półkolu umieszczony jest napis: ZW. OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH RP.

Odznaka „Strażak Wzorowy”

Odznaka „Strażak Wzorowy” to jedno z podstawowych wyróżnień w hierarchii OSP, przeznaczone dla najbardziej zaangażowanych członków. Jest odznaczeniem jednostopniowym i może być nadawana tylko członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną. Warunkiem jej otrzymania jest złożone ślubowanie, posiadanie wyszkolenia odpowiedniego do pełnionej funkcji oraz co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od osiągnięcia pełnoletności.

Odznaka składa się z równoramiennego trójkąta wykonanego z metalu, którego lewa połowa pokryta jest emalią czerwoną, a prawa granatową. U góry trójkąta znajduje się wypukła głowa strażaka w hełmie, niżej napis: STRAŻAK WZOROWY. Na tle trójkąta widnieją dwa skrzyżowane toporki.

Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP)

Odznakę „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP) stworzono z myślą o najmłodszych adeptach pożarnictwa. Jest to wyróżnienie nadawane członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za wzorową i aktywną działalność w drużynie przy Ochotniczej Straży Pożarnej. System odznaki MDP jest trzystopniowy: Brązowa, Srebrna i Złota.

• Pierwszego stopnia „Brązowa” - może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania.
• Pozostałe odznaki „Srebrna” i „Złota” - przyznawane są po 2 latach od niższej odznaki.

Zdobycie złotej odznaki, będącej dowodem cech liderskich, wymaga spełnienia dodatkowych kryteriów, takich jak posiadanie srebrnej odznaki od co najmniej pół roku oraz aktywne pełnienie funkcji instruktorskich. Odznaka ma formę toporka strażackiego. W części przeciwległej od ostrza toporka znajduje się napis „OSP”, po prawej stronie wkomponowany jest czerwony trójkąt. U dołu znajduje się napis „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza”.

Zasady Noszenia Odznaczeń i Baretek

Poszanowanie munduru i dbałość o jego estetykę oraz wygląd stanowią jeden z podstawowych obowiązków członków OSP i funkcyjnych oddziałów ZOSP RP. Elementy strojów regionalnych powinny być noszone z zachowaniem postanowień regulaminu.

Ordery, Odznaczenia i Medale

• Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach długości 6-6,5 cm każda, przy czym wstążki zakłada się na sznurkach koloru ubioru lub przyszywa bezpośrednio do kurtki mundurowej.
• W przypadkach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń, medali, nosi się ich baretki.
• Odznakę „Za wysługę lat” nosi się jedną aktualną, na prawej górnej klapie kieszeni munduru, w jej lewym rogu.
• „Złoty Znak Związku” umieszczony powinien być na wstędze pod kołnierzem koszuli, tak aby był widoczny 1 cm poniżej węzła krawata.

Baretki

Baretki wykonane są ze wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia. Szerokość baretki równa się szerokości wstążki stosowanej w najniższej klasie danego orderu lub odznaczenia, a jej wysokość wynosi 8 mm. Baretki nakłada się na podkładkę sukienną koloru czarnego, która powinna być o 2 mm szersza i wyższa od baretki. Wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku niej rozetki w kolorach wstążki orderowej. Wyższe stopnie odznaczeń oznacza się przez nałożenie pośrodku baretki, pionowo, wąskiego galonika złotego lub srebrnego, zależnie od stopnia odznaczenia.

Baretki na mundurze umieszcza się nad lewą kieszenią munduru z prawa na lewo w kolejności przewidzianej dla orderów/odznaczeń/medali. Baretki przyszywa się w ten sposób, aby czarne sukno, na którym są one umieszczone, przylegało do górnej klapy lewej kieszeni munduru. Nosi się je na kurtkach ubioru wyjściowego (ze sznurem galowym i bez sznura galowego) na lewej stronie piersi z prawa na lewo, w linii poziomej.

• W jednym rzędzie nosi się nie więcej niż trzy baretki umieszczone obok siebie bez przerw między nimi.
• Powyżej trzech baretek - w dwóch lub więcej rzędach bezpośrednio jeden pod drugim, w każdym rzędzie po trzy baretki.
• W rzędzie dolnym mniej niż trzy baretki nosi się w ten sposób, aby znajdowały się one pod środkiem bezpośredniego rzędu górnego.

Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP mogą nosić na kurtkach ubioru wyjściowego (ze sznurem i bez sznura galowego) odznaczenia i odznaki organizacji pożarniczych i pokrewnych. Ordery i odznaczenia państw obcych oraz ich baretki nosi się po orderach i odznaczeniach polskich. Na kieszeniach kurtek mundurowych można nosić najwyżej dwie odznaki na prawej stronie kurtki i jedną odznakę na lewej stronie. Oprócz odznak „Za wysługę lat” przykładowo można nosić: odznakę Honorowego Dawcy Krwi, Krzyż Harcerski, Odznakę PCK i inne.

Rogatywki

Do czapek rogatywek nie powinny być przypięte orzełki PSP, Wojska Polskiego, Służby Więziennej itp. Nie należy nosić przy czapkach rogatywkach złotych galonów, pasków białych, srebrnych, metalowych pasków lub złotych okuć. Czapki rogatywki powinny odpowiadać dystynkcjom noszonym na kołnierzach umundurowania lub przy klapie lewej kieszeni munduru lub białej koszuli.

Krzyż Zasługi - Wyróżnienie Państwowe

Krzyż Zasługi jest nagrodą dla osób, które położyły zasługi dla Państwa lub obywateli, spełniając czyny przekraczające zakres ich zwykłych obowiązków, a przynoszące znaczną korzyść Państwu lub obywatelom. Dzieli się na trzy stopnie: Złoty Krzyż Zasługi, Srebrny Krzyż Zasługi i Brązowy Krzyż Zasługi. Krzyż Zasługi tego samego stopnia może być nadany tej samej osobie dwukrotnie; drugie nadanie oznacza się przez nałożenie na wstążkę Krzyża okucia w kształcie listewki. Przed nadaniem Krzyża Zasługi wyższego stopnia powinny upłynąć co najmniej 3 lata; odstępstwa są dopuszczalne wyjątkowo.

Znaczenie i Cel Odznaczeń OSP

Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego. Przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Walka z żywiołem ognia i sił przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych, to tylko część działalności Ochotniczych Straży Pożarnych. Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego. Swoją działalnością wychowawczą docierają do młodzieży, którą organizują we wspólnym działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju. Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im odznaczeniach, stanowiących formalny wyraz wdzięczności za ten trud i motywację do dalszej służby.

tags: #medale #osp #wysluga #lat #5