Samochód pożarniczy, często nazywany wozem strażackim lub beczkowozem, to specjalnie oznakowany i przygotowany pojazd używany przez straż pożarną lub inną jednostkę ochrony przeciwpożarowej. Jego głównym zadaniem jest udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych oraz innych działaniach statutowych, takich jak prewencja. W większości państw świata wozy strażackie malowane są na kolor czerwony, zazwyczaj zgodny ze skalą RAL 3000. Pojazdy strażackie są również uprzywilejowane w ruchu drogowym, co pozwala im na szybkie dotarcie na miejsce zdarzenia. Współczesne samochody pożarnicze często wyposażone są w silniki spełniające normy emisji spalin, takie jak EURO 4 czy EURO 5, i posiadają monitorowanie emisji spalin.
Systemy Oznakowania Pojazdów Pożarniczych w Polsce
Taktyczne Oznakowanie Numerowe Państwowej Straży Pożarnej
Od połowy 2002 roku samochody Państwowej Straży Pożarnej zostały oznakowane numerami operacyjnymi w formacie XXX[z]YY. W tym schemacie:
- XXX to prefiks oznaczający jednostkę organizacyjną, z której pochodzi pojazd.
- [z] to infiks, który może być literą (np. D, E, T), choć w podanym przykładzie często występuje jako myślnik.
- YY to sufiks określający typ pojazdu lub rodzaj przewożonego sprzętu.
Przykłady numerów operacyjnych to: 301-D-21, 405-E-25, 362-D-53, 509[T]01, 304[E]25, 501[D]53.
Sufiks (Typ Pojazdu)
Sufiks YY odnosi się do konkretnego typu pojazdu, gdzie XXX oznacza jednostkę:
- XXX - 20: lekki gaśniczy
- XXX - 21: pierwszy wyjazdowy
- XXX - 22: średni gaśniczy
- XXX - 23: średni gaśniczy
- XXX - 24: średni gaśniczy
- XXX - 26: ciężki gaśniczy
- XXX - 27: ciężki gaśniczy
- XXX - 28: ciężki gaśniczy
- XXX - 29: ciężki gaśniczy
- XXX - 30: ciężki gaśniczy
- XXX - 31: ciężki gaśniczy
- XXX - 32: ciężki gaśniczy
- XXX - 33: ciężki gaśniczy
- XXX - 34: ciężki gaśniczy
- XXX - 35: pierwszy proszkowy
- XXX - 36: proszkowy
- XXX - 37: proszkowy
- XXX - 38: cysterna wodna
- XXX - 39: cysterna wodna
- XXX - 40: ratownictwa drogowego
- XXX - 41: ratownictwa drogowego
- XXX - 42: ratownictwa drogowego
- XXX - 43: ratownictwa technicznego
- XXX - 44: ratownictwa technicznego
- XXX - 45: ratownictwa technicznego
- XXX - 46: samochód oświetleniowy
- XXX - 47: samochód oświetleniowy
- XXX - 48: samochód dźwig
- XXX - 49: ciężki ratownictwa drogowego
- XXX - 50: przeciw gazowo-dymowy
- XXX - 51: autodrabina
- XXX - 52: autodrabina
- XXX - 53: autopodnośnik
- XXX - 54: autopodnośnik
- XXX - 55: mikrobus, autobus
- XXX - 56: mikrobus, autobus
- XXX - 57: mikrobus, autobus
- XXX - 58: mikrobus, autobus
- XXX - 59: ambulans
- XXX - 60: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 61: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 62: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 63: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 64: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 65: ratownictwo chemiczno-ekologiczne
- XXX - 71: pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 72: pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 73: pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 74: pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 75: pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 76: pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 77: pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 78: pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 79: pojazd specjalistycznej grupy
- XXX - 80: samochód wężowy
- XXX - 81: pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 82: pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 83: pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 84: pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 85: pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 86: pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 87: pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 88: pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 89: pojazd kwatermistrzowski
- XXX - 90: samochód operacyjny
- XXX - 91: samochód operacyjny
- XXX - 92: samochód operacyjny
- XXX - 98: samochód dowodzenia i łączności
- XXX - 99: samochód dowodzenia i łączności
Sufiks (Rodzaj Sprzętu/Przyczep)
Sufiks z literą (np. A, B, C, H) oznacza rodzaj przewożonego sprzętu lub przyczepy:
- XXX - A **: agregaty
- XXX - B **: butle ciśnieniowe
- XXX - C **: aparaty oddechowe
- XXX - H **: sprzęt hydrauliczny, piły
- XXX - K **: kontenery
- XXX - Ł **: łodzie i pontony
- XXX - M **: motopompy
- XXX - N **: naczepy
- XXX - P **: przyczepy
- XXX - R **: sprzęt medyczno-ratowniczy
- XXX - W **: działka i armatura wodna, węże pożarnicze
- XXX - Z **: zapory, skokochrony, namioty
Klasyfikacja Pojazdów Pożarniczych według Polskiej Normy PN-79/M-51300
Norma ta obowiązywała od 1974 do 2004 roku i definiowała podział samochodów pożarniczych w zależności od ich typu, wagi i przeznaczenia.
Typy Samochodów
Podstawowy podział opierał się na symbolach takich jak:
- G - gaśniczy
- S - specjalny
Przykład: GCBA 5/24.
Klasyfikacja Wagowa
- L (lekki): do 3,5 tony masy własnej
- M (średni): od 3,5 tony do 12 ton masy własnej
- C (ciężki): od 12 ton masy własnej
Rodzaje Samochodów Gaśniczych (G)
Dodatkowe oznaczenia dla samochodów gaśniczych:
- ze zbiornikiem na wodę (pojemność podaje się w m3)
- z autopompą (A) (wydajność podaje się w m3 na minutę)
- z motopompą (M) (wydajność podaje się w m3 na minutę)
- proszkowy (Pr) (masę proszku podaje się w kilogramach)
- śniegowy (Sn)
Przykład: Oznaczenie GCBA 5/24 oznacza Ciężki Samochód Gaśniczy ze zbiornikiem na wodę o pojemności 5 m3 i autopompą o wydajności 2,4 m3 na minutę. Każdy samochód ze zbiornikiem na wodę posiadał również zbiornik na środek pianotwórczy, który przeważnie stanowił 10% pojemności zbiornika głównego. W tym przypadku pojemność zbiornika na środek pianotwórczy wynosiłaby 500 litrów.
Rodzaje Samochodów Specjalnych (S)
Oznaczenia dla samochodów specjalnych:
- Rt - ratownictwa technicznego
- Rd - ratownictwa drogowego
- Rchem - ratownictwa chemicznego
- Rekol - ratownictwa ekologicznego
- Rwod - ratownictwa wodno-nurkowego
- Rmed - ratownictwa medycznego (także Ambulans)
- Rwys - ratownictwa wysokościowego
- D - autodrabina (wysięg maksymalny podawany w metrach)
- H - podnośnik hydrauliczny (wysięg maksymalny podawany w metrach)
- Dz - dźwig (maksymalny udźwig podawany w tonach)
- W - wężowy (do przewozu odcinków, głównie W-110, długość odcinków podawana w metrach)
- Kn - kontenerowy (do przewozu kontenerów)
- Kw - kwatermistrzowski
- On - oświetleniowy
- Op - operacyjny
- Rr - ratowniczo-rozpoznawczy
- DiŁ - dowodzenia i łączności
- Pgaz-pdym - służący do przewozu aparatów ochrony dróg oddechowych
- Pr - poszukiwawczo-ratowniczy (należący do Specjalistycznych Grup Poszukiwawczo-Ratowniczych)
Przykłady Oznaczeń
Przykładowo, SCRd oznacza Ciężki Samochód Ratownictwa Drogowego.
Klasyfikacja Pojazdów Pożarniczych według Nowej Normy Europejskiej PN-EN 1846-2:2001
Norma ta obowiązuje od 14 października 2004 roku i określa kryteria charakteryzowania samochodów, ustalając klasy i kategorie w zależności od przeznaczenia i masy pojazdu.
Klasy Pojazdów Samochodowych w Zależności od Masy
- LEKKA (oznaczenie L): samochody o masie nie mniejszej niż 2 tony i nie większej niż 7,5 tony.
- ŚREDNIA (oznaczenie M): samochody o masie nie mniejszej niż 7,5 tony i nie większej niż 14 ton.
- CIĘŻKA (oznaczenie S): samochody o masie większej niż 14 ton.
Kategorie Pojazdów Samochodowych w Zależności od Zdolności do Poruszania się
- Kategoria 1 - MIEJSKA (drogowa): Pojazdy samochodowe przeznaczone do poruszania się po drogach o twardej nawierzchni.
- Kategoria 2 - UTERENOWIONA: Pojazdy samochodowe zdolne do poruszania się po wszystkich drogach o twardej nawierzchni i w ograniczonym zakresie poza tymi drogami.
- Kategoria 3 - TERENOWA: Pojazdy samochodowe zdolne do poruszania się po wszystkich drogach i bezdrożach.
Grupy Pojazdów Samochodowych w Zależności od Zastosowania
W zależności od zastosowania pojazdy samochodowe dzieli się na następujące grupy:
- Samochody ratowniczo-gaśnicze:
- Samochody ratowniczo-gaśnicze z pompą: wyposażone w pompę pożarniczą i zazwyczaj w zbiornik na wodę, a także w inny sprzęt używany podczas akcji ratowniczo-gaśniczej.
- Samochody ratowniczo-gaśnicze specjalne: wyposażone w specjalny sprzęt, z dodatkowymi specjalnymi środkami gaśniczymi lub bez nich.
- Samochody z drabiną mechaniczną i/lub podnośnikiem hydraulicznym:
- Drabina mechaniczna: wysuwana konstrukcja z przęsłami w kształcie drabiny, z koszem lub bez kosza ratowniczego, zamontowana obrotowo na podstawie.
- Podnośnik hydrauliczny: składana konstrukcja z koszem ratowniczym, składająca się z jednego sztywnego lub teleskopowo wysuwanego elementu lub kilku takich elementów, lub z mechanizmu nożycowego, ewentualnie z kombinacji tych elementów, z drabiną lub bez drabiny. Urządzenie jest montowane obrotowo na podstawie.
- Samochody ratownictwa technicznego: Pojazdy z wyposażeniem umożliwiającym prowadzenie akcji ratowniczych, m.in. poszukiwania i ratowania osób, usuwania skutków wypadków (drogowych, lotniczych, kolejowych), awaryjnego odblokowywania wejść, ratowania zwierząt.
- Samochody ratownictwa medycznego: Pojazdy obsługiwane przez strażaków i przeznaczone do opieki nad pacjentami i transportu pacjentów. Mogą być wyposażone w inne urządzenia związane ze specyficznymi warunkami działania straży pożarnej.
- Samochody sprzętowe ratownictwa chemicznego: Pojazdy wyposażone w środki ochrony indywidualnej i sprzęt do ograniczania szkód w środowisku naturalnym, takich jak niebezpieczeństwo skażenia środowiska, wypadki z niebezpiecznymi środkami chemicznymi, niebezpieczeństwo działania substancji radioaktywnych, niebezpieczeństwo zakażeń biologicznych, wypompowanie substancji.
- Samochody dowodzenia: Pojazdy wyposażone w środki łączności i sprzęt do kierowania akcją.
- Samochody do przewozu osób: Pojazdy przystosowane do transportu strażaków i ich osobistego wyposażenia.
- Samochody zaopatrzeniowe: Pojazdy przystosowane do przewozu sprzętu lub środków gaśniczych w celu zaopatrywania jednostek będących w akcji.
- Samochód specjalny nośnik kontenerowy: Oznaczenie S-3-3 oznacza specjalny samochód nośnik kontenerowy klasy ciężkiej (S), kategorii terenowej (3), z trzema miejscami dla załogi w kabinie.
Szczegółowe Oznaczenia Samochodów Gaśniczych
Dodatkowo, samochody gaśnicze posiadają oznaczenie cyfrowe charakteryzujące pojemność zbiornika na wodę w metrach sześciennych oraz wydajność pompy w hektolitrach. Symbole te są oddzielone znakiem "/".
- Pierwsza liczba oznacza pojemność zbiornika w metrach sześciennych (lub tonach).
- Druga liczba oznacza wydajność pompy w hektolitrach na minutę (hl/min) przy ciśnieniu roboczym 8 bar.
I tak, oznaczenie 2,7/26 oznacza zbiornik o pojemności 2,7 metra sześciennego i autopompę o wydajności 26 hektolitrów na minutę przy ciśnieniu roboczym 8 bar.
Praktyczny Przykład: Nowy Pojazd GBA-Rt 3/16 SCANIA P360/ISS Wawrzaszek
W pierwszym tygodniu grudnia 2020 roku do jednej z jednostek zawitał nowy pojazd - GBA-Rt 3/16 SCANIA P360/ISS Wawrzaszek, zakupiony w ramach postępowania przetargowego ZP/1/2020. Ten nowy samochód to GBA 3/16 na miejskim podwoziu SCANIA P360 w zabudowie Wawrzaszek - Inżynieria Samochodów Specjalnych. Pojazd ten uzupełnił lukę w taborze jednostki po przekazanym do OSP Dziekanów Polski samochodzie Mitsubishi Canter, przejmując tym samym jego numer operacyjny.
Koncepcja zakupu takiego samochodu była przedstawiana wewnątrz jednostki już w 2018 roku, a pierwsze starania rozpoczęły się w 2019 roku. Zakup nie doszedłby do skutku, gdyby nie współpraca z Radą Miejską w Łomiankach oraz Urzędem Miejskim w Łomiankach.
Tworzenie opisu przedmiotu zamówienia powierzono grupie zadaniowej, składającej się z druhów uczestniczących w zakupach wszystkich nowych samochodów od 2015 roku oraz kilku młodszych stażem strażaków, którzy przy okazji wdrażali się w specyfikę takiego zakupu. Opis został stworzony na bazie specyfikacji jednostek, które kupowały tego typu pojazdy w przeszłości, ciężkiej SCANII danej jednostki oraz uwag i wniosków, jakie pojawiły się podczas użytkowania poprzednich pojazdów.