Kobiety w straży pożarnej: ścieżki kariery, wyzwania i perspektywy

Tradycyjnie zawód strażaka kojarzony jest z mężczyznami, jednak obecność kobiet w straży pożarnej, choć wciąż stanowią mniejszość, przestaje być zaskoczeniem. Coraz więcej kobiet decyduje się na karierę w tej wymagającej profesji, zarówno w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), jak i Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Artykuł przedstawia historie, wyzwania i perspektywy kobiet w straży pożarnej, a także analizuje postrzeganie tego zawodu przez społeczeństwo oraz samych strażaków.

Historia Marty: Od marketingu do zawodowej strażaczki

Droga do OSP i poszukiwanie sensu

Marta, mając 34 lata i za sobą kilkanaście lat pracy w marketingu oraz doświadczenia wypalenia zawodowego, szukała w życiu większego sensu. Impulsem do zmiany była książka "Strażacy. Tam, gdzie zaczyna się bohaterstwo". Zaczęła wówczas samodzielnie szukać informacji, jak zostać strażaczką. Początkowo myślała o studiach na Akademii Pożarniczej, ale z powodu wieku było to już niemożliwe. Od znajomego dowiedziała się o Ochotniczej Straży Pożarnej. Po odbyciu specjalnego kursu i zdaniu egzaminów, Marta została strażaczką w OSP w Starej Miłośnie, gdzie spędziła cztery lata.

Przejście do PSP i praca zawodowa

Choć nadal pracowała w marketingu, straż totalnie ją pochłonęła. Marta wspomina, że służba potrafi uzależnić do tego stopnia, że "dom często ląduje na drugim miejscu". W pewnym momencie myślała o zawodowstwie. Okazało się, że ukończenie studiów oficerskich w Akademii Pożarniczej to niejedyne rozwiązanie, aby dostać się do PSP. Można ukończyć Szkołę Aspirantów (również niedostępne dla Marty ze względu na wiek) lub wziąć udział w naborze ogłaszanym przez poszczególne komendy. Po długich staraniach, Marta postawiła wszystko na jedną kartę - zrezygnowała z pracy w marketingu i dostała się do Państwowej Straży Pożarnej. Od kilku miesięcy jest zawodowym strażakiem, pracując w systemie 24 na 48 (doba służby, dwie wolne).

Wyzwania i satysfakcja w służbie

Marta podkreśla, że na służbie jest dużo ruchu i ćwiczeń. Dni mijają bardzo szybko, a na każdej służbie robi około 25 tys. kroków, nie wiedząc nawet jak. Oprócz wyjazdów na wezwania, uczestniczy w ćwiczeniach z psem jako przewodniczka. Od wielu lat trenuje siłowo i wytrzymałościowo, aby sprostać wymaganiom fizycznym zawodu, takim jak szybkie poruszanie się czy dźwiganie. Przyznaje, że jako kobieta nie ma tyle siły co jej koledzy, ale nadrabia to ogromną dyscypliną i chęcią do pracy.

Praca zawodowa pozwoliła Marcie uzyskać równowagę między życiem prywatnym a służbą. Wcześniej miała wiele obowiązków, które sama na siebie nakładała, ale po spełnieniu marzenia o pracy w PSP, otworzyły się nowe możliwości. Treningi z psem realizuje na służbie, a dla zachowania formy korzysta z siłowni dostępnej w jednostce, również podczas służby. Liczba bodźców, którym ulegała, zmniejszyła się.

Różnorodność akcji i sposoby radzenia sobie z traumą

Akcje są liczne i bardzo różnorodne. Strażacy nie tylko gaszą pożary, ale także dbają ogólnie o bezpieczeństwo, często jeżdżąc do wypadków drogowych i kolizji. Marta podchodzi do akcji zadaniowo, robiąc wszystko, co w jej mocy, ale nie rozmyślając zanadto po ich zakończeniu. W ten sposób chroni siebie, choć niektóre zdarzenia, takie jak odnalezienie zaginionej osoby czy pożar, w którym nie udało się uratować dwóch osób, na długo zapadają w pamięć. Marta w pracy w straży pożarnej odnalazła sens, wiedząc, że to, co robi, pomaga, nawet jeśli nie na każdej służbie jest zdarzenie ratujące życie czy mienie. Od niedawna studiuje pielęgniarstwo, aby jeszcze bardziej podnieść swoje kwalifikacje, które zamierza wykorzystywać w pracy strażaka.

Optymizm i przełamywanie stereotypów

Marta, która w dzieciństwie słyszała, że ma słomiany zapał, odkryła, że chodziło o odnalezienie celu. Jest dumna ze swojej drogi i chce przekazywać dziewczynkom oraz młodym kobietom, że "mogą naprawdę dużo", "nie są w niczym gorsze" i "nie muszą rezygnować z walki o siebie". Na swojej drodze spotkała wiele życzliwych osób i ani razu nie usłyszała, że nie nadaje się do tej pracy, co świadczy o zmieniających się stereotypach.

Ewelina i Martyna: Młodość, pasja i przyjaźń w OSP

Początki w Ochotniczej Straży Pożarnej

20-letnia Ewelina i 21-letnia Martyna od roku należą do Ochotniczej Straży Pożarnej w województwie kujawsko-pomorskim, do służby trafiły za namową swoich ojców. Choć znały się wcześniej z widzenia, to dopiero na kursie przygotowującym do służby zaczęły rozmawiać i od tamtej pory są nierozłączne. Jak mówi Ewelina, "dzięki straży zyskały wyjątkową przyjaźń".

Charakter pracy w OSP

Na akcje starają się wyjeżdżać wspólnie, choć nie zawsze się to udaje ze względu na spontaniczny charakter działania OSP. Po otrzymaniu wezwania, jeśli są dostępne, "rzucają wszystko" i jadą do remizy, dowiadując się o szczegółach zgłoszenia dopiero w jednostce. W remizie w kilkadziesiąt sekund przebierają się w ważący około 10 kg uniform i wsiadają do wozu. Każdy dzień ich służby jest inny - od najłatwiejszych akcji, takich jak zdejmowanie gniazd owadów błonkoskrzydłych, po najtrudniejsze i najdłuższe, czyli pożary i wypadki.

Radzenie sobie ze stresem i trudnymi sytuacjami

Dziewczyny podkreślają znaczenie ostrożności i dbania o bezpieczeństwo własne i innych, zarówno w drodze na akcje, jak i podczas nich, stosując zasadę "dobry strażak to żywy strażak". Wyzwaniem jest zachowanie spokoju w stresujących sytuacjach, a do obecności ognia "nie da się przyzwyczaić". Martyna przyznaje, że na początku odczuwała strach, ale podczas akcji adrenalina pozwala jej skupić się na działaniu. Pewne zdarzenia, zwłaszcza te, w których nie udaje się uratować czyjegoś życia, zapadają w pamięć. W takich sytuacjach "najważniejsze jest wtedy nie zostać samemu", a najlepszym sposobem dla nich są rozmowy między sobą i "odcinanie się od wydarzeń na służbie", np. poprzez wspólne wyjścia. Mogą również skorzystać z pomocy psychologicznej.

Motywacja i przyszłe plany

Mimo trudności, Ewelina i Martyna nie wyobrażają sobie życia bez straży. Odczuwają zmęczenie, ale częściej satysfakcję i dumę z tego, że "robią coś dla kogoś". Ewelina podkreśla, że "do pracy w ochotniczej straży trzeba mieć determinację", ponieważ wynagrodzenie jest symboliczne, a liczy się możliwość pomagania innym. Martyna, będąc w szkole branżowej, myśli o wstąpieniu do Państwowej Straży Pożarnej po ukończeniu nauki. Razem prowadzą w mediach społecznościowych profil "Panie Strażaczki", który jest dla nich również sposobem na odreagowanie po akcjach i przekazywanie wiedzy ratującej życie. Życzą sobie "tyle samo powrotów, co wyjazdów", co jest dla nich najważniejsze.

Agnieszka Wojciechowska: Dowódca zmiany i pionierka w PSP

Długoletnia służba i przełamywanie barier

Agnieszka Wojciechowska, autorka książki "Pali się!" i zawodowa strażaczka z 20-letnim stażem, kieruje się mottem "Bądź legendą". Od najmłodszych lat była aktywna sportowo i szukała zawodu, który nie będzie sztampowy. Jej tata był strażakiem, co zainspirowało ją do niesienia pomocy innym. W 2005 roku zaaplikowała do Szkoły Głównej Służby Pożarniczej. Kiedy jeszcze się uczyła, pierwsze dziewczyny zaczęły dołączać do podziałów bojowych, co było dla niej motywacją.

Początki nie były łatwe, ponieważ "to nie był zawód, który wykonywały kobiety". Współpracowała ze starszym pokoleniem strażaków, nauczonym innych standardów, co "była przeprawą, która ją umocniła". Agnieszka była częścią "młodej fali", która zaczęła zmieniać straż. Pełni funkcję zastępcy dowódcy zmiany, do jej obowiązków należy rozdzielanie zadań, przygotowywanie podziału bojowego na akcje oraz na bieżąco reagowanie na wezwania.

Cechy dobrego strażaka i radzenie sobie z ryzykiem

Praca w straży pożarnej wymaga konkretnych cech, takich jak zadaniowość, hiperfokus na konkretnym działaniu i skłonność do ryzyka. Agnieszka przyznaje, że w niebezpiecznych akcjach, np. przy pożarach piwnic, bardziej się zabezpiecza niż większość jej kolegów. Nie myśli o strachu, ale dba o swoje bezpieczeństwo, będąc "uzależniona od adrenaliny". Równowagę zachowuje dzięki rodzinie - mężowi i trójce dzieci, którzy dają jej "dużo energii, a przede wszystkim miłość i ciepło". Dzięki temu po trudnych akcjach wraca do domu, gdzie ma wiele do zrobienia, co pozwala jej zapomnieć o wydarzeniach i wrócić na służbę z "czystą głową".

Wyzwania systemowe i nadzieja na zmiany

Agnieszka jest trzecim pokoleniem w swojej rodzinie, które służy w straży pożarnej. Jej dziadek, Stanisław, był świadkiem palenia się wsi w czasie wojny i służył w straży przez 50 lat, a jej tata poszedł w jego ślady. Agnieszka uważa, że to "gen altruizmu" i "pierwiastek chęci pomocy" przyciągają ludzi do tego zawodu, a nie chęć wzbogacenia się. Jej zdaniem "słowo „dyskryminacja” jest nadużywane", ale na początku swojej drogi spotkała się z niestosownymi uwagami, z którymi trzeba było sobie radzić. Co ciekawe, "największej i najbardziej wyrafinowanej dyskryminacji doświadczyła ze strony kobiety" podczas nauki na poligonie.

Przyznaje, że w przypadku pożaru jej domu nie chciałaby, aby zespół składał się wyłącznie z kobiet, ponieważ w akcjach ratowniczo-gaśniczych ważny jest "atut siły", a "męski pierwiastek jest niezwykle istotny". Uważa, że w tym zawodzie "nie chodzi o płeć, najważniejsza jest fizyczna różnorodność", ponieważ zespół złożony z osób o różnych predyspozycjach fizycznych może wykonać więcej czynności. Podkreśla również, że siłą kobiet jest "multitasking", improwizacja i szukanie ad hoc różnych rozwiązań w sytuacjach, gdzie nie ma gotowego schematu. Empatia i wrażliwość kobiet przydają się w komunikacji, np. z osobami chcącymi odebrać sobie życie, ale po nieudanych interwencjach mogą stać się "przekleństwem strażaka".

Mimo 20 lat pracy i doświadczenia, również ze służby w Stanach Zjednoczonych, Agnieszce nie udało się radykalnie zmienić systemu na lepsze. Jest "wkurzona", że w straży nadal istnieją "kolesiostwo, skostniała struktura, źle pojmowana hierarchiczność". Mimo to, nadal kocha swoją pracę i chce nieść pomoc innym. Dzieli się również refleksją o trudnościach, z jakimi zmagają się strażacy, w tym o ryzyku zdrowotnym związanym z ekspozycją na toksyczne substancje. Statystycznie strażak po skończeniu służby żyje zaledwie sześć lat.

Agnieszka rozmawia ze swoimi synami o trudnych sprawach, niebezpieczeństwach i problemach, takich jak depresja, uznając, że "odkładanie ich na później, robienie tabu z ciemnej strony życia może doprowadzić do tragedii". Została mistrzynią świata i rekordzistką w World Police and Fire Games, a także mistrzynią Europy i Najtwardszym Strażakiem, co świadczy o jej niezwykłych umiejętnościach i zaangażowaniu.

"Za mundurem panny sznurem": Postrzeganie strażaków i mundurowych

Atrakcyjność munduru i cechy charakteru

Stara prawda "za mundurem panny sznurem" wciąż wydaje się być aktualna. Mundur, na przykład policyjny, jest dla płci przeciwnej wyraźnym znakiem: "jestem osobą silną i godną zaufania, w życiu dam sobie radę". Psychoterapeutka Małgorzata Liszyk-Kozłowska ocenia, że wizja mundurowego to "mężczyzna szlachetny i niewydepilowany, współczesna wersja rycerza". Po fali "słodkich, wydepilowanych i wypieszczonych chłopców", kobiety zatęskniły za prawdziwymi facetami - silnymi, pewnymi siebie, odważnymi, potrafiącymi zadbać o ich potrzeby. Mundur oznacza pewność siebie i odwagę. Żołnierz kojarzy się z siłą, wytrzymałością, męskością, odwagą, obroną słabszych i stanowczością. Użytkownicy serwisu Sympatia.pl przypisują mundurowym dyscyplinę, solidność, honor i chęć niesienia pomocy słabszym, a także siłę i wytrzymałość, które świadczą o radzeniu sobie w najtrudniejszych warunkach. "Strażaka cechuje odwaga, męstwo, odpowiedzialność, podejmowanie rozsądnych decyzji" - wylicza jeden ze strażaków.

Kampanie społeczne i stereotypy

Działania polskiego rządu, takie jak kampania "Zawód żołnierz - dołącz do najlepszych", również kształtują świadomość społeczeństwa na temat mundurowych, przekonując, że są to wyjątkowi ludzie, którym pojęcia honor, wyzwanie, braterstwo i pasja nie są obce. Zdecydowana część starszego pokolenia kobiet uważa nawet, że mężczyzna, który nie założył w swoim życiu munduru i nie odbył służby wojskowej, nie jest prawdziwym mężczyzną.

Praca w mundurze to duże wyzwanie, a zawód nie należy do bezpiecznych. Każdego roku atakowanych jest kilkuset policjantów. Mundur to nie tylko praca, ale "sposób na życie, pasja tych ludzi", zobowiązujący do trzymania się ścisłych zasad i postępowania według konkretnego kodeksu.

Kobiety w mundurze i niedostępność

Kobieta w mundurze jest postrzegana jako "silna i skoncentrowana na tym, co robi profesjonalistka". Mundur budzi zaufanie, jest symbolem odwagi, silnego charakteru i poświęcenia. Schludny i zadbany właściciel munduru robi wrażenie na płci przeciwnej. Patryk, żołnierz, zapewnia, że "mundur ponoć działa na kobiety jak magnes". Prawdą jest, że "zakazany owoc smakuje najlepiej", a mundur jest często poza zasięgiem, co sprawia, że jego właściciel może sprawiać wrażenie poważnego i tajemniczego, co z kolei pociąga część kobiet. Jednak jak zauważa jeden ze strażaków: "niestety mundur nie pomógł mi w uwodzeniu kobiet, na pożarach nie ma czasu na flirt".

Munduriści w relacjach: Wyzwania i oczekiwania

Umiejętności potrzebne w pracy zawodowej nie zawsze są przydatne w życiu we dwoje, gdzie potrzebna jest umiejętność współżycia, dzielenia się uczuciami, bliskości, czułości, wspólnego planowania i partnerstwa. Pewność siebie i sukcesy zawodowe nie oznaczają, że tak samo funkcjonuje się prywatnie. Patryk opowiada, że kiedy powiedział dziewczynie, że jest żołnierzem i marynarzem, "od razu się ożywiła". Julia (27 lat) związała się z policjantem, którego poznała podczas interwencji. Czuła się przy nim "spokojna i bezpieczna", doceniała jego czułość i umiejętność rozmowy. Mimo że nie są już razem, Julia "znów szuka przyjaciela - policjanta", bo "bardzo chciałaby się ponownie związać z policjantem, byłaby wtedy spełniona, a przede wszystkim czułaby się bezpiecznie".

Małgorzata Liszyk-Kozłowska zaznacza, że "do policji idą ludzie ze szlachetnych pobudek i zachowują ową szlachetność, kręgosłup moralny, mimo pokus, ale są tacy, którzy trafiają do policji, bo tam jest władza". Mundur "daje przewagę, poczucie ważności". Poznając człowieka w mundurze, warto "zapomnieć o swojej dotychczasowej wizji, stereotypach" i dać sobie czas na poznanie konkretnego człowieka. Mundur jest "legitymacją przynależności do określonej i ścisłej grupy", odróżnia jego właściciela, stanowi o wysokiej randze, sprawności, zdrowiu i wyrażanych wartościach, budzi zaufanie, jest symbolem odwagi, silnego charakteru i poświęcenia.

Debata o kobietach w służbie bojowej

Wymagania fizyczne i psychiczne

Kwestia obecności kobiet w służbie bojowej wywołuje dyskusje. Niektórzy mężczyźni wyrażają obawy dotyczące fizycznych możliwości kobiet. Jeden z nich pisze: "Trochę nieswojo bym się czuł jadąc w rocie z kobietą. Ale do wszystkiego można się przyzwyczaić... kobieta musiałaby sporo wysiłku włożyć w to, aby koledzy jej zaufali. Na pewno o wiele więcej niż my...". Inni zaznaczają, że "jeśli kobiety zdają sobie sprawę z tego że jest to ciężka robota, i nie marudziły by że to czy tamto tylko zasuwały równo to nie mam nic przeciwko...". Pojawiają się również wątpliwości co do psychicznej odporności kobiet, wskazując na tragiczne wypadki i zmasakrowane ciała, które mogą prowadzić do "wykruszenia się".

Z drugiej strony, argumentuje się, że "facet też może mieć słabą psychikę (i nie wiedzieć o tym aż nie znajdzie się w takiej sytuacji)". Kobiety podkreślają, że "nie wspierają fizycznie to zrobią to psychicznie" i "potrafią wesprzeć ofiary lepiej niż facet". Pojawia się również zarzut zazdrości, że "kobieta może być w czymś lepsza".

Równouprawnienie a obniżanie poprzeczki

Wielu uważa, że kobiety, które chcą trafić do PSP, powinny spełniać te same wymagania co mężczyźni. "Komandos" napisał: "Idea wasza (kobiet) jest taka - chcecie równo uprawnień a zarazem mówicie „obniżcie nam poprzeczkę, bo nie damy rady”". Podkreśla się, że "ogień jest równy dla wszystkich", a zadaniem straży jest ratowanie ludzi, a nie wspieranie ich psychicznie. Inni wskazują, że "nigdy w żadnym kraju na całym świecie kobiety nie są wysyłane w rejon bezpośrednich działań militarnych", co odnosi się do podobnej sytuacji w wojsku.

Niemniej jednak, jedna z kobiet argumentuje, że "kobieta, której się to udaje moim zdaniem może pracować na równi z nimi", a to, że "ktoś kto się nie podciągnie dwadzieścia razy nie jest w stanie uratować 80-90 kg osobę" nie jest prawdą, ponieważ istnieją techniki takie jak "chwyt Rautka", który pozwala unieść i wyciągnąć osobę o wadze około 80 kg. Dlatego "kobieta powinna dostać szansę pracy na podziale".

Miejsce dla kobiet w straży pożarnej

Generalnie nie ma sprzeciwu wobec obecności kobiet w straży, ale istnieją różne opinie co do ich ról. "Jest dla nich tu miejsce. Kadra dowódcza, może nawet kierowcy (np. w Londynie bardzo częstym widokiem jest kobieta za kierownicą ciężkiego wozu, - ale uwierzcie mi wyglądają one na takie, co na drążku podciągną się o wiele więcej niż 10 razy...) jest jeszcze wiele innych funkcji, ale bezpośrednio na podziale bojowym?... Wydaje mi się, że nie powinny być, no chyba, że zaliczyłyby dokładnie takie same testy jak faceci. Wtedy mamy prawdziwe równouprawnienie..." - pisze jeden z dyskutantów. Agnieszka Wojciechowska również uważa, że w działaniach ratowniczo-gaśniczych ważny jest "atut siły", dlatego "męski pierwiastek jest niezwykle istotny", a w zespole powinna być "fizyczna różnorodność".

Program "Żona dla Polaka": Strażak Mateusz i oczekiwania społeczne

Uczestnik programu randkowego

W programie Telewizji Polskiej "Żona dla Polaka", który ma szansę stać się hitem na miarę innych randkowych propozycji, uwagę widzów zwrócił 24-letni Mateusz, najmłodszy uczestnik i zawodowy strażak. Mieszka w Chicago z rodzicami, którzy wyjechali tam przed jego narodzinami, ale Mateusz doskonale zna język polski.

Kontrowersje i odbiór widzów

W pierwszym odcinku Mateusz powitał kandydatki, organizując wystawnego grilla w ogrodzie, a potem oprowadził je po domu. Moment, w którym poprosił kobiety, aby zdjęły buty przed wejściem do domu, a następnie podkreślał, że "w domu panuje nieporządek", choć wszystko wyglądało perfekcyjnie, spotkał się z krytyką internautów. Mimo to Mateusz zrobił dobre ogólne wrażenie i cieszy się sympatią widzów, którzy są pod wrażeniem jego znajomości języka polskiego, co dla osoby urodzonej w USA jest "naprawdę trudne". Pojawiają się również obawy, że program może "stworzyć" kolejne celebrytki.

Przyszłość kobiet w straży pożarnej: Ścieżki kariery i awanse

Marzenia młodej dziewczyny

Młoda dziewczyna, która za rok kończy liceum i działa w OSP i WOPR, planuje związać swoją przyszłość ze strażą pożarną. Zdaje sobie sprawę, że "kobiety nie są zwykle brane do służby czynnej", ale praca "za biurkiem" również by jej odpowiadała. Zastanawia się nad Szkołą Aspirantów PSP w Poznaniu, spełniając wymagania fizyczne, posiadając wiedzę z fizyki i chemii na poziomie rozszerzonym oraz obowiązkową matematykę podstawową. Pytanie, czy po przejściu "unitarki" będzie miała szansę na służbę czynną, czy raczej trafi za biurko. Alternatywą jest szukanie pracy "po cywilu" w PSP zaraz po liceum, z nadzieją na późniejsze studia.

Kariera biurowa: Awanse i zarobki

Pojawiają się pytania dotyczące awansu osób w straży pracujących za biurkiem, ich zarobków i zdobywanych stopni. Istnieje przekonanie, że awanse w pracy biurowej są szybsze niż u czynnych strażaków, ale nie jest jasne, jak to przekłada się na zarobki. Marta Małecka z OSP Stara Miłosna i Marta Szkoda z OSP Knurów, które opowiedziały o swojej pracy w programie Dzień Dobry TVN z okazji Międzynarodowego Dnia Strażaka (4 maja), podkreślają, że "od dziecka uwielbiały pomoc innym" i "szukały siebie i czegoś, co będzie sprawiało radość". Ich historie pokazują, że "strażak - ochotnik nie jest już wyłącznie mężczyzną". Spotykały się z sceptycznym nastawieniem, ale udowadniały, że "są silne, też mogą działać, że radzą sobie z tym wszystkim tak samo, jak panowie". Aktywnie prowadzą konta na Instagramie, gdzie pokazują swoją codzienność i umiejętności, chcąc przekazywać dziewczynom, że "one też mogą, bez względu na wiek i bez względu na płeć".

tags: #strazak #szuka #dziewczyny