Zasady noszenia odznaczeń na mundurze strażackim

Umundurowanie członków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) oraz funkcyjnych oddziałów Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (ZOSP RP) podlega szczegółowym regulacjom. Określają one zasady noszenia odznak, dystynkcji oraz orderów i odznaczeń. Dbałość o estetykę i wygląd munduru stanowi jeden z podstawowych obowiązków każdego członka OSP i funkcyjnego oddziału ZOSP RP.

Rodzaje i umiejscowienie oznak

Emblematy

Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP noszą emblematy w kolorze srebrnym na ciemnogranatowym tle, haftowane nitką lub bajorkiem. Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP) noszą emblematy i dystynkcje haftowane czarną nitką na czerwonym tle.

Naszywki-oznaki specjalności

Członkowie OSP, zarządów ZOSP RP oraz funkcyjni pełniący specyficzne role, takie jak kierowcy, mechanicy motopomp czy łącznościowcy, a także członkowie orkiestr i drużyn sanitarnych, noszą przy mundurach wyjściowych i galowych na lewym rękawie naszywki-oznaki specjalności. Są one haftowane srebrną nitką na ciemnogranatowym tle, zgodnie ze wzorami określonymi w załączniku do regulaminu umundurowania. Członkowie MDP noszą takie naszywki na ramieniu prawego rękawa munduru.

Dystynkcje funkcyjne

Członkowie OSP, zarządów i komisji rewizyjnych OSP RP oraz funkcyjni oddziałów ZOSP RP mają prawo do noszenia dystynkcji odpowiadających najwyższej z pełnionych funkcji. Dystynkcje te noszone są na kurtkach w kolorze czarnym, w miejscach wyznaczonych i przygotowanych przez producenta odzieży. Przy koszulach letnich jedną dystynkcję dopina się do lewej kieszeni koszuli.

Ordery, odznaczenia i medale

Zasady noszenia

Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach o długości 6-6,5 cm każda. Wstążki te zakłada się na sznurkach w kolorze ubioru lub przyszywa bezpośrednio do kurtki mundurowej. Górna krawędź wstążek wszystkich orderów i odznaczeń powinna tworzyć równą linię poziomą.

Ordery i odznaczenia nosi się na kurtkach mundurowych rozmieszczone symetrycznie na wysokości 5,5 cm powyżej klapy górnej kieszeni w następujący sposób:

• Jeden order, odznaczenie lub medal - nad środkiem kieszeni.
• 2-4 orderów, odznaczeń, medali - w jednym rzędzie bez przerw między wstążkami, z tym że przy ilości trzech i więcej wstążek - wstążkę pierwszego orderu, odznaczenia, medalu, podkłada się na wstążkę następnego odznaczenia, do odpowiedniej szerokości niezbędnej do zachowania symetrii względem klapy kurtki.
• 5-8 orderów, odznaczeń, medali - w jednym rzędzie tak, aby zajęły szerokość czterech wstążek umieszczonych obok siebie, przy czym wstążkę drugiego i kolejnych orderów, odznaczeń, medali podkłada się częściowo pod wstążkę poprzedniego orderu, odznaczenia, medalu.
• Większa ilość orderów, odznaczeń, medali - w dwóch lub więcej rzędach tak, aby w pierwszym rzędzie nie było mniej niż pięć i więcej niż osiem, a w ostatnim rzędzie nie mniej niż cztery ordery, odznaczenia, medale rozmieszczone na szerokości czterech wstążek.

Rzędy orderów, odznaczeń, medali umieszcza się w ten sposób, aby górny rząd krył wstążki dolnego rzędu w całości, a odznaczenia, medale dolnego rzędu do połowy. W razie nadania tego samego orderu, odznaczenia lub medalu po raz kolejny, nosi się najwyższą jego klasę.

Konkretne odznaczenia pożarnicze i ich warunki nadania

• „Złoty Znak Związku OSP RP”: Umieszczony powinien być na wstędze pod kołnierzem koszuli, tak aby był widoczny 1 cm poniżej węzła krawata. Nadawany jest za długoletnią aktywną działalność w Ochotniczej Straży Pożarnej lub w Związku OSP RP. Odznaką tą może być uhonorowana osoba lub instytucja, które w sposób znaczący zasłużyły się dla działalności Związku OSP RP, jak również Ochotnicza Straż Pożarna o co najmniej 100-letniej działalności.
• Medal Honorowy im. „Bolesława Chomicza”: Nadawany jest za zasługi dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP oraz Ochotniczych Straży Pożarnych. Medal ten mogą otrzymać OSP i ich członkowie, działacze Związku OSP RP oraz osoby, instytucje i organizacje społeczne. Medalem tym mogą być uhonorowane oddziały Związku OSP RP wyróżniające się w realizacji celów Związku. Osoby, instytucje i organizacje przewidziane do nadania Medalu Honorowego im. Bolesława Chomicza powinny posiadać Złoty Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”; dodatkowo instytucje i organizacje (w tym OSP) powinny posiadać 75-letni staż swojej działalności.
• Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” (złoty, srebrny, brązowy): Nadawany jest za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Medalem tym mogą być odznaczane osoby, instytucje i organizacje (w tym OSP, ich członkowie oraz działacze Związku OSP RP). Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 5 lat. Warunkiem nadania Brązowego Medalu „Za Zasługi Dla Pożarnictwa” członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jest posiadanie odznaki „Strażak Wzorowy” od co najmniej 3 lat. Pozostali członkowie OSP mogą mieć nadany medal po co najmniej 10 latach działalności od osiągnięcia pełnoletności. Ochotnicze Straże Pożarne charakteryzujące się aktywną działalnością mogą być przewidziane do uhonorowania Medalem „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.
• Odznaka „Strażak Wzorowy”: Może być nadawana tylko członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną.
• Odznaka „Młodzieżowej Drużyny OSP”: Jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za aktywną działalność w drużynie przy ochotniczej straży pożarnej.

Baretki - alternatywa dla odznaczeń

W sytuacjach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń i medali, dopuszcza się noszenie ich baretek. Niedozwolone jest noszenie baretek sporządzonych z innych materiałów niż wstążki orderów i odznaczeń.

Definicja i budowa baretki

Baretka odznaczenia to wstążka w barwie przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia, noszona na co dzień na mundurze w zastępstwie odznaczenia. Szerokość baretki odpowiada szerokości wstążki najniższej klasy danego orderu lub odznaczenia. Wysokość baretki wynosi 8 mm. Baretki umieszcza się na podkładce sukiennej koloru czarnego, która jest o 2 mm szersza i wyższa od samej baretki. Dopuszcza się również baretki o jednolitej szerokości 35 mm.

Oznaczanie klas i stopni

• Wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku rozetki w kolorach wstążki orderowej. Średnica rozetki wynosi 6-8 mm.
• Wyższe stopnie odznaczeń oznacza się przez nałożenie pośrodku baretki, pionowo, wąskiego galonika złotego lub srebrnego, zależnie od stopnia odznaczenia. Szerokość galonika wynosi 5 mm.
• W razie nadania tych samych orderów i odznaczeń po raz kolejny - nosi się odpowiednią ilość baretek tych orderów i odznaczeń.

Sposób noszenia baretek

Baretki nosi się na kurtkach ubioru wyjściowego (ze sznurem galowym i bez sznura galowego) na lewej stronie piersi, z prawa na lewo, w linii poziomej, w kolejności przewidzianej dla orderów, odznaczeń, medali. Dolny rząd baretek powinien być umieszczony bezpośrednio nad klapą górnej kieszeni kurtki.

• W jednym rzędzie nosi się nie więcej niż trzy baretki umieszczone obok siebie bez przerw między nimi.
• Pojedynczą baretkę umieszcza się symetrycznie nad środkiem kieszeni.
• Powyżej trzech baretek - w dwóch lub więcej rzędach bezpośrednio jeden pod drugim, w każdym rzędzie po trzy baretki. W rzędzie dolnym mniej niż trzy baretki nosi się w ten sposób, aby znajdowały się one pod środkiem bezpośredniego rzędu górnego.
• Gdy klapa kurtki zakrywa całkowicie pierwszą baretkę najwyższego orderu lub odznaczenia górnego rzędu, wówczas nosi się w tym rzędzie tylko dwie baretki umieszczone w taki sposób, aby były one widoczne.

Odznaczenia państw obcych i organizacyjne

Ordery i odznaczenia państw obcych oraz ich baretki nosi się po orderach i odznaczeniach polskich. Odznaki państw obcych nosi się w sposób ustalony dla odznak polskich.

Członkowie OSP i zarządów ZOSP RP mogą nosić przy ubiorach wyjściowych odznaki pożarnicze, policyjne, wojskowe i cywilne. Przypina się je bezpośrednio do kurtki munduru bez podkładek. Nie nosi się odznak przy koszulach letnich, bluzach itp.

Na kieszeniach kurtek mundurowych można nosić najwyżej dwie odznaki na prawej stronie kurtki i jedną odznakę na lewej stronie. Oprócz odznak „Za wysługę lat” przykładowo można nosić: odznakę Honorowego Dawcy Krwi, Krzyż Harcerski, Odznakę PCK i inne odznaki cywilne.

Baretka Brązowej Odznaki Zasłużony Honorowy Dawca Krwi PCK (ZHDK) jest produktem nieoficjalnym, będącym odwzorowaniem wstążki symbolizującej przyznanie tego odznaczenia. Odznaki Zasłużony Honorowy Dawca Krwi - III, II i I stopnia nie zawsze posiadają materiałowe wstążki, co może wpływać na możliwość noszenia odpowiadających im baretek w ramach formalnego umundurowania. Rozporządzenia Ministra Zdrowia dotyczące odznaki „Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu” wspominają, że odznaka składa się z odznaki zasadniczej ze wstążką i baretki. W przypadku posiadania odznak o różnym stopniu, nosi się zazwyczaj tę najwyższą. Brak jednoznacznych informacji w przepisach mundurowych OSP dotyczących konkretnego umiejscowienia baretki PCK sugeruje, że jej noszenie może podlegać indywidualnym ustaleniom lub być traktowane jako odznaka cywilna.

Specjalne oznaki i dodatki do munduru

• Odznaka „Wzorowy Strażak”: Umieszczana jest na środku między guzikiem klapy a dolną krawędzią prawej, górnej kieszeni kurtki.
• Odznaka „Za wysługę lat”: Znajduje się na klapie prawej, górnej kieszeni kurtki, na wysokości guzika, na środku lewej połowy klapy. Nosi się jedną aktualną odznakę „Za wysługę lat”.
• Identyfikator z imieniem i nazwiskiem: Do ubioru wyjściowego, galowego i letniego można nosić identyfikator z imieniem i nazwiskiem. Identyfikator nosi się przypięty bezpośrednio nad górną krawędzią klapki prawej górnej kieszeni kurtki mundurowej lub koszuli letniej.
• Elementy folklorystyczne i stroje regionalne: Dopuszcza się jednolicie stosowane (przez wszystkich muzyków orkiestry) elementy folklorystyczne, charakteryzujące dany region.

Stopnie strażackie i wymagania

Regulamin umundurowania określa również stopnie strażackie, które nadawane są na podstawie spełnienia określonych wymagań:

1. Stopień - „Strażak” - otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju i ukończyła 18 lat.
2. Stopień - „Starszy Strażak” - otrzymuje osoba, która spełnia powyższe wymagania, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP - jednolity lub (szeregowych + kurs ODO) oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
3. Stopień - „Dowódca roty” - otrzymuje osoba, która spełnia powyższe wymagania, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP - jednolity lub (szeregowych + kurs ODO), ratownictwa technicznego oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
4. Stopień - „Pomocnik Dowódcy Sekcji” - otrzymuje osoba, która spełnia powyższe wymagania, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP - jednolity lub (szeregowych + kurs ODO), ratownictwa technicznego, kurs KPP lub ukończyła Szkolenie podstawowe strażaka jednostki ochrony przeciwpożarowej oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
5. Stopień - „Dowódca Sekcji” - otrzymuje osoba, która spełnia powyższe wymagania, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP - jednolity lub (szeregowych + kurs ODO), ratownictwa technicznego, kurs KPP, kurs dowódców OSP oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
6. Stopień - „Pomocnik Dowódcy Plutonu” - otrzymuje osoba, która spełnia powyższe wymagania, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP - jednolity lub (szeregowych + kurs ODO), ratownictwa technicznego, kurs KPP, kurs dowódców OSP, kurs naczelników OSP oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
7. Stopień - „Dowódca Plutonu” - otrzymuje osoba, która spełnia powyższe wymagania, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP lub (szeregowych + kurs ODO), ratownictwa technicznego, kurs KPP, kurs dowódców, kurs naczelników, kurs Komendantów Gminnych, lub ukończyła Kurs uzupełniający dla Podoficerów Państwowej Straży Pożarnej oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
8. Stopnie Członków Zarządu oraz Członków Komisji Rewizyjnej nadawane są według zajmowanej funkcji.

Dodatkowe zasady użytkowania umundurowania

Poszanowanie munduru i dbałość o jego estetykę oraz wygląd stanowią jeden z podstawowych obowiązków członków OSP i funkcyjnych oddziałów ZOSP RP. Użytkując umundurowanie, należy przestrzegać następujących zasad:

• Do ubioru wyjściowego, galowego, paradnego zakłada się koszulę białą (o gładkiej fakturze tkaniny).
• Krawat powinien mieć jednolity czarny kolor (o gładkiej fakturze tkaniny).
• Skarpetki i obuwie powinny być w jednolitym czarnym kolorze (bez wzorków i ozdób).
• Sznur galowy zawiesza się na prawym ramieniu, przypinając go do guzika przyszytego w tym celu pod pagonem przy wszyciu pagonu w rękaw, natomiast warkocz sznura przypina się do pierwszego górnego guzika kurtki mundurowej.
• Sznur galowy do koszuli letniej przypina się do guzika przyszytego pod jej prawym pagonem, a warkocz z pomponem przypina się do guzika prawej kieszeni.

Okres letni liczy się od 1 maja do 30 września. Stosowanie ubioru letniego warunkuje temperatura powyżej 20°C i zasada jednolitości w ramach OSP lub oddziału ZOSP RP. Ustalenia w tym zakresie należą do prezesa OSP lub zarządu oddziału ZOSP RP. Dopuszcza się noszenie ubrania typu „moro” bądź ubrania koszarowego podczas akcji ratowniczych, jeśli nie jest konieczne użycie ubrania ochronnego lub specjalnego.

Akty prawne regulujące zasady umundurowania

Noszenie odpowiednich orderów, odznaczeń, medali, odznak i innych elementów umundurowania reguluje zazwyczaj rozporządzenie, regulamin bądź inny akt wprowadzający daną odznakę do obiegu. Są nimi m.in.:

• Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie opisu, materiału, wymiarów, wzorów rysunkowych oraz sposobu i okoliczności noszenia odznak orderów i odznaczeń (art. 16 ust. 2 stanowi, że odznaki innych odznaczeń niż określone w ustawie nosi się po odznakach odznaczeń wymienionych w ust. 1 w kolejności ich otrzymania).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowych zasad i trybu nadawania odznaki "Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej" oraz ustalenia jej wzoru i sposobu noszenia.
• Regulamin nadawania odznak i wyróżnień - wydany przez Zarząd Główny ZOSP.
• Zarządzenie Rektora-Komendanta Szkoły Głównej Służby Pożarniczej (SGSP) w sprawie ustanowienia Odznaki "Wzorowy Słuchacz Szkoły Głównej Służby Pożarniczej" oraz określenia jej wzoru, zasad i trybu nadawania oraz sposobu noszenia.
• Zarządzenia Rektora-Komendanta SGSP w sprawie ustanowienia odznaki dla absolwentów dziennych cywilnych studiów inżynierskich i magisterskich Wydziału Inżynierii Bezpieczeństwa Cywilnego i Wydziału Inżynierii Bezpieczeństwa Pożarowego oraz określenia jej wzoru.
• Zarządzenia Rektora-Komendanta SGSP w sprawie ustanowienia odznaki "Wzorowy Podchorąży" oraz szczegółowych zasad jej przyznawania, wzoru, trybu i sposobu noszenia.
• Regulamin nadawania i noszenia odznaki np. "Zasłużony dla Ochotniczej Straży Pożarnej w...".

tags: #mundur #strazacki #gdzie #wieszamy #odznaczenia