Zbiory muzeów pożarnictwa w Polsce stanowią cenne kolekcje tematyczne, które dokumentują bogatą historię polskiego pożarnictwa. Chronologicznie obejmują one eksponaty od drugiej połowy XIX wieku aż do czasów współczesnych, często uzupełniane o obiekty z dziedziny pożarnictwa z innych krajów. Tematycznie reprezentują obiekty o charakterze historyczno-artystycznym oraz z dziedziny techniki pożarniczej.
Kolekcje techniki pożarniczej są szczególnie interesujące, prezentując cenne jednostkowe egzemplarze reprezentujące poszczególne rodzaje sprzętu, takie jak pojazdy konne, sikawki ręczne, samochody pożarnicze, motopompy przenośne i przewoźne, drabiny drewniane i sprzęt ratowniczy, sprzęt alarmowy, sprzęt przeciwdymowo-gazowy, gaśnice przenośne i agregaty.
Małopolskie Muzeum Pożarnictwa w Alwerni
Małopolskie Muzeum Pożarnictwa w Alwerni jest jednym z najstarszych i najbardziej dynamicznie rozwijających się placówek tego typu w Polsce. Powstało 4 maja 1953 roku z inicjatywy farmaceuty, kpt. Zbigniewa Konrada Gęsikowskiego. Przez ponad 70 lat działało pod opieką oddanych ochotników Straży Pożarnej w Alwerni, którzy nie tylko pełnili funkcję strażacką, ale także byli stróżami dziedzictwa kulturowego.
Historia i rozwój
Przez dziesięciolecia społeczną pracą członków straży, Muzeum zgromadziło ponad 4000 eksponatów, stanowiąc dziedzictwo kulturowe przedstawiające stuletnią historię i dorobek straży pożarnych w Polsce. Fenomenem jest fakt, że istniało ono dzięki grupie pasjonatów, którzy gromadzili zbiory, konserwowali unikalne zabytki techniki i starali się im zapewnić odpowiednie warunki przechowywania.
W 2002 roku Rada Miejska w Alwerni utworzyła Małopolskie Muzeum Pożarnictwa jako gminną instytucję kultury i nadała mu statut. Od 23 maja 2004 roku, po zatwierdzeniu statutu przez Walne Zebranie OSP w Alwerni i uzgodnieniu z Ministerstwem Kultury, organem założycielskim Muzeum została OSP Alwernia.
W roku 2023 Małopolskie Muzeum Pożarnictwa w Alwerni włączono jako filię w strukturę Małopolskich Muzeów Zachęty w Wygiełzowie. Po podpisaniu w 2022 roku umowy na budowę nowego budynku Muzeum Pożarnictwa oraz przejęciu zbiorów od jednostki OSP w Alwerni, rozpoczęły się intensywne prace budowlane. Końcem 2023 roku etap budowlany został zakończony, a w maju 2024 roku Muzeum zostało udostępnione do ruchu turystycznego. Nowa siedziba umożliwia odpowiednie wyeksponowanie istniejącej kolekcji, rozbudowę o kolejne eksponaty oraz stworzenie właściwych warunków dla zabezpieczenia zbiorów.
Kolekcje i eksponaty
Kolekcja muzealna składa się z: strażackich wozów konnych i samochodów pożarniczych, zbioru medali, odznaczeń, pamiątkowych plakietek i fotografii, a także związanych tematycznie z działalnością straży pożarnej zbiorów filumenistycznych i filatelistycznych oraz licznych dokumentów i publikacji. Najcenniejszą częścią zbiorów jest licząca się w skali europejskiej kolekcja dawnych pojazdów strażackich.
Na szczególną uwagę zasługuje konserwacja tych unikalnych zabytków prowadzona własnymi siłami i społecznie przez strażaków z Alwerni. Ich wysiłek został doceniony przyznaną w 1999 roku doroczną nagrodą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Sybilla” za dokonania w dziedzinie konserwacji unikalnego samochodu strażackiego Mercedes z 1926 roku. Jest to prawdopodobnie najcenniejszy, sprawny technicznie i najlepiej zachowany zabytek tego typu w Polsce.
Nowoczesna, interaktywna przestrzeń
Małopolskie Muzeum Pożarnictwa w Alwerni jest jedną z najciekawszych atrakcji dla dzieci w Małopolsce. To nowoczesne, interaktywne muzeum, w którym dzieci mogą m.in. prowadzić wóz strażacki, przejść tor przeszkód i nauczyć się zasad bezpieczeństwa. To miejsce, gdzie dzieci nie tylko oglądają eksponaty, ale aktywnie uczestniczą w zabawie. Całość zaprojektowano z myślą o najmłodszych zwiedzających, w wieku szczególnie 4-12 lat.
Trzy-poziomowa interaktywna przestrzeń ma na celu edukację poprzez zabawę. Ekspozycje pokazują, w jaki sposób wybucha pożar, co wpływa na jego rozprzestrzenianie się i jak należy zachować się w sytuacji zagrożenia. Nie brakuje przy tym elementów rozrywkowych - dzieci mogą się przebrać w autentyczne ubrania strażackie i poczuć się jak prawdziwi bohaterowie.
Poziom -1: Samochody strażackie i pompy
Zwiedzanie zaczyna się już w holu wejściowym, gdzie zobaczyć można konny wóz strażacki, co stanowi doskonały punkt wyjścia do opowiedzenia dzieciom o dawnych metodach walki z ogniem. Po zakupie biletów zwiedzający schodzą na dolny poziom, gdzie czeka imponująca kolekcja zabytkowych pojazdów, w tym Mercedes z 1926 roku, Polski Fiat z 1936 roku i Tatra z 1953 roku. Ogromne wrażenie robi również wóz strażacki, który był użytkowany na lotnisku w Balicach.
Największą atrakcją jest jednak możliwość poprowadzenia prawdziwego wozu strażackiego, który kiedyś jeździł ulicami Krakowa. Na tym poziomie zobaczyć można także różnego rodzaju pompy - ręczne i motopompy. Jedno z interaktywnych stanowisk umożliwia udział w rywalizacji - celem jest jak najszybsze napełnienie zbiornika wodą.
Parter: Interaktywne stanowiska i edukacja
Na parterze znajdziemy stanowiska prezentujące działanie różnych urządzeń strażackich. Zwiedzający dowiedzą się, jak szybko rozprzestrzenia się pożar, a dzieci mogą spróbować swoich sił w operowaniu sikawkami, nacisnąć prawdziwy przycisk alarmowy i obejrzeć kolekcję mundurów strażackich z różnych epok. Multimedialne stanowiska zachęcają do rozwiązywania rebusów i grania w memory, wszystko oczywiście w tematyce przeciwpożarowej.
Pierwsze piętro: Tor przeszkód i bezpieczeństwo
Na ostatniej kondygnacji znajduje się tor przeszkód, dzięki któremu dzieci mogą poczuć się jak podczas prawdziwych ćwiczeń strażackich. To tutaj można dowiedzieć się, jak należy zachować się w razie pożaru, jakiej gaśnicy użyć w zależności od rodzaju zagrożenia, a także jak pachnie tlenek węgla i dlaczego warto mieć w domu czujnik jego stężenia. Zwieńczeniem wizyty jest możliwość przebrania się w strój strażaka - dzieci wychodzą z muzeum nie tylko z uśmiechem, ale i z większą świadomością dotyczącą bezpieczeństwa.
Informacje praktyczne
Godziny otwarcia:
- poniedziałek-piątek: 9:00-15:00
- soboty, niedziele i święta: 11:00-17:00
Cennik (stan na 2025 rok):
- Bilet normalny - 30 zł
- Bilet ulgowy - 20 zł
- Bilet rodzinny (rodzice z dziećmi w wieku szkolnym) - 80 zł
- Bilet ulgowy dla uczestników muzealnych lekcji warsztatowych - 10 zł
- Dzieci do lat 4 - wstęp bezpłatny
Aktualne godziny otwarcia i cennik biletów zawsze warto sprawdzić na oficjalnej stronie muzeum.
Ile czasu trwa zwiedzanie?
Zwiedzanie Muzeum Pożarnictwa w Alwerni zajmuje około 1,5-2 godziny. Z dziećmi często trwa to dłużej, ponieważ większość atrakcji jest interaktywna. Przy Muzeum Pożarnictwa w Alwerni znajduje się tematyczny plac zabaw, dlatego warto zarezerwować dodatkowe kilkadziesiąt minut na zabawę na świeżym powietrzu - to idealne dopełnienie rodzinnej wizyty.
Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach
Oprócz lokalnych placówek, w Polsce funkcjonuje Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach, mające statut muzeum państwowego. Powstało z szacunku dla historii i z potrzeby serca w dniu 14 września 1975 roku. W styczniu 1976 roku Muzeum uzyskało status placówki państwowej o ponadregionalnym zasięgu. Do 1991 roku było finansowane ze środków Funduszu Rozwoju Kultury.
Z dniem 1 lipca 1992 roku muzeum włączono w struktury organizacyjne Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej, natomiast 10 lutego 1993 roku otrzymało nowy statut i nazwę Centralnego Muzeum Pożarnictwa. Od 1997 roku posiada swój oddział zamiejscowy - Wielkopolskie Muzeum Pożarnictwa w Rakoniewicach.
W Muzeum znajdują się zarówno ekspozycje stałe, jak i czasowe, prezentujące m.in. motopompy, unikalną pompę parową firmy G. A., samochody gaśnicze i autodrabiny. Kolekcja obejmuje także sprzęt alarmowy, sprzęt oświetleniowy (pochodnie, latarki, lampy) oraz bogatą kolekcję umundurowania i hełmów strażackich (paradnych i bojowych) z końca XIX wieku (używanych w strażach Austrii, Prus, Rosji) oraz XX-wieczne wzory umundurowania z większości państw europejskich i innych kontynentów.
Ponadto, w zbiorach Muzeum znajdują się liczne wydawnictwa specjalne, dyplomy, fotografie, plakaty o tematyce przeciwpożarowej oraz odznaczenia strażackie, w tym medal im. Józefa Tuliszkowskiego i Złoty Znak Związku Ochotniczych Straży Pożarnych, który placówka otrzymała w uznaniu całokształtu dokonań z okazji jubileuszu XX-lecia Muzeum. W 1990 roku placówka wydała I tom periodyku naukowego "Muzealny Rocznik Pożarniczy", który realizuje problematykę historyczną ochrony przeciwpożarowej.
Muzeum zlokalizowane jest w dzielnicy Mysłowic - Słupnej, przy skrzyżowaniu autostrady A4 Wrocław - Kraków, drogi ekspresowej S1 Warszawa - Cieszyn oraz drogi wojewódzkiej 934 Katowice - Oświęcim.
Centrum Edukacji i Historii Warszawskiej Straży Pożarnej
Centrum Edukacji i Historii Warszawskiej Straży Pożarnej zlokalizowane jest przy ul. Marcinkowskiego 2 w Warszawie, w zabytkowym budynku wybudowanym w 1878 roku na potrzeby koszar Warszawskiej Straży Ogniowej. W ostatnich latach obiekt przeszedł gruntowny remont, odbudowana została 30-metrowa wieża oraz garaż. Obok centrum nieprzerwanie funkcjonuje Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza nr 5 Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej m. st. Warszawy.
Centrum w założeniach jest przedsięwzięciem niekomercyjnym, przewidzianym dla grup zorganizowanych. Na dwóch kondygnacjach budynku o łącznej powierzchni 1000 m2 przygotowano 15 wystaw prezentujących bogatą historię Warszawskiej Straży Pożarnej, począwszy od jej powstania aż do działań podejmowanych w chwili obecnej.
Inne placówki muzealne w Polsce
W Polsce istnieje wiele innych placówek gromadzących zbiory pożarnicze, które, choć nazywane muzeami, często są prowadzone przez społeczników i utrzymywane przez zarządy straży, przyczyniając się do ratowania cennych zabytków pożarniczych.
Muzeum Pożarnictwa w Kotuniu - Oddział Muzeum Regionalnego w Siedlcach
Muzeum mieści się w remizie Ochotniczej Straży Pożarnej w Kotuniu. Głównym obszarem zainteresowania Muzeum jest kultura polskiego pożarnictwa, zwłaszcza ponad 600 straży pożarnych - ochotniczych i zawodowych - istniejących na terenie wschodnim Województwa Mazowieckiego. W muzeum zgromadzono m.in. 20 historycznych motopomp z XX w., 1 sikawkę ręczną z przełomu XVIII/XIX w., 18 sikawek z końca XIX i pierwszej połowy XX w., wozy strażackie, sprzęt gaśniczy, alarmowy i oświetleniowy, aparaty oddechowe, uzbrojenie osobiste i umundurowanie, podręczny sprzęt gaśniczy, sztandary i proporce, odznaczenia, medale, pieczęcie, tableau, fotografie, plakaty, rzeźby i inne przedmioty obrazujące historię i kulturę polskiego pożarnictwa.
Muzeum Pożarnictwa w Przodkowie
To nietypowe muzeum, będące jedynym muzeum pożarnictwa na terenie województwa. Mieści się przy siedzibie Ochotniczej Straży Pożarnej w specjalnie wydzielonym segmencie remizy strażackiej. Eksponaty pochodzą z różnych zakątków Polski. W muzeum znajdują się m.in. strażackie wozy, urządzenia alarmowe, hełmy, a także sztandar strażacki z Pucka z 1925 roku oraz sztandar z Przodkowa również z 1925 roku, a także dokumenty sprzed I wojny światowej. Do najciekawszych należą konne i ręczne sikawki drewniane, dawne motopompy oraz przedwojenne reklamy i sztandary. Głównym inicjatorem powołania muzeum był miejscowy komendant gminny OSP Leon Deyk, który przez 40 lat działalności w ochotniczej straży zbierał dawne eksponaty "ogniowej formacji". Muzeum, choć nie jest duże, przyciąga coraz więcej turystów, także z zagranicy.
Muzeum Pożarnictwa w Świeciu
Muzeum Pożarnictwa w Świeciu prowadzone jest przez OSP w Świeciu i gromadzi, opracowuje oraz eksponuje zbiory ilustrujące dzieje straży pożarnej i miasta Świecia. W Muzeum znajdują się ekspozycje stałe. Do najciekawszych zabytków w kolekcji należy zaliczyć sikawki różnych typów z XIX i XX wieku oraz sprzęt alarmowy.
Muzeum Pożarnictwa w Łasinie
Muzeum powstało w 1976 roku z inicjatywy Zarządu Miejsko-Gminnego Związku OSP. Znajduje się w nim sprzęt pożarniczy używany na przełomie XIX i XX wieku, pochodzący z okolicznych straży pożarnych. Wśród eksponatów są sikawki strażackie na drewnianych kołach z lat 1885-1915, pierwszy sztandar łasińskiej jednostki ufundowany w 1910 roku, piętnastometrowa drabina na kołach drewnianych wykonana przez łasińskiego rzemieślnika w 1897 roku na specjalne zamówienie dla łasińskiej straży, motopompy z okresu międzywojennego oraz drobne wyposażenie służące dawniej strażakom, jak np. trójnik, prądownice, bekadła alarmowe, topory, bosaki, pasy skórzane, czapki rogatywki, mundury, hełmy. Muzeum posiada również wiele pamiątkowych zdjęć z okresu międzywojennego i powojennego, dokumentujących ważne wydarzenia z życia straży pożarnej. Pierwszym kustoszem muzeum został Franciszek Hinz.
Muzeum w Lidzbarku Welskim (nieczynne)
Muzeum Pożarnictwa w Lidzbarku Welskim powstało w 1974 roku z inicjatywy działacza pożarniczego, Maksymiliana Angera. Dzięki zaangażowaniu członków miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej i finansowemu poparciu ze strony Zarządu Wojewódzkiego ZOSP w Olsztynie, wybudowano pawilon wystawowy oraz wiatę na sprzęt silnikowy. Muzeum gromadziło sikawki i samochody strażackie, odznaczenia, pieczęcie, sztandary, sprzęt bojowy strażaka. Przestało funkcjonować w 1989 roku, a zbiory znajdujące się w muzeum przekazano do jednostek OSP, do których pierwotnie należały. Część zbiorów przekazano do Kujawsko-Dobrzyńskiego Parku Etnograficznego w Kłóbce (powiat włocławski, gm. Lubień Kujawski), będącego oddziałem Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku.
Muzeum w Przeworsku
Muzeum, podległe zarządowi miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej, mieści się w budynku dawnej powozowni pałacowej Andrzeja Lubomirskiego oraz wzniesionym w 1974 roku pawilonie wystawowym. W 1956 roku, z okazji jubileuszu 60-lecia miejscowej OSP, zorganizowano okolicznościową wystawę sprzętu pożarniczego, zaś w 1974 roku otwarto muzeum w nowej siedzibie.
Muzeum w Namysłowie
Muzeum Pożarnictwa przy Namysłowskim Towarzystwie Społeczno-Kulturalnym powstało w 1950 roku z inicjatywy miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej oraz Namysłowskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego.
tags: #muzeum #strazackie #kolo #zyrardowa #klasztor