Artykuł przedstawia kompleksowy przegląd inspekcji gotowości operacyjnej Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), w tym ewolucję ich regulacji i metodyki. Dodatkowo omawia kluczowe aspekty wsparcia dla OSP ze strony Jarosława Zielińskiego, byłego wiceministra spraw wewnętrznych i administracji, podkreślając jego zaangażowanie w rozwój i funkcjonowanie tych jednostek.
Ewolucja i standardy inspekcji gotowości operacyjnej OSP w KSRG
Inspekcje gotowości operacyjnej Ochotniczych Straży Pożarnych włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego przeprowadza się zgodnie z wystandaryzowanymi kryteriami, które są określone w zarządzeniu komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej (PSP). W celu uregulowania kwestii związanych z przeprowadzaniem tych inspekcji, komendant główny PSP powołał w 2011 roku zespół do spraw opracowania wytycznych. Wytyczne te zostały przesłane komendom wojewódzkim (miejskim, powiatowym) PSP oraz Zarządowi Głównemu Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP do zaopiniowania, a następnie zatwierdzone przez komendanta głównego PSP 1 grudnia 2011 roku.
W 2013 roku komendant główny PSP zatwierdził również „Zasady ewidencji prowadzonych inspekcji gotowości operacyjnej”. Dokument ten precyzował formę oraz częstotliwość przesyłania przez komendy wojewódzkie (miejskie, powiatowe) PSP planów i sprawozdań ze zrealizowanych inspekcji, w tym tych prowadzonych w OSP.
Identyfikowane nieprawidłowości
W zakresie oceny gotowości ratowników, najczęściej stwierdzaną nieprawidłowością był brak uzbrojenia osobistego, który odnotowano w 15% wszystkich przeprowadzonych inspekcji. Ponadto, w 11% przeprowadzonych inspekcji pojawiały się braki w dokumentacji działań ratowniczych, która powinna być zgodna z rozporządzeniem MSWiA w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego.
Potrzeba ujednolicenia i zmiany w metodyce inspekcji
Przeprowadzona pod koniec 2016 roku przez Komendę Główną PSP analiza obowiązujących dokumentów regulujących kwestie związane z inspekcjami gotowości operacyjnej podmiotów KSRG wykazała potrzebę ujednolicenia zasad dla wszystkich zarządzających inspekcję. Wskazano zwłaszcza na konieczność ujednolicenia metodyki prowadzenia oceny gotowości operacyjnej, zarówno w stanowiskach kierowania Państwowej Straży Pożarnej, jak i w Ochotniczych Strażach Pożarnych. Podkreślono także potrzebę przygotowania nowego zarządzenia, które zebrałoby wszystkie obowiązujące dokumenty dotyczące inspekcji w jednym miejscu.
Kluczowe zmiany w systemie oceny
W 2017 roku, na polecenie zastępcy komendanta głównego PSP, przygotowano projekt aktualizacji zarządzenia nr 5 komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej z 26 czerwca 2013 r. w sprawie sposobu przeprowadzania inspekcji gotowości operacyjnej podmiotów Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (DzUrz KG PSP poz. 14). Główna zmiana dotycząca sposobu przeprowadzania inspekcji gotowości operacyjnej OSP włączonych do KSRG, wprowadzona 28 grudnia 2017 roku po zmianie zarządzenia, to przede wszystkim rozszerzenie skali punktowej z zakresu 0 do 50 punktów do 0 do 100 punktów oraz zmiana wagi oceny poszczególnych elementów, co umożliwia bardziej precyzyjną ocenę.
Dzięki wprowadzonym zmianom inspekcje w całym kraju są prowadzone według jednolitych zasad, co pozwala na prowadzenie analiz porównawczych i wygenerowanie wniosków systemowych. Zmiana nastąpiła również w kwestii ocenianych elementów - ocenie podlega także wiedza teoretyczna druhów, co jest szczególnie istotne w aspekcie ich bezpieczeństwa podczas prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych. Zwiększono również punktację za gotowość pojazdów i sprzętu oraz za ćwiczenie, aby położyć większy nacisk na kluczowe elementy inspekcji. Szczególnie w przypadku oceny ćwiczenia zmiana jest istotna, ponieważ zakłada możliwość uzyskania 50 punktów, czyli połowy wszystkich punktów możliwych do zdobycia podczas inspekcji.
Kolejną ważną zmianą jest korekta punktacji, dająca przewodniczącemu zespołu inspekcyjnego możliwość dodania lub odjęcia punktów (w zakresie od 0 do 10 punktów) w przypadku wystąpienia sytuacji nieprzewidzianej w elementach podlegających ocenie.
Ramy prawne przeprowadzania inspekcji
Zagadnienia dotyczące zarządzania oraz sposobu przeprowadzania inspekcji gotowości operacyjnej reguluje ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (DzU z 2017 r. poz. 1319). Zgodnie z nią:
- Do zadań Komendanta Głównego PSP należy organizowanie centralnego odwodu operacyjnego oraz przeprowadzanie inspekcji gotowości operacyjnej podmiotów Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego, których siły i środki tworzą centralny odwód operacyjny. Komendant Główny ustala także w drodze zarządzenia sposób przeprowadzania tych inspekcji.
- Do zadań komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej należy przeprowadzanie inspekcji gotowości operacyjnej podmiotów Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego na obszarze województwa.
- Do zadań komendanta powiatowego (miejskiego) należy przeprowadzanie inspekcji gotowości operacyjnej Ochotniczych Straży Pożarnych na obszarze powiatu pod względem przygotowania do działań ratowniczych.
Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 przedmiotowego zarządzenia, komendant wojewódzki PSP zarządza inspekcję gotowości operacyjnej dla podmiotów KSRG na obszarze województwa. Załącznik nr 4 do zarządzenia określa metodykę oceny gotowości operacyjnej, w tym metodykę oceny gotowości operacyjnej Ochotniczych Straży Pożarnych.
Rola i wsparcie Jarosława Zielińskiego dla Ochotniczych Straży Pożarnych
Były wiceminister spraw wewnętrznych i administracji, Jarosław Zieliński, wielokrotnie podkreślał kluczową rolę Ochotniczych Straży Pożarnych w systemie bezpieczeństwa Polski. Podczas uroczystości podpisania umów na dofinansowanie zakupu sprzętu pożarniczego dla jednostek OSP z Podlasia, Jarosław Zieliński powiedział: "Nie wyobrażamy sobie systemu bezpieczeństwa w Polsce bez ponad 16 tysięcy jednostek OSP i setek tysięcy druhen i druhów. Obowiązkiem rządu jest wspieranie strażaków ochotników."
Wiceminister Zieliński zaznaczył, że "kilkaset tysięcy druhów i druhen to wielka rzesza wolontariuszy", którzy narażają swoje zdrowie i życie oraz poświęcają czas dla ratowania innych ludzi i ich dobytku.
Programy wsparcia finansowego
Jarosław Zieliński aktywnie angażował się w pozyskiwanie i dystrybucję środków finansowych dla OSP. Podczas spotkań w siedzibach Komend Powiatowych Państwowej Straży Pożarnej w Suwałkach i Łomży, przedstawiciele samorządów województwa podlaskiego podpisali łącznie 53 umowy na dofinansowanie zakupu sprzętu gaśniczego na kwotę ponad 2 milionów złotych. Kolejno, w Białymstoku podpisano umowy z samorządowcami z 54 gmin i powiatów o wartości 1,8 miliona złotych. Łącznie przewidziano wsparcie dla 107 samorządów z Podlasia na kwotę niemal 4 milionów złotych, co pozwoliło na zakup niezbędnego wyposażenia dla Ochotniczych Straży Pożarnych.
Wiceminister Jarosław Zieliński podkreślał, że niemal wszystkie samorządy z Podlasia otrzymały wsparcie finansowe na zakup sprzętu dla strażaków ochotników. Jednym ze źródeł finansowania był zreformowany Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej - Fundusz Sprawiedliwości, którego dysponentem jest minister sprawiedliwości i który działa od września 2017 roku. Program wsparcia z Funduszu obejmuje całą Polskę, a dotacje są udzielane za pośrednictwem gmin i miast na prawach powiatu, przy czym właściwi komendanci Państwowej Straży Pożarnej obligatoryjnie opiniują poszczególne wnioski.
MSWiA z różnych źródeł przeznaczyło na działanie OSP w 2018 roku 137,5 miliona złotych. Również Program Modernizacji Służb Mundurowych objął strażaków ochotników, z którego OSP łącznie otrzymały w ciągu czterech lat 501 milionów złotych. Dodatkowo, w ramach wartego ponad 285 milionów złotych programu wsparcia dla Ochotniczych Straży Pożarnych, miały zostać zakupione m.in. nowe pojazdy i sprzęt.
Współpraca i rola OSP w systemie
W Polsce działa 16,2 tysiąca jednostek OSP. Jarosław Zieliński zaznaczał, że "Strażacy, zarówno zawodowi, jak i ochotnicy, są najbardziej »wielofunkcyjną« spośród wszystkich służb. Pomagają przy różnego rodzaju zagrożeniach." Podkreślił, że aktualnie jedynie 25% wyjazdów to pożary, co świadczy o szerokim zakresie działań ratowniczych.
Wiceszef MSWiA Jarosław Zieliński podczas dorocznej odprawy Państwowej Straży Pożarnej mówił: "Państwowa Straż Pożarna i Ochotnicza Straż Pożarna to dwa płuca jednego systemu ochrony przeciwpożarowej", zwracając się do strażaków i podkreślając potrzebę współpracy pomiędzy jednostkami PSP a strażami ochotniczymi. Poprosił także komendantów o to, aby Święto Strażaka było obchodzone wspólnie z Ochotniczymi Strażami Pożarnymi, co miało na celu zacieśnienie więzi i podkreślenie jedności systemu. Zaznaczył, że w latach 2014-2018 jednostki PSP samodzielnie brały udział w 50% działań ratowniczo-gaśniczych. Poinformował, że w 2018 roku strażacy wyjeżdżali do zdarzeń co minutę i dwie sekundy, natomiast do pożarów co trzy i pół minuty, odnotowując łącznie 502 tysiące zdarzeń.