Monitoring Pożarowy dla Państwowej Straży Pożarnej: Kompleksowe Informacje

Monitoring pożarowy to kluczowa usługa zapewniająca automatyczne przesyłanie sygnałów alarmowych z lokalnego systemu sygnalizacji pożaru (SSP) bezpośrednio do Stanowiska Kierowania odpowiedniej Komendy Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Dzięki temu oficer dyżurny może natychmiast wysłać najbliższą Jednostkę Ratowniczo-Gaśniczą (JRG) do działań ratowniczych.

Dzięki monitoringowi pożarowemu, w przypadku wybuchu pożaru, czas reakcji straży pożarnej i podjęcia akcji ratowniczej jest skrócony do niezbędnego minimum. Ma to istotny wpływ na skuteczność ratowania zagrożonych osób oraz ich mienia. W tradycyjnym modelu to człowiek musi zauważyć pożar i wybrać numer alarmowy. W systemie monitoringu to technologia przejmuje inicjatywę, przesyłając powiadomienie do straży pożarnej w tej samej chwili, w której czujka dymu wykryje niebezpieczeństwo. Proces ten jest w pełni zautomatyzowany i opiera się na zaawansowanych urządzeniach transmisji alarmów.

Podstawy Prawne i Wymagania Obowiązkowego Monitoringu

Monitoring pożarowy regulowany jest bardzo rygorystycznymi przepisami. Podstawowe obowiązki w zakresie wyposażenia wskazanych obiektów w system sygnalizacji pożarowej wraz z jego połączeniem z obiektem komendy Państwowej Straży Pożarnej lub obiektem wskazanym przez właściwego miejscowo komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej, nazywanym powszechnie systemem monitoringu pożarowego, ustalają przepisy art. 5 i art. 30 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 620, z późn. zm.) oraz § 28 ust. i § 31 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).

Zgodnie z § 31 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, właściciel, zarządca lub użytkownik, o którym mowa w art. 5 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, uzgadnia z właściwym miejscowo komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej sposób połączenia urządzeń sygnalizacyjno-alarmowych systemu sygnalizacji pożarowej z obiektem Państwowej Straży Pożarnej lub obiektem wskazanym przez tego komendanta.

Ważne: Nie każdy budynek ma obowiązek podpięcia pod system straży pożarnej, jednak lista obiektów objętych tym nakazem jest długa. Norma, która na obecną chwilę opisuje to zagadnienie to PKN-CEN/TS 54-14:2006. Jeżeli chodzi o składowe elementy systemu, wszystkie muszą posiadać certyfikaty CNBOP.

Wymagania Techniczne Elementów Systemu

Głównym wymogiem dotyczącym elementów systemu monitoringu pożarowego jest konieczność posiadania przez nie odpowiednich dokumentów, dopuszczających je do użytkowania (projekty budowlane, wszelkie certyfikaty, deklaracje zgodności, świadectwa oraz dopuszczenia). W zakresie wymagań dotyczących oceny zgodności wyrobów (badań i certyfikacji) dla urządzeń transmisji alarmów pożarowych i sygnałów uszkodzeniowych, oraz dla systemów transmisji alarmów pożarowych, należy odnosić się do stanu prawnego obowiązującego odpowiednio na dzień produkcji, wprowadzenia do obrotu i/lub zainstalowania wyrobów. Urządzenia i systemy transmisji alarmów pożarowych niespełniające wymagań dotyczących oceny zgodności, wynikających z przepisów obowiązujących w dniu wprowadzenia do obrotu i/lub zainstalowania wyrobów, nie powinny być wprowadzone do użytkowania i/lub dalej eksploatowane.

Jak Działa Monitoring Pożarowy

Podstawową funkcją systemów monitoringu pożarowego jest automatyczne powiadamianie Państwowej Straży Pożarnej o zagrożeniach pożarowych wykrywanych przez systemy sygnalizacji pożarowej, które zostały zainstalowane w budynkach i obiektach budowlanych. Monitoring pożarowy polega na przesłaniu z potwierdzeniem alarmu pożarowego i sygnałów uszkodzeniowych do odpowiednich alarmowych centrów odbiorczych.

Przesłanie alarmu pożarowego musi odbywać się bez udziału człowieka do obiektu z ciągłą obsługą, z którego dysponowane są siły i środki Państwowej Straży Pożarnej, wskazanego przez właściwego miejscowo Komendanta Powiatowego/Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej, gdzie zamontowana jest stacja odbiorcza alarmów pożarowych.

Nie trzeba nigdzie dzwonić i nic nie wymaga potwierdzenia. Po to został stworzony system Monitoringu Pożarowego, żeby w pewnych grupach obiektów, niezależnie od czynnika ludzkiego, pożar został wykryty i właściwa miejscowo komenda PSP zareagowała. Niedopuszczalnym natomiast jest odwoływanie alarmu z monitoringu przez telefon, gdyż wypacza to całkowicie ideę tego systemu.

Korzyści z Monitoringu Pożarowego

Prawidłowo zaprojektowany i wdrożony system monitoringu to gwarancja spokoju dla każdego zarządcy i właściciela obiektu. Główne korzyści to:

• Bezpieczeństwo 24/7: Nie trzeba martwić się o to, czy w budynku jest dozorca lub ochrona, która wezwie pomoc. System działa automatycznie, niezależnie od obecności personelu.
• Minimalizacja strat: Pożar, który zostanie ugaszony w ciągu pierwszych kilku minut, zazwyczaj nie powoduje ogromnych strat materialnych. Szybka reakcja dzięki monitoringowi znacząco redukuje ryzyko rozprzestrzenienia się ognia.
• Skrócony czas reakcji: Automatyczne przekazanie sygnału bezpośrednio do PSP skraca czas podjęcia działań ratowniczych do minimum.

Wyzwania i Problemy: Fałszywe Alarmy

Działania straży pożarnej to nie tylko ratowanie ludzi z pożarów czy wypadków, ale także mierzenie się z prozaicznymi zdarzeniami, wśród których duża część to alarmy fałszywe, generowane również przez systemy sygnalizacji pożarowej (SSP). Straż pożarna zmaga się z coraz większym wachlarzem wyzwań. Oprócz realnych zagrożeń, stale rośnie liczba wezwań fałszywych, które ograniczają potencjał sił i środków możliwych do wykorzystania w obliczu prawdziwego niebezpieczeństwa.

Szczególnie szybko wzrasta liczba alarmów fałszywych generowanych przez systemy sygnalizacji pożarowej. Problem alarmów fałszywych dotyka w szczególności duże ośrodki miejskie, gdzie odnotowuje się bardzo szybki przyrost liczby budynków połączonych z Centrum Odbiorczym Alarmów Pożarowych (COAP) Komend Miejskich PSP. Na przykład, w Warszawie w 2022 r. około 5,3% alarmów pożarowych przekazanych do COAP wskazało na zdarzenia zakwalifikowane jako pożary. Z tej liczby, blisko 3% nie wymagało interwencji jednostek ochrony przeciwpożarowej (JOP), ponieważ pożary zostały ugaszone przed ich przybyciem. Około 2,3% wszystkich alarmów wymagało prowadzenia działań przez JOP, przy czym ich skala była bardzo różna.

Przyczyny Powstawania Fałszywych Alarmów

Podstawowe przyczyny generowania fałszywych alarmów (AF) są związane z:

• Nieprawidłowym projektowaniem systemów SSP.
• Błędami w przekazywaniu systemów do użytkowania.
• Nieprawidłowym działaniem, eksploatacją i konserwacją systemów.

Doświadczenia ratowników interweniujących wskazują na wiele zagadnień, które negatywnie wpływają na przebieg działań JOP:

1. Niekompetentna obsługa CSP: Nagminnie strażacy napotykają niekompetentnych pracowników zajmujących się nadzorowaniem i obsługą centrali SSP (CSP). Często wyznaczona osoba nie umie obsłużyć centrali, nie zna specyfiki i topografii obiektu, nie potrafi się prawidłowo zachować w sytuacji wystąpienia alarmu.
2. Brak obsługi CSP: Jest to jeszcze gorsza sytuacja dla strażaków, często spotykana w dobie redukcji kosztów utrzymania obiektów. Powszechną praktyką jest rezygnacja z ochrony obiektu, a tym samym nadzoru nad CSP, bez analizy skutków przejścia na system bezobsługowy.
3. Niedostosowanie systemu: Niedostosowanie systemu do nowych realiów, np. w postaci przeprogramowania (koincydencja, opcja automatycznej weryfikacji - wstępnego kasowania) lub zmiany rodzaju elementów detekcyjnych (np. dwudetektorowe), skutkuje bezpośrednią transmisją alarmu do PSP bez żadnej weryfikacji.
4. Brak dostępu do budynku: Brak możliwości dostępu do budynku po godzinach jego funkcjonowania oraz brak automatycznie otwieranych bram i szlabanów na drogach pożarowych i dojazdowych.
5. Brak oznakowania: Brak oznakowania wskazującego kierunek dojścia do CSP, co jest szczególnie istotne w przypadku systemów bezobsługowych, a często pomijane.
6. Niejasne komunikaty CSP: Strażacy wiele razy napotkali nieczytelne i mało intuicyjne zaprogramowanie komunikatów CSP, co skutkowało opóźnieniem w identyfikacji elementu i miejsca pożaru. Programowanie komunikatów jest często bagatelizowane.

W dobie powszechnego stosowania adresowalnych SSP możliwe jest precyzyjne zdefiniowanie opisu dla każdego z elementów detekcyjnych, np. "ELEMENT: CZUJKA W BIURZE NR 213, SEKTOR C".

Skutki Fałszywych Alarmów

Tak duża liczba alarmów fałszywych znacząco wpływa na funkcjonowanie jednostek ratowniczo-gaśniczych, zwłaszcza tych zabezpieczających centra dużych miast. Każda dyspozycja do alarmu fałszywego to:

• Ograniczenie dostępności sił: Zmniejsza dostępność sił w obszarze chronionym dysponowanej JRG.
• Zakłócenie harmonogramu: Rozbija codzienny harmonogram dnia, w którym przewidziano zajęcia dydaktyczne, ćwiczenia, udział w próbnych ewakuacjach, zajęcia z zakresu prewencji społecznej.
• Ryzyko w transporcie: Każdy przejazd pojazdu uprzywilejowanego przez zatłoczone ulice miasta wiąże się z ryzykiem zarówno dla strażaków, jak i innych uczestników ruchu.
• Wpływ psychologiczny: Duża skala interwencji związanych z alarmami fałszywymi wywiera negatywny wpływ psychologiczny na ratowników i ich podejście do tych zgłoszeń, prowadząc do ich bagatelizowania.

Propozycje Rozwiązań i Perspektywy

W obliczu problemu alarmów fałszywych, szczególnie w dużych ośrodkach miejskich, rozważane są różne rozwiązania:

1. Ograniczenie obiektów obligatoryjnych: Ograniczenie zbioru budynków zobligowanych do połączenia z obiektem PSP. Warto rozdzielić obiekty na te, w których wymagane jest zastosowanie SSP, i takie, które dodatkowo należy połączyć z obiektem PSP. Obecnie każdy użytkownik budynku wyposażonego w SSP - nawet jeśli system nie jest wymagany przepisami - może wystąpić o połączenie go z COAP właściwej miejscowo komendy, co skutkuje niekontrolowanym przyrostem liczby budynków monitorowanych.
2. Opłaty za fałszywe alarmy: Wprowadzenie odpłatności za fałszywe alarmy z SSP, wzorem doświadczeń krajów europejskich. Mogłoby to zmobilizować osoby odpowiedzialne za systemy przeciwpożarowe do zapewnienia ich pełnej sprawności technicznej i funkcjonalnej. W 2017 r. Komenda Miejska PSP m.st. Warszawy wdrożyła program prewencyjny mający na celu ograniczenie liczby fałszywych alarmów, oparty na ewidencji i analizie przyczyn, co zazwyczaj ogranicza liczbę fałszywych zgłoszeń.
3. Rewizja wytycznych PSP: Zrewidowanie wewnętrznych wytycznych PSP w zakresie dysponowania jednostek ochrony przeciwpożarowej do alarmów z monitoringu. Obecne wytyczne nie przewidują etapu "analizy zgłoszenia" i traktują każdy sygnał jako pewny. Brak jest formalnej furtki na odwołanie dyspozycji, nawet po otrzymaniu potwierdzenia braku zagrożenia.

W kontekście rozwoju automatyzacji wykrywania zagrożeń i alarmowania podmiotów ratowniczych, rośnie poczucie bezpieczeństwa w społeczeństwie. Należy jednak mieć na uwadze, że wprowadzenie kolejnych systemów, takich jak "e-call" czy integracja "smart home" z centrami dyspozytorskimi, powinno być poprzedzone analizą skutków, a sam proces musi być kontrolowany i zawierać się w określonych przez ustawodawcę ramach. Ponadto, za rozwojem automatyzacji musi nadążać wzrost potencjału podmiotów ratowniczych.

Procedura Przyłączania Obiektu do Systemu Monitoringu Pożarowego

Ogólne zasady uzgadniania sposobu podłączania do systemu transmisji alarmu pożarowego oraz procedura przyłączania obiektu do systemu transmisji sygnałów alarmów pożarowych i uszkodzeniowych wymaga, aby abonent złożył wyciąg warunków ochrony przeciwpożarowej z instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, o których mowa w § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.

Dopuszcza się realizację tej procedury, związanej ze złożeniem wniosku abonenta, przez operatora posiadającego stosowne upoważnienie abonenta. W ramach rozpatrzenia wniosku abonenta, na wniosek Komendanta Powiatowego PSP, wyznaczeni funkcjonariusze Komendy przeprowadzą czynności kontrolno-rozpoznawcze mające na celu stwierdzenie poprawności działania systemu sygnalizacji pożarowej oraz systemu transmisji alarmu pożarowego. Abonent jest zobowiązany zapewnić udział w tych czynnościach.

Po rozpatrzeniu wniosku należy pisemnie zawiadomić abonenta o uzgodnieniu sposobu połączenia lub odmowie uzgodnienia sposobu połączenia urządzeń sygnalizacyjno-alarmowych systemu sygnalizacji pożarowej z obiektem Komendy PSP.

Koszty: Koszty zapewnienia i utrzymania systemu transmisji sygnałów alarmów pożarowych i uszkodzeniowych, z wyjątkiem systemu prezentacji informacji (SPI), obciążają operatora (dot. m.in. kosztów związanych z zapewnieniem prawidłowej komunikacji stacji odbiorczej alarmów pożarowych z systemem wspomagania decyzji oraz wszelkich kosztów związanych z instalacją i utrzymaniem stacji odbiorczej alarmów pożarowych). Koszty zazwyczaj obejmują jednorazową opłatę za instalację urządzenia nadawczego oraz miesięczny abonament za gotowość do transmisji sygnału.

Testowanie Systemu

Test przeprowadza się na każdym obiekcie włączanym do systemu monitoringu pożarowego przez operatora. Próba polega na wywołaniu alarmu pożarowego na obiekcie przez wzbudzenie np. czujki pożarowej i ręcznego ostrzegacza pożarowego (ROP). Próbę uznaje się za zaliczoną, jeżeli sygnał zostanie odebrany i potwierdzony przez dyspozytora PSK KPPSP oraz centrum monitoringu operatora systemu (w uzasadnionych przypadkach dopuszcza się wywołanie sygnału alarmu pożarowego na urządzeniu transmisji sygnałów alarmów pożarowych i uszkodzeniowych). Próby należy powtórzyć niezależnie dla każdego kanału transmisji wykorzystywanego w obiekcie, z potwierdzeniem odbioru sygnału uszkodzeniowego przez centrum odbiorcze sygnałów uszkodzeniowych operatora systemu.

Obowiązki Operatora

Operator systemu monitoringu ma szereg obowiązków, w tym:

• Zapewnienie konserwacji i serwisu wszystkich urządzeń stacji odbiorczej alarmów pożarowych (SOAP) nie rzadziej niż raz w roku, potwierdzanej wpisami do książki eksploatacji SOAP.
• Przedstawianie Komendantowi Powiatowemu Państwowej Straży Pożarnej danych statystycznych z zarejestrowanych zdarzeń (alarmy pożarowe, sygnały uszkodzeniowe) do dnia 15 lutego za okres poprzedniego roku lub na każde pisemne żądanie.
• Odpowiedzialność za transmisję alarmu pożarowego oraz elementy systemu transmisji alarmów pożarowych, w zakresie niezawodnej eksploatacji, konserwacji i napraw, na zasadach określonych w jego indywidualnych umowach z właścicielami, zarządcami lub użytkownikami monitorowanych obiektów.
• Obowiązek ubezpieczenia się od skutków cywilno-prawnych na wypadek niezrealizowania usługi monitoringu pożarowego.

Słownik Terminów

• Abonent: Osoba fizyczna lub prawna odpowiedzialna za organizację systemu sygnalizacji pożarowej i systemu transmisji sygnału alarmu pożarowego w obiekcie, która jest stroną umowy z Operatorem.
• Centrala sygnalizacji pożarowej (CSP): Urządzenie, poprzez które czujki pożarowe mogą być zasilane energią, służące do potwierdzenia wykrytego sygnału i wywołania alarmu pożarowego, przesłania sygnału o wykryciu pożaru, poprzez układ transmisji alarmów pożarowych, do straży pożarnej lub automatycznych urządzeń gaśniczych oraz automatycznej kontroli prawidłowego funkcjonowania systemu sygnalizacji pożarowej.
• Centrum Odbiorcze Alarmów Pożarowych (COAP): Obiekt z ciągłą obsługą, z którego dysponowane są siły i środki będące jednostkami ochrony przeciwpożarowej, wskazane przez właściwego miejscowo komendanta powiatowego/miejskiego Państwowej Straży Pożarnej, wyposażone w stację odbiorczą alarmów pożarowych oraz system wizualizacji informacji.
• Centrum monitorowania operatora systemu (CMOS): Miejsce z ciągłą obsługą, należące do operatora systemu monitoringu pożarowego, z którego nadzorowany jest stan systemu transmisji alarmów pożarowych i sygnałów uszkodzeniowych oraz skąd dysponowany jest serwis tego systemu. Może być zintegrowane z centrum odbiorczym sygnałów uszkodzeniowych i wchodzi w skład Centrum Odbiorczego Operatora.
• Centrum odbiorcze sygnałów uszkodzeniowych (COSU): Miejsce z ciągłą obsługą, należące do operatora systemu monitoringu pożarowego, odbierające sygnały uszkodzeniowe z urządzenia transmisji alarmów pożarowych i sygnałów uszkodzeniowych (UTASU), z którego mogą być również powiadamiane firmy serwisujące systemy sygnalizacji pożarowej o uszkodzeniach tych systemów. Zawiera stację odbiorczą sygnałów uszkodzeniowych i wchodzi w skład Centrum Odbiorczego Operatora.
• Dwustopniowe alarmowanie: Alarmowanie polegające na takim zaprogramowaniu systemu sygnalizacji pożarowej, aby po wykryciu pożaru przez element liniowy (np. czujkę pożarową) w centrali sygnalizacji pożarowej (CSP) był sygnalizowany alarm wstępny (alarm I stopnia) przez czas T1 przewidziany na zgłoszenie się personelu. Brak reakcji personelu w czasie T1 powoduje automatyczne przejście CSP w stan alarmu głównego (alarm II stopnia). Alarm I stopnia jest przeznaczony wyłącznie dla przeszkolonego personelu obsługującego CSP, natomiast alarm II stopnia dla użytkowników obiektu chronionego instalacją sygnalizacji pożarowej.
• Koncentrator sygnałów alarmów pożarowych (koncentrator): Urządzenie służące dopasowaniu (integracji) sygnałów ze stacji odbiorczych alarmów pożarowych do systemu wspomagania decyzji (SWD) i do urządzeń wizualizacji.
• Łącze publicznych sieci telekomunikacyjnych ISDN: Łącze cyfrowe z integracją usług (ang. Integrated Services Digital Network), zapewniające realizację wielu usług telekomunikacyjnych w jednolitym standardzie cyfrowym.
• Łącze publicznych sieci telekomunikacyjnych PSTN: (ang. Public Switched Telephone Network - publiczna komutowana sieć telefoniczna) - zgodnie z PN-EN 50136-1-1:207 Sieć publiczna dostępna, przeznaczona głównie do transmisji głosowej.
• Operator systemu monitoringu (Operator): Podmiot świadczący usługę transmisji sygnałów alarmów pożarowych z systemów sygnalizacji pożarowej do centrów odbiorczych alarmów pożarowych oraz przyjmujący sygnały uszkodzeniowe w Centrum Odbiorczym Sygnałów Uszkodzeniowych z systemów sygnalizacji pożarowej i transmisji sygnałów alarmów pożarowych.
• Specjalizowany tor transmisji: Tor transmisyjny dedykowany lub tor transmisyjny dedykowany w sieci publicznej, nie wymagający komutacji, strojenia oraz synchronizacji w celu przesłania pojedynczej informacji o alarmie, budowany specjalnie dla potrzeb transmisji alarmów pożarowych.
• Stacja odbiorcza alarmów pożarowych (SOAP): Stacja odbiorcza alarmów pożarowych przyjmująca i potwierdzająca alarmy pożarowe przesyłane przez urządzenie transmisji alarmów pożarowych i sygnałów uszkodzeniowych (UTASU). Wchodzi w skład Centrum Odbiorczego Alarmów Pożarowych.
• System sygnalizacji pożarowej (SSP): Zbiór kompatybilnych elementów, które gdy tworzą instalację o określonej konfiguracji, są zdolne do wykrywania pożaru, inicjowania alarmu i innych stosownych działań.
• System transmisji sygnałów alarmów pożarowych i uszkodzeniowych: System służący do przesyłania alarmów pożarowych z central sygnalizacji pożarowej do stacji odbiorczych alarmów pożarowych oraz sygnałów uszkodzeniowych do stacji odbiorczych sygnałów uszkodzeniowych.
• Stacja odbiorcza sygnałów uszkodzeniowych: Stacja odbiorcza sygnałów uszkodzeniowych przyjmująca sygnały uszkodzeniowe przesyłane przez urządzenie transmisji sygnałów alarmów pożarowych i uszkodzeniowych (UTASU) z systemów sygnalizacji pożarowej.
• System prezentacji informacji (SPI): Urządzenie służące do wizualizacji odbieranych przez stację odbiorczą alarmów pożarowych (SOAP) alarmów pożarowych i sygnałów uszkodzeniowych (jedynie uszkodzeń urządzeń systemu prezentacji informacji), zainstalowane w stanowisku kierowania komendy PSP. W skład systemu prezentacji informacji wchodzi: urządzenie wizualizacji, system wspomagania decyzji (SWD) oraz opcjonalnie koncentrator sygnałów alarmów pożarowych.
• System Wspomagania Decyzji (SWD): Zintegrowany system informatyczny, którego celem jest wykorzystanie informacji zawartych w bazach danych do wspomagania pracy stanowisk kierowania Państwowej Straży Pożarnej.
• Urządzenie powiadamiające: Urządzenie umieszczone w alarmowym centrum odbiorczym, które w odpowiedzi na odbiór komunikatu alarmowego obrazuje stan alarmu lub zmieniony stan systemu alarmowego.

tags: #monitoring #pozarowy #do #psp