Mundur galowy Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) stanowi jeden z najważniejszych symboli reprezentacyjnych tej formacji. Jest to strój wyjściowy, który stosuje się podczas oficjalnych okoliczności, takich jak posiedzenia, spotkania zarządów, zjazdy oraz wszelkie wydarzenia, na których OSP jest reprezentowana na szczeblu administracyjnym. Noszenie munduru jest jednym z przywilejów strażaka-ochotnika, wyrażającym szacunek wobec formacji, którą się reprezentuje.
Znaczenie i przeznaczenie munduru galowego
Ubiór galowy zakłada się z okazji świąt strażackich, państwowych, kościelnych, a także przy oficjalnym reprezentowaniu straży. Jest to kompletny strój, który jest ściśle określony w regulaminie umundurowania, co oznacza, że nie ma tutaj miejsca na dowolność. Wszelkie informacje dotyczące tego, w jaki sposób strażak może się ubrać na daną uroczystość, zawarte są w regulaminie. Specjalne wytyczne mówią o tym, jak powinien wyglądać ubiór wyjściowy, galowy, paradny, letni, MDP (Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych) czy odzież ochronna. W regulaminie znajdziemy również informacje na temat tego, jakie można stosować nakrycia głowy, które emblematy i naszywki są dopuszczalne oraz z jakich dystynkcji mogą korzystać strażacy. W przypadku wątpliwości dotyczących doboru stroju dla danej jednostki, należy zapoznać się z obowiązującym regulaminem.
Egzamin Praktyczny szkolenia podstawowego strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych w Gnieźnie
Elementy składowe munduru galowego
Kompletny mundur galowy w jednostkach OSP jest ściśle określony i każdy strażak dysponuje tym samym zestawem ubrań. W jego skład wchodzą:
- Mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski, damski).
- Koszula w kolorze białym z długim rękawem (latem dopuszczalna jest koszula z krótkim rękawem).
- Czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn).
- Czapka typu „dżokejka” w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet).
- Obuwie w kolorze czarnym.
- Sznur galowy w kolorze srebrnym, przeplatany niebieską nitką.
Wyposażenie uzupełniające
Wyposażeniem uzupełniającym do munduru galowego są:
- Skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn).
- Rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet).
- Krawat w kolorze czarnym.
Szczegółowy opis elementów munduru męskiego
Marynarka
Męski mundur galowy OSP składa się z marynarki i spodni. Wykonany jest z tkaniny gabardynowej w kolorze ciemnogranatowym. Marynarka ma krój lekko dopasowany, jest jednorzędowa, zapinana z przodu na cztery metalowe, oksydowane guziki o średnicy 22 mm, zgodnie z regulaminem umundurowania. Części przodu i tyłu połączone są z boczkami. Kołnierz i wyłogi są wykładane. Tył marynarki jest dwuczęściowy z rozporkami wykonanymi w szwach łączących tył z boczkami. Na przodzie naszyte są dwie kieszenie dolne boczne i dwie górne, zaokrąglone, nakryte klapkami, zapinane na jeden oksydowany guzik o średnicy 16 mm. Szwy barkowe przykryte są naramiennikami zapinanymi na guziki, wszytymi do podkroju pach z rękawami. Pod prawym naramiennikiem, na szwie barkowym, przyszyty jest guzik do przypięcia sznura galowego. Rękawy są dwuczęściowe z naszytym guzikiem. Wewnętrzna część kurtki wykończona jest podszewką. W górnej lewej i prawej części przodu podszewki znajdują się kieszenie wewnętrzne jednowypustkowe. Część przodu, kołnierz, kieszenie i klapki są przestębnowane przy krawędziach podwójną stębnówką.
Spodnie
Spodnie są długie, zwężone ku dołowi. W przednich częściach nogawek znajdują się dwie zakładki skierowane do środka przodu i zaprasowany kant. W tylnych częściach nogawek umieszczono dwie zaszewki. Góra spodni wszyta jest w dwuczęściowy pasek, zszyty na przedłużeniu linii szwu środkowego tyłu, zapinany na guzik. Pasek od wewnątrz wykończony jest gurtem. Na pasku znajduje się osiem podtrzymywaczy. Po bokach naszyte są ściągacze do regulacji obwodu spodni. Rozporek zapinany jest na zamek błyskawiczny. Na przodzie znajdują się dwie kieszenie boczne skośne. W prawej tylnej części nogawki umieszczona jest kieszeń cięta, z jedną listewką. Dół nogawek jest obrzucony.
Biała koszula
Klasyczne białe koszule, zarówno z długim, jak i krótkim rękawem (w wersji letniej), stanowią podstawę zestawu reprezentacyjnego. Koszule te charakteryzują się czarnymi guzikami, kieszeniami w okolicach klatki piersiowej oraz pagonami. Choć w tym stroju strażak nie jedzie do pożaru, warto, aby koszula była wykonana z naturalnego, trwałego materiału. Również podczas uroczystości przyda się jej trwałość, wygoda, odpowiednia wentylacja oraz estetyczny wygląd.
Strój damski
W przypadku kobiet, biała koszula jest zakładana do spódnicy, podczas gdy panowie do białej koszuli zakładają ciemne spodnie.
Obuwie
Obuwie w kolorze czarnym jest standardem. Dopuszczone są buty typu „skutery” (dla pocztów sztandarowych), z nogawkami spodni wpuszczanymi w cholewki. Dopuszcza się również noszenie spodni bryczesów do butów wysokich typu "oficerki".
Sznur galowy
Sznur galowy w kolorze srebrnym przeplatany niebieską nitką jest kluczowym elementem ubioru galowego. Ubiór galowy ze sznurem galowym jest zakładany podczas wszelkich uroczystości, gdy ochotnicy są przedstawicielami swojej grupy. Niewielka różnica dotyczy strażaków zaangażowanych w ekspozycję pocztu sztandarowego.
Okazje do noszenia munduru galowego
Ubiór galowy (ze sznurem galowym) z orderami, odznaczeniami, medalami i odznakami nosi się podczas:
- Świąt państwowych i w Dniu Strażaka, w tym również podczas świeckich spotkań oraz uroczystości religijnych organizowanych z tej okazji.
- Uroczystości wręczenia sztandarów, orderów, odznaczeń, medali i odznak, otwarcia strażnic oraz innych uroczystości o ważnym i podniosłym dla jednostki OSP bądź właściwego zarządu ZOSP RP znaczeniu.
- Uroczystości składania wieńców na Grobie Nieznanego Żołnierza, grobach poległych i zmarłych oraz pod pomnikami i tablicami pamiątkowymi.
Ubiór galowy (ze sznurem galowym) z baretkami nosi się podczas:
- Uroczystych przedstawień w teatrach, salach koncertowych itp., gdy występuje się w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziału ZOSP RP, a dla pozostałych uczestników przyjęty jest strój wieczorowy.
- Innych ważnych uroczystości na polecenie prezesa (naczelnika) OSP lub prezesa właściwego zarządu oddziału ZOSP RP.
Strażak, w zależności od swojego stopnia, do munduru galowego może mieć również różnego rodzaju odznaczenia, medale, odznaki czy ordery. Integralną częścią munduru galowego są baretki wszystkich orderów i odznaczeń nadanych przez Prezydenta RP, a także baretka odznaczenia najwyższego stopnia. Elementy te są wszyte przy krawędzi lewej klapy kieszeni górnej.
Ubiór galowy dla pocztów sztandarowych i flagowych
Uzupełniające wyposażenie dla pocztów sztandarowych i flagowych obejmuje:
- Rękawiczki białe.
- Pas główny koloru czarnego.
Do ubioru galowego z pasem głównym stosuje się obuwie typu "skutery" (nogawki spodni wpuszczane w cholewki butów). Dopuszcza się noszenie nakrycia głowy w postaci hełmu ozdobnego bądź hełmu bojowego łącznie z pasem bojowym z przypiętym toporkiem.
Nakrycia głowy strażaka OSP
Do ubiorów stosuje się następujące rodzaje nakrycia głowy w kolorze noszonych mundurów:
- Czapkę rogatywkę ze srebrnym okuciem daszka (dla mężczyzn).
- Czapkę dżokejkę (dla kobiet).
- Czapkę uszankę (w okresie zimowym).
Galony na czapkach
Członkowie zarządów OSP i oddziałów ZOSP RP noszą srebrne galony na otokach czapek, przy czym:
- Jeden galon - członkowie zarządów OSP, zarządów gminnych ZOSP RP i Komisji Rewizyjnych tych szczebli.
- Dwa galony - członkowie zarządów oddziałów powiatowych, wojewódzkich, powiatowych i wojewódzkich komisji rewizyjnych, wojewódzkiego sądu honorowego oraz Zarządu Głównego ZOSP RP, Głównej Komisji Rewizyjnej, Głównego Sądu Honorowego.
Członkowie władz oddziałów ZOSP RP noszą na denku czapki srebrne galony w kształcie krzyżaka. Prezes Zarządu Głównego ZOSP RP nosi czapkę rogatywkę ze srebrnym okuciem daszka, srebrnym wężykiem na otoku czapki i naszytymi na denku czapki srebrnymi galonami w kształcie krzyżaka.
Emblematy i naszywki OSP
Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP noszą emblematy w kolorze srebrnym na ciemnogranatowym tle, haftowane nitką lub bajorkiem, przy następujących przedmiotach mundurowych:
- Czapki.
- Pagonach ubiorów wyjściowych, galowych, paradnych, kurtek, koszul letnich i MDP, naszyte w odległości 2 cm od dolnej krawędzi pagonu.
- Ubraniach ochronnych, specjalnych i koszarowych, w miejscach na to wyznaczonych i odpowiednio przygotowanych przez producenta ubrań.
Do mundurów wyjściowych i galowych przyszywane są guziki oksydowane o średnicach 16 i 22 mm.
Naszywki specjalności i identyfikatory
Członkowie OSP i zarządów ZOSP RP, pełniący funkcje kierowców, mechaników motopomp, łącznościowców, a także członkowie orkiestr i drużyn sanitarnych noszą przy mundurach wyjściowych i galowych na ich lewym rękawie naszywki-oznaki specjalności, haftowane srebrną nitką na ciemnogranatowym tle. Naszywki umieszcza się 15 cm od dolnej krawędzi rękawa. Wzory tych naszywek określone są odrębnymi przepisami. Ważna uwaga: naszywka z krzyżem oznacza sanitariusza, a nie ratownika.
Dopuszcza się noszenie emblematu z napisem "Ochotnicza Straż Pożarna" na mundurach wyjściowych i galowych, na ich prawym rękawie, haftowanego czerwoną nitką na ciemnogranatowym tle. Regulamin umundurowania (załącznik nr 13) precyzuje wzór tego emblematu. Wiele jednostek OSP używa naszywek z herbem miasta i nazwą jednostki, jednak takie naszywki, jeśli nie są zgodne ze wzorem w regulaminie, mogą budzić wątpliwości co do zgodności z przepisami. Umieszczanie "własnego emblematu OSP" na lewym rękawie jest przedmiotem dyskusji, a precyzyjne wytyczne dotyczące miejsca naszycia (np. 5 cm od górnego szwu rękawa) są często poszukiwane.
Członkowie OSP noszą na kurtkach odzieży ochronnej i specjalnej napisy "STRAŻ" w kolorze czarnym na żółtym tle w miejscach na to wyznaczonych i odpowiednio przygotowanych przez producenta ubrań.
Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP noszą na kołnierzach mundurów bądź lewej kieszeni koszuli letniej dystynkcje pełnionych funkcji, haftowane srebrną nitką lub bajorkiem na ciemnogranatowym tle. Członkowie OSP, zarządów i komisji rewizyjnych OSP RP oraz funkcyjni oddziałów ZOSP RP mają prawo do noszenia dystynkcji odpowiadających najwyższej z pełnionych funkcji.
Inne rodzaje umundurowania OSP
Poza mundurem galowym, strażacy OSP posiadają również inne rodzaje umundurowania, dostosowane do różnych okoliczności.
Ubiór wyjściowy strażaka OSP
W skład ubioru wyjściowego wchodzą:
- Mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski, damski).
- Koszula w kolorze białym z długim rękawem.
- Czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn).
- Czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet).
- Obuwie w kolorze czarnym.
- Kurtka 3/4 z odpinaną podpinką w kolorze czarnym.
Wyposażeniem uzupełniającym do ubioru wyjściowego są skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn), rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet) oraz krawat w kolorze czarnym. Ubiór wyjściowy z baretkami nosi się podczas uczestniczenia w posiedzeniach władz statutowych OSP i oddziałów ZOSP RP oraz występowania w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziałów ZOSP RP na oficjalnych spotkaniach i imprezach.
Ubiór letni strażaka OSP
W skład ubioru letniego wchodzą:
- Koszula letnia w kolorze białym z krótkim rękawem, z guzikami oksydowanymi o średnicy 16 mm.
- Spodnie (spódnica) w kolorze ciemnogranatowym.
- Czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn).
- Czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet).
- Obuwie w kolorze czarnym.
Wyposażeniem uzupełniającym są skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn), rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet), krawat w kolorze czarnym, sznur galowy w kolorze srebrnym przeplatany niebieską nitką oraz naramienniki w kolorze ciemnogranatowym. Ubiór letni nosi się w okresie od 1 maja do 30 września, warunkowany temperaturą powyżej 20°C i zasadą jednolitości w ramach OSP lub oddziału ZOSP RP. Ustalenia w tym zakresie należą do prezesa OSP lub zarządu oddziału ZOSP RP organizującego wspólne wystąpienie.
Ubiór ochronny strażaka OSP
W skład odzieży ochronnej i specjalnej wchodzą: ubranie ochronne dwuczęściowe, ubranie specjalne popularne dwuczęściowe, ubranie koszarowe, rękawice i kominiarka (niepalne), buty specjalne, hełm. Odzież ochronną i specjalną nosi się podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, ćwiczeń i działań ze sprzętem oraz sprawdzianów wyszkolenia bojowego. Dopuszcza się noszenie ubrania typu "moro" bądź ubrania koszarowego podczas akcji ratowniczych, jeśli nie jest konieczne użycie ubrania ochronnego lub specjalnego. O rodzaju użytej odzieży decyduje kierujący akcją po dokonaniu rozpoznania zagrożeń w miejscu interwencji. Odzież ochronną stosuje się do czasu zniszczenia bądź naturalnego zużycia.
W zestaw przedmiotów ekwipunku osobistego strażaka-ochotnika wchodzą: pas bojowy, zatrzaśnik, toporek strażacki, latarka, podpinka linkowa, maska do aparatu powietrznego, opatrunek osobisty, worek brezentowy na odzież ochronną i ekwipunek osobisty.
Ubiór MDP OSP (Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych)
W skład ubioru Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych wchodzą: koszula w kolorze czerwonym z guzikami oksydowanymi o średnicy 16 mm, szorty w kolorze czarnym, spodnie w kolorze czarnym (dla chłopców), bluza w kolorze czarnym, spódnica w kolorze czarnym (dla dziewcząt), obuwie sportowe w kolorze czarnym, podkolanówki w kolorze białym, krawat w kolorze czarnym. Mundur MDP nosi się podczas występowania w charakterze przedstawiciela MDP na oficjalnych spotkaniach i uroczystościach strażackich, religijnych i świeckich, apeli, wart i innych ważnych wydarzeń na obozach MDP, oraz uroczystych zbiórek MDP. Dopuszcza się stosowanie poprzedniego wzoru mundurków MDP (wiatrówka niebieska, spodnie/spódnica czarne) do czasu naturalnego ich zużycia. W MDP nakryciem głowy jest czapka dżokejka w kolorze czerwonym.
Członkowie MDP noszą emblematy i dystynkcje haftowane czarną nitką na czerwonym tle, przy czapkach dżokejkach oraz na lewym rękawie koszul (górna krokiewka powinna znajdować się w odległości 5 cm powyżej górnego szwu rękawa). Członkowie MDP noszą emblematy haftowane czerwoną nitką na czarnym tle przy bluzach koloru czarnego na ich lewym rękawie, przy czym górna krokiewka powinna znajdować się w odległości 5 cm poniżej górnego szwu rękawa. Członkowie MDP noszą naszywki-oznaki specjalności dla MDP na ramieniu prawego rękawa munduru.