Ceremoniał Pogrzebowy Strażaków: Informacje o Asyście OSP i PSP

Uroczystości pogrzebowe są czasem głębokiego smutku i refleksji, a dla osób pełniących służbę, taką jak strażacy, często zyskują one podniosły, ceremonialny charakter. Ceremoniał pożarniczy określa szczegółowe zasady udziału asysty honorowej Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), nadając ostatniemu pożegnaniu odpowiednią rangę i honorując zmarłego za jego służbę.

Udział Asysty Honorowej w Pogrzebach Strażaków

Kto ma prawo do ceremoniału pożarniczego?

Pogrzeb według ceremoniału pożarniczego, a tym samym asysta honorowa PSP, przysługuje podczas uroczystości pogrzebowych szerokiej grupie osób związanych ze strażą pożarną. Należą do nich przede wszystkim:

• Funkcjonariusze i strażacy, którzy zginęli podczas działań ratowniczych lub w związku z tymi działaniami, w tym strażacy, którzy ponieśli śmierć podczas misji poza granicami kraju.
• Funkcjonariusze, którzy zginęli podczas ćwiczeń i szkoleń w czasie służby oraz podczas ratowania życia ludzkiego i wszelkiego mienia, będąc poza czasem służby.
• Nadbrygadierzy i generałowie brygadierzy Państwowej Straży Pożarnej, zarówno w służbie czynnej, jak i w stanie spoczynku.
• Strażacy w stanie spoczynku oraz byli pracownicy jednostek organizacyjnych PSP (emeryci, których ostatnim miejscem pracy była Państwowa Straż Pożarna).
• Strażacy i pracownicy Państwowej Straży Pożarnej.

W przypadku pogrzebu strażaka, który zginął podczas działań ratowniczych jako członek ochotniczej straży pożarnej, organizacją uroczystości pogrzebowej zajmuje się jednostka organizacyjna PSP, w której zmarły pełnił służbę.

Proces wnioskowania o asystę honorową PSP

O udział honorowej asysty wnioskuje, za zgodą rodziny zmarłego, kierownik jednostki organizacyjnej PSP lub organizator pogrzebu. O składzie asysty honorowej PSP decyduje kierownik jednostki organizacyjnej PSP. Organizator może również uwzględnić udział w uroczystości orkiestry. W uzasadnionych przypadkach kierownik jednostki organizacyjnej PSP bądź organizator pogrzebu może wystąpić do Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej lub komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z wnioskiem o skierowanie asysty honorowej PSP. Udział asysty honorowej PSP w obiekcie sakralnym oraz na cmentarzu wymaga dokonania uzgodnień z zarządcą obiektu.

W przypadku strażaków w stanie spoczynku oraz pracowników, organizatorem uroczystości jest właściwy kierownik jednostki organizacyjnej PSP, z której strażak lub pracownik odszedł na emeryturę.

Organizacja Uroczystości Pogrzebowej z Asystą PSP/OSP

Charakter uroczystości: świecki czy religijny

Nie ma znaczenia, czy organizowana uroczystość będzie miała charakter świecki, czy religijny. W przypadku uroczystości religijnej jest ona prowadzona przez duchownego, a nabożeństwo żałobne może odbyć się w świątyni wskazanej przez rodzinę lub organizatora pogrzebu. Uroczystość pogrzebową o charakterze wyznaniowym prowadzi duchowny lub kapelan PSP, który również odprawia egzekwie pogrzebowe. Uroczystość o charakterze świeckim prowadzi Mistrz Ceremonii Pogrzebowej.

W ceremonii wyznaniowej zmiana posterunku honorowego następuje w trakcie liturgii w czasie ustalonym z duchownym lub kapelanem PSP. W ceremonii świeckiej moment zmiany posterunku honorowego należy uzgodnić z mistrzem ceremonii.

Ubiór i wyposażenie asysty honorowej

Wszyscy strażacy biorący udział w uroczystości występują w ubiorze wyjściowym ze sznurem galowym oraz z rękawiczkami skórzanymi czarnymi.

Posterunek honorowy - zasady i skład

W trakcie trwania uroczystości religijnej, na 15 minut przed ceremonią, wystawiany jest posterunek honorowy. W jego skład mogą wchodzić strażacy, nie wchodzący w skład asysty honorowej PSP, a także przedstawiciele władz państwowych, organizacji pozarządowych, przyjaciele zmarłego i inne osoby. Organizator ustala skład posterunku, kolejność i czas pełnienia posterunku honorowego oraz strażaka rozprowadzającego poszczególne zmiany.

Na 5 minut przed uroczystością przy trumnie wystawiany jest posterunek honorowy czteroosobowy (dopuszcza się posterunek dwuosobowy), a przy urnie dwuosobowy. Strażacy ustawiają się w odległości 1 kroku frontem do trumny, a przy urnie frontem do zebranych. Dopuszcza się pełnienie posterunku honorowego przez funkcjonariuszy i żołnierzy spoza asysty honorowej PSP po rozpoczęciu mszy świętej lub nabożeństwa żałobnego. Kierownik jednostki organizacyjnej PSP wyznacza strażaka odpowiedzialnego za ustalenie składu oraz liczby zmian posterunku honorowego przy trumnie (urnie).

Wprowadzenie zmiany strażaków na posterunku honorowym dokonuje dowódca asysty honorowej PSP lub strażak wyznaczony przez kierownika jednostki organizacyjnej PSP. Dowódca wprowadzający posterunek honorowy zatrzymuje się w określonej odległości przed trumną (urną), oddaje honory przez salutowanie, a strażacy wchodzący w skład posterunku nie przerywają marszu i zajmują wyznaczone miejsca przy trumnie (urnie) w odległości 1 kroku po lewej i prawej stronie (w przypadku trumny) i frontem do zebranych (w przypadku urny). Na komendę dowódcy posterunku wykonują jednocześnie zwrot w przypadku trumny - w prawo dwóch strażaków i w lewo dwóch strażaków (przy trumnie można wystawić również dwuosobowy posterunek honorowy PSP), a w przypadku urny - w tył (frontem do zebranych i bokiem do urny). Przeprowadzanie zmiany posterunku honorowego nie może zakłócać przebiegu najważniejszych elementów liturgii.

Dekoracja trumny lub urny

W przypadku pogrzebu strażaków wszystkie kwestie zostały bardzo szczegółowo opisane, nawet te dotyczące ustawienia trumny czy też urny. Na trumnie bez flagi państwowej RP umieszcza się czapkę rogatywkę zmarłego, skierowaną daszkiem w stronę wiernych (bez mocowania do trumny) na wysokości piersi zmarłego. Na urnie nie umieszcza się nakrycia głowy.

Na trumnie w przypadku strażaków, którzy zginęli podczas działań ratowniczych lub w związku z tymi działaniami (w tym strażaków, którzy zginęli podczas misji poza granicami kraju), podczas ćwiczeń i szkoleń w czasie służby oraz podczas ratowania życia ludzkiego i wszelkiego mienia, będąc poza czasem służby, trumnę przykrywa się flagą państwową RP o wymiarach 100x240 cm, umieszczoną wzdłuż trumny, białym pasem po stronie serca zmarłego. Urnę dekoruje się biało-czerwoną szarfą o wymiarach 100x6 cm. Trumnę o niestandardowych wymiarach przykrywa się flagą państwową RP o proporcji 5:8. Flaga powinna przykrywać brzegi wieka trumny. Trumnę strażaka, który zginął podczas misji poza granicami kraju, dekoruje się flagą państwową z godłem RP. Flagę układa się w poprzek trumny, tak aby wizerunek orła spoczywał na piersi zmarłego, a brzegi flagi przykrywały dolną krawędź trumny.

Na trumnie przykrytej flagą państwową RP lub flagą państwową z godłem RP nie umieszcza się czapki rogatywki zmarłego, kwiatów i nie posypuje się jej ziemią. Dopuszcza się możliwość umieszczenia czapki rogatywki obok trumny. W celu umożliwienia posypania trumny ziemią, powinno się zawinąć flagę, aby odsłonić fragment wieka trumny.

Przewóz trumny/urny pojazdem pożarniczym

Kierownik jednostki organizacyjnej PSP może wyrazić zgodę na przewiezienie trumny lub urny odpowiednim pojazdem pożarniczym z obiektu sakralnego lub domu pogrzebowego na miejsce pochówku. Trumnę lub urnę ustawia się centralnie na platformie pojazdu lub w pojeździe (w sposób zapewniający bezpieczny transport).

Przebieg Konduktu i Złożenie do Grobu

Formowanie konduktu żałobnego

Po zakończonej ceremonii w obiekcie sakralnym lub domu pogrzebowym dopuszcza się ustawienie kompanii honorowej (w ugrupowaniu rozwiniętym) lub pocztu sztandarowego ze sztandarem jednostki organizacyjnej PSP zmarłego strażaka przed obiektem sakralnym lub domem pogrzebowym - za karawanem pogrzebowym (pojazdem pożarniczym) z trumną (urną). Po wyniesieniu trumny (urny) z obiektu sakralnego lub domu pogrzebowego i złożeniu jej w karawanie pogrzebowym (pojeździe pożarniczym), dowódca kompanii honorowej wydaje odpowiednie komendy do przegrupowania i zajęcia wyznaczonego miejsca w kondukcie żałobnym. Posterunek honorowy opuszcza obiekt sakralny lub dom pogrzebowy i ustawia się po obu stronach karawanu lub pojazdu pożarniczego. Wyznaczeni strażacy odbierają wieńce i wiązanki, zdjęcie zmarłego, poduszki z orderami i odznaczeniami, nakrycie głowy zmarłego i ustawiają się w kondukcie żałobnym.

Wyznaniowy kondukt pogrzebowy formowany jest w następującej kolejności:

1. Osoba cywilna lub strażak niosący symbol religijny;
2. Orkiestra;
3. Kompania honorowa;
4. Poczet sztandarowy ze sztandarem jednostki organizacyjnej PSP zmarłego strażaka (jeżeli nie występuje w składzie kompanii honorowej);
5. Poczty sztandarowe towarzyszące;
6. Delegacja z wieńcami (w pierwszej kolejności najbliższej rodziny, następnie przedstawicieli władz państwowych, administracyjnych i samorządowych oraz innych);
7. Strażak niosący zdjęcie zmarłego strażaka;
8. Strażacy niosący poduszki z orderami i odznaczeniami;
9. Strażak niosący nakrycie głowy zmarłego strażaka;
10. Ksiądz lub kapelan PSP;
11. Pojazd z trumną (urną) w asyście posterunku honorowego;
12. Rodzina zmarłego;
13. Delegacje oraz pozostali uczestnicy uroczystości pogrzebowej.

Zakończenie ceremonii przy grobie

Po przybyciu konduktu pogrzebowego na miejsce pochówku orkiestra przerywa grę i ustawia się wraz z asystą honorową PSP w wyznaczonym przez organizatora miejscu. Kompania ustawia się w szyku rozwiniętym. Delegacje z wieńcami i strażacy niosący zdjęcie zmarłego, poduszki z orderami i odznaczeniami oraz nakrycie głowy zmarłego stają po obu stronach grobu, w odległości 2-3 kroków od niego.

Trumnę (urnę) ustawia się przed grobem na odpowiednio przygotowanych podporach. Jeżeli trumna jest przykryta flagą państwową RP, zdejmuje się ją przed złożeniem trumny do grobu. Po ustawieniu trumny (urny) trębacze lub fanfarzyści grają sygnał „Słuchajcie Wszyscy”. Po egzekwiach pogrzebowych lub przemówieniach, asysta honorowa PSP zdejmuje flagę państwową RP z trumny, która jest uroczyście składana i przekazywana przełożonemu.

Bezpośrednio przed złożeniem do grobu, dowódca kompanii honorowej podaje odpowiednie komendy, a w trakcie składania trumny lub urny do grobu sztandarowy salutuje sztandarem w miejscu, a trębacze lub fanfarzyści grają w tym czasie trzykrotnie „Hasło WP” (zamiast „Hasła WP” lub po jego odegraniu dopuszcza się stosowanie sygnałów dźwiękowych pojazdów pożarniczych). Werbliści wykonują tremolo, strażacy i delegacje uczestniczące w uroczystości pogrzebowej składają wieńce i wiązanki kwiatów na grobie i następnie oddają honory przez salutowanie (skłon głowy w przypadku osoby cywilnej). Po złożeniu ostatniego wieńca werbliści przerywają grę, a trębacz lub fanfarzysta gra jeden z utworów: „Śpij Kolego”, „Cisza” lub „Zapada zmrok”.

Następnie przełożony zmarłego lub jego przedstawiciel, składając kondolencje najbliższej rodzinie, przekazuje flagę państwową RP, przewidziane pośmiertne odznaczenie lub nadanie wyższego stopnia, odpięte wcześniej z poduszek i złożone w specjalnie przygotowanym etui odznak orderów i odznaczeń, list kondolencyjny, czapkę rogatywkę i zdjęcie zmarłego. W dalszej kolejności kondolencje mogą składać rodzinie delegacje strażaków i przyjaciele zmarłego.

Praktyka i Kontrowersje wokół Pogrzebów Strażaków

Ryzyko zawodu strażaka i jego upamiętnienie

Każdy, kto przychodzi do ratownictwa, z pasji czy też realizując „swój pomysł na życie”, zapewne wie, że ryzyko nieszczęścia, jakie może go ewentualnie spotkać w tym zawodzie, jest większe niż gdzie indziej. Strażak, według Międzynarodowej Karty Charakterystyki Zagrożeń Zawodowych, „jest osobą wykonującą czynności ratowniczo-gaśnicze podczas różnego rodzaju zdarzeń, głównie podczas pożarów w celu ratowania życia, zabezpieczenia obiektów, minimalizacji szkód materialnych”. Zadania strażaka są bardzo rozległe, a jego wyszkolenie to długi i ciągły proces wymagający ćwiczeń w doskonaleniu kunsztu. Oczywiście z wykonywaniem tych czynności wiążą się określone ryzyka, które wyszkoleni strażacy powinni znać doskonale, ale osiągnięcie stanu „zero wypadków” jest praktycznie niemożliwe. Dane wskazują na znaczną liczbę wypadków podczas działań ratowniczych, ćwiczeń i szkoleń, w tym wypadki śmiertelne. Czas pogrzebu osoby będącej strażakiem, to dla najbliższych okres niezwykle trudny i bolesny, zwłaszcza kiedy śmierć przychodzi nagle i zabiera tak młodego, zdrowego człowieka na starcie swojej kariery.

Rodzaje pogrzebów strażackich: państwowy a z asystą

Obowiązujące akty „prawa strażackiego” wyraźnie rozgraniczają rodzaje pogrzebów. Pierwszy to pogrzeb państwowy, w którym to, na mocy ustawy o PSP i Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 marca 2002 r., państwo, a w szczególności jednostka organizacyjna PSP, pokrywa koszty pogrzebu. Drugi to pogrzeb organizowany przez rodzinę, ale z możliwym „udziałem państwa” w postaci asysty honorowej, której wystawienie jest uregulowane w „Zarządzeniu nr 5 Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 21 czerwca 2006 r. w sprawie ramowego regulaminu służby w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej oraz regulaminu musztry i ceremoniału pożarniczego”. Asysta honorowa jest obligatoryjna w przypadku pogrzebu państwowego.

W przypadku pogrzebu śp. str. Macieja Ciunowicza, który zmarł 14 lipca 2018 roku w wyniku obrażeń odniesionych podczas ćwiczeń, jego pogrzeb odbył się 20 lipca 2018 r. Zgodnie z informacjami od siostry zmarłego, nie miał on charakteru pogrzebu państwowego. Na prośbę rodziny, zgodnie z Zarządzeniem nr 5 KG PSP, przydzielona została asysta honorowa, którą stanowiły: pododdział honorowy z pocztem sztandarowym, strażacy ustaleni do pełnienia służby na stanowisku honorowym przy trumnie oraz strażacy do niesienia odznaczeń, wieńców i wiązanek. Trumna z ciałem zmarłego była też przewieziona na drabinie mechanicznej. Z całej oprawy, jaką winna mieć asysta honorowa, nie było tylko orkiestry. Istotną kwestią była jednak informacja, że z dostępnych w internecie zdjęć trumna nie była okryta flagą narodową, co było niezgodne z nowelizacją rozporządzenia z 2008 roku, gdzie w §109.1.3.1) jest wyraźnie określone, że: „w przypadku pogrzebu strażaka, który zmarł tragicznie na służbie: trumnę okrywa się flagą narodową w ten sposób, że kolor biały znajduje się po lewej stronie patrząc w kierunku ołtarza lub kierunku przemieszczania się konduktu”. Jest to bardzo ważna sprawa, gdyż dla ludzi związanych z mundurem od pokoleń to coś więcej niż symbol państwa - to kwestia godnego pożegnania bliskiego.

Inną kwestią jest problem nierozstrzygnięty przez obowiązujące prawo dotyczący pokrycia kosztów zakupu munduru wyjściowego w przypadku pogrzebu strażaka będącego w służbie przygotowawczej, ponieważ formalnie strażak nabywa prawo do jego posiadania po zakończeniu służby w okresie przygotowawczym. W przypadku Macieja Ciunowicza pochowano go w mundurze OSP zakupionym przez jego macierzystą jednostkę OSP Dobre Miasto.

Przykłady Uroczystości Pogrzebowych z Asystą Pożarniczą

Uroczystości pogrzebowe śp. st. bryg. dr. inż. Tadeusza Terlikowskiego

5 stycznia 2025 r. w Kościele pw. Matki Boskiej Częstochowskiej na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie odbyły się uroczystości pogrzebowe śp. st. bryg. w st. spocz. dr. inż. Tadeusza Terlikowskiego - wieloletniego funkcjonariusza i pracownika Akademii Pożarniczej (APoż), byłego Zastępcy Komendanta-Prorektora ds. Naukowo-Dydaktycznych ówczesnej Szkoły Głównej Służby Pożarniczej. Śp. st. bryg. dr inż. Tadeusz Terlikowski służbę w jednostkach ochrony przeciwpożarowej rozpoczął 1 września 1966 r., podejmując naukę w Szkole Oficerów Pożarnictwa (obecnie APoż).

Na przestrzeni lat służby i pracy w Uczelni pełnił funkcje takie jak: zastępca dowódcy kompanii szkolnej, dowódca kompanii szkolnej; kierownik studiów zaocznych i doskonalenia kadr oficerskich, a także kierownik Zakładu Technicznych Systemów Zabezpieczeń Przeciwpożarowych, Zakładu Badań Przyczyn Pożarów oraz Zakładu Systemów Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Ponadto wykonywał zadania nauczyciela akademickiego. W trakcie pracy zawodowej pełnił służbę również m.in. w Komendzie Wojewódzkiej Straży Pożarnych w Warszawie na stanowisku oficera operacyjnego i oficera ds. specjalnych oraz pracował w Akademii Finansów. Za prowadzoną działalność, wysoki stopień zaangażowania i ogromne poczucie odpowiedzialności za realizowane zadania otrzymał liczne wyróżnienia. W uroczystościach pogrzebowych uczestniczyli m.in.: Zastępca Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej st. bryg. dr inż. Grzegorz Szyszko, Mazowiecki Komendant Wojewódzki PSP nadbryg. Artur Gonera, Rektor-Komendant APoż st. bryg. dr inż. Tomasz Klimczak, prof. uczelni, przedstawiciele jednostek ochrony przeciwpożarowej i środowiska akademickiego.

Pogrzeb śp. druha Sławomira Nocunia z OSP Michałowo

W czwartek, 25 września 2025 r. w Michałowie (pow. pińczowski) odbyły się uroczystości pogrzebowe śp. druha Sławomira Nocunia z Ochotniczej Straży Pożarnej w Michałowie, który zmarł wskutek obrażeń odniesionych podczas działań ratowniczych. Uroczystości odbyły się zgodnie z ceremoniałem pożarniczym. Oddając hołd zmarłemu koledze, strażacy wystawili asystę honorową PSP. W uroczystości pogrzebowej uczestniczyła rodzina i przyjaciele, poczty sztandarowe, druhny i druhowie ochotniczych straży pożarnych, a także funkcjonariusze i pracownicy cywilni Państwowej Straży Pożarnej na czele z zastępcą komendanta głównego PSP nadbryg. dr inż. Grzegorzem Szyszko oraz Świętokrzyskim Komendantem Wojewódzkim PSP w Kielcach st. bryg. Marcinem Charubą. Zmarłego druha Ochotniczej Straży Pożarnej w Michałowie żegnali także funkcjonariusze Służby Więziennej i samorządowcy. Śp. druh Sławomir Nocuń został pośmiertnie odznaczony przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Odznaką Świętego Floriana „Za Zasługi dla Społeczności Lokalnej” oraz Złotym Znakiem Związku OSP RP, który nadało Mu Prezydium Zarządu Głównego Związku OSP RP.

tags: #msza #pogrzebowa #z #obstawa #osp