Jak zostać strażakiem w Polsce: ścieżki rekrutacji do Państwowej i Ochotniczej Straży Pożarnej

Strażacy to jedna z najbardziej szanowanych grup zawodowych w Polsce i na świecie. Być może w dzieciństwie marzyłeś, żeby służyć w straży pożarnej. Ten artykuł przedstawi, jak zostać strażakiem zarówno w Państwowej Straży Pożarnej (PSP), jak i Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP).

Rekrutacja do Państwowej Straży Pożarnej (PSP)

Rekrutacja do Państwowej Straży Pożarnej jest silnie uregulowana prawnie. Kandydaci muszą przejść szereg testów i spełnić kilka warunków, których zasady określa Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej oraz Rozporządzenie MSWiA z dnia 29 marca 2018 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego o przyjęcie do służby w Państwowej Straży Pożarnej. Służbę w PSP może pełnić obywatel polski, niekarany za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, korzystający z pełni praw publicznych, posiadający co najmniej średnie wykształcenie oraz zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia tej służby. Oceny zdolności fizycznej i psychicznej dokonują komisje lekarskie.

Trzy główne ścieżki do służby w PSP

Istnieją trzy drogi, aby wstąpić w struktury Państwowej Straży Pożarnej:

1. Dostanie się na studia I stopnia w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (SGSP).
2. Wybór jednej ze Szkół Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej.
3. Nabór do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG) w wybranej komendzie.

1. Studia w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (SGSP)

Studia I stopnia na Wydziale Inżynierii Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie są przeznaczone dla strażaków w służbie kandydackiej. Po ich ukończeniu uzyskuje się tytuł inżyniera pożarnictwa oraz stopień młodszego kapitana. Proces rekrutacji obejmuje złożenie stosownych dokumentów, rozpatrzenie ich, a następnie testy sprawnościowe i sprawdzian z pływania. Równocześnie należy kontrolować termin dosłania wyników maturalnych. Kandydaci z największą sumą punktów z matury oraz pozytywnym wynikiem testów kierowani są jako pierwsi na badania lekarskie.

2. Szkoły Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej

Można również wybrać jedną z trzech Szkół Aspirantów: Szkołę Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu, Krakowie lub Centralną Szkołę Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie. Proces rekrutacyjny jest identyczny jak w przypadku SGSP, z dodatkiem testu akrofobii, sprawdzającego lęk wysokości. Po ukończeniu tych szkół uzyskuje się tytuł technika pożarnictwa oraz stopień młodszego aspiranta. Kandydaci z minimalnym progiem z testu sprawnościowego i dobrymi wynikami z matur są kierowani na badania lekarskie.

3. Nabór do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG) - "nabór z ulicy"

Ostatnią drogą jest nabór do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej w wybranej komendzie. Każda jednostka może stworzyć swój własny regulamin rekrutacji, ale będzie się on składał z podobnych elementów: złożenie dokumentacji, egzaminy sprawnościowe, sprawdzian z pływania, test akrofobii, komisja lekarska oraz rozmowa kwalifikacyjna. Informacji na temat rekrutacji należy szukać na stronach wybranych Komend Państwowej Straży Pożarnej. Jest to proces trudny i wymagający, sprawdzane są wyniki w nauce, kondycja fizyczna oraz warunki zdrowotne.

Zmiany w zasadach naboru do PSP (obowiązujące od 1 października 2021 r.)

W związku ze zmianami w szkoleniu OSP, potrzebami służby i koniecznością usprawnienia rekrutacji, wprowadzono nowe zasady naboru oraz nowy test sprawności fizycznej. Zmiany te mają na celu ujednolicenie i usprawiedliwienie procesu kwalifikacyjnego.

• Minimalna liczba dni na składanie dokumentów została wydłużona z 10 do 14 dni.
• Do składanej dokumentacji może wejść zaświadczenie o udziale w działaniach ratowniczo-gaśniczych lub ćwiczeniach organizowanych przez jednostki organizacyjne PSP, jeśli kandydat jest członkiem OSP (wzór załącznika nr 2).
• Nadal za uprawnienia, wykształcenie i złożone dokumenty można otrzymać maksymalnie 60 punktów.
• Uzyskany wynik z testów sprawności będzie ważny przez 6 miesięcy i będzie można go wykorzystać podczas innego naboru do PSP.
• Utrzymano niższe normy dla testów, promujące udział kobiet w służbie w PSP.

Wymagane dokumenty w naborze "z ulicy"

Zgodnie z nowymi zasadami, w terminie wskazanym w ogłoszeniu wystarczy złożyć jedynie podanie o przyjęcie do służby (wzór stanowi załącznik nr 1 rozporządzenia) oraz zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych. Dopiero po zakwalifikowaniu się do rozmowy kwalifikacyjnej należy złożyć kserokopie świadectw pracy, dokumentów potwierdzających wyszkolenie i wykształcenie.

Punktacja za kwalifikacje w PSP

System punktacji gratyfikuje posiadane uprawnienia kandydata. Przykładowo, punkty przyznaje się za:

• Szkolenia OSP:
  • 5 punktów za szkolenie podstawowe.
  • 10 punktów za szkolenie podstawowe i ratownictwa technicznego.
  • 15 punktów za szkolenie podstawowe, ratownictwa technicznego i wodne (lub podstawowe wg programu z 17.11.15).
  • Punkty te są przyznawane tylko w przypadku potwierdzenia aktywnego członkostwa w OSP przez właściwego komendanta PSP, udokumentowanego udziałem w co najmniej dwóch zdarzeniach lub ćwiczeniach w ciągu roku poprzedzającego datę publikacji ogłoszenia.
• Kwalifikacje ratownika:
  • 5 punktów za uzyskanie kwalifikacji ratownika (KPP). Nie sumuje się z uprawnieniami ratownika medycznego.
  • Punkty za uprawnienia do wykonywania zawodu ratownika medycznego.
• Wykształcenie:
  • 5 punktów za ukończenie klasy pożarniczej (liceum, technikum).
• Prawo jazdy:
  • 5 punktów za kat. C.
  • 10 punktów za kat. C+E.
  • 5 punktów za kat. D. (Punkty sumują się, z wyłączeniem uznania jednocześnie punktów za kat. C i C+E).
• Inne kwalifikacje: Maksymalnie 15 punktów (nie więcej niż 5 punktów za jedno uprawnienie).

Testy sprawności fizycznej do PSP

Test sprawności fizycznej jest zunifikowany i mierzy siłę, wytrzymałość i szybkość kandydata. Jest przeprowadzany niezależnie od warunków atmosferycznych. Kandydaci przystępują najpierw do prób sprawnościowych, a następnie do próby wydolnościowej (Beep test).

Ogólne zasady testów

• Każdy kandydat ma prawo do jednokrotnego podejścia do każdej z prób.
• W przypadku naboru do służby kandydackiej (szkoły kształcące aspirantów i SGSP), występuje dodatkowo próg minimalny dla każdego z testów (35 punktów dla mężczyzn i 30 dla kobiet).
• Aby uzyskać wynik pozytywny, należy zaliczyć każdą próbę i uzyskać końcowy wynik co najmniej 50 punktów dla mężczyzn i 46 punktów dla kobiet (możliwość obniżenia progów do 41 punktów, jeśli liczba kandydatów jest mniejsza niż liczba stanowisk).

Szczegółowy opis prób

Podciąganie na drążku

Kandydat w zwisie na drążku (nachwytem lub podchwytem) z wyprostowanymi ramionami podciąga się tak, aby broda znalazła się powyżej drążka, a następnie wraca do pozycji wyjściowej. Oceniający głośno podaje liczbę zaliczonych podciągnięć. Dozwolona jest praca tułowia i nóg. Próg minimalny dla mężczyzn to 8 podciągnięć, dla kobiet - 7 podciągnięć (dla służby kandydackiej).

Bieg po kopercie

Próba przeprowadzana jest na prostokącie o wymiarach 5 x 3 m z ustawionymi tyczkami. Kandydat pokonuje trasę trzykrotnie zgodnie z wyznaczonym kierunkiem (A-B-E-C-D-E-A), omijając tyczki od strony zewnętrznej. Czas jest mierzony z dokładnością do 0,01 sekundy. Zakazane jest chwytanie i przytrzymywanie tyczek. W przypadku przewrócenia tyczki, należy ją ustawić w pierwotnym miejscu. Próg minimalny dla mężczyzn to 24,50 sekundy, dla kobiet - 25,00 sekund (dla służby kandydackiej).

Próba wydolnościowa (Beep test)

Wielostopniowy test wydolnościowy polega na bieganiu między dwoma znacznikami oddalonymi o 20 metrów w określonym, stale rosnącym tempie, nadawanym sygnałem dźwiękowym. Koniec testu następuje, gdy kandydat dwukrotnie nie przebiegnie kolejnych 20 metrów w wyznaczonym czasie lub dwukrotnie pod rząd wystartuje przed sygnałem. Wynikiem jest liczba rozpoczętego poziomu oraz liczba przebiegniętych 20-metrówek na tym poziomie. Próg minimalny dla mężczyzn to 8-10, dla kobiet - 8-5 (dla służby kandydackiej).

Rozmowa Kwalifikacyjna i inne etapy naboru w PSP

Po testach sprawnościowych, kandydaci do służby przygotowawczej przechodzą przez rozmowę kwalifikacyjną. Oceniane są trzy elementy:

• Autoprezentacja kandydata, w tym wskazanie zainteresowań, doświadczeń, osiągnięć i oczekiwań związanych ze służbą.
• Kompetencje społeczne niezbędne do służby w PSP oraz ich wpływ na motywację kandydata.
• Umiejętność komunikacji, w tym przekazywania, odbierania i rozumienia informacji oraz jasnego i wyrazistego formułowania wypowiedzi.

Wiedza na temat funkcjonowania ochrony przeciwpożarowej nie jest już oceniana podczas rozmowy kwalifikacyjnej. Pozytywny wynik rozmowy kwalifikacyjnej osiąga kandydat, który uzyska co najmniej 16 punktów. W postępowaniu kwalifikacyjnym mogą występować także test wiedzy (20 pytań zamkniętych, 25 minut, minimum 11 poprawnych odpowiedzi), test z pływania (50 m stylem dowolnym w maks. 90 sekund), test akrofobii (wejście i zejście po 20m drabinie ustawionej pod kątem 75 stopni) oraz test kompetencyjny.

Życiorys do Państwowej Straży Pożarnej

Aby rozpocząć służbę w PSP, będziesz potrzebować odpowiednich dokumentów, w tym życiorysu, który różni się od klasycznego CV. Ważna jest poprawność danych, przejrzystość i czytelność dokumentu, a także zwięzłość. Życiorys do straży pożarnej powinien zawierać:

• W lewym górnym rogu: dane osobowe i kontaktowe, informację o obywatelstwie polskim, datę urodzenia i miejsce zamieszkania.
• Na środku dokumentu: nagłówek "ŻYCIORYS".
• Treść: data i miejsce urodzenia, zawód rodziców, krótki opis ścieżki edukacji, a także (opcjonalnie) zainteresowania i pasje związane z pracą strażaka.

Klasyczne CV do straży pożarnej pisze się jedynie w sytuacji, gdy ubiegasz się o posadę w służbie cywilnej w strukturach PSP.

Kwalifikacje i cechy osobiste strażaka

Wymagane kompetencje twarde zależą od stanowiska i rodzaju pracy. Jednakże, aby zostać strażakiem, niezbędne są również pewne cechy charakteru. Należą do nich siła charakteru, dążenie do celu, niezniechęcanie się w obliczu przeszkód, odwaga, pokora (pozwalająca wyciągać wnioski), chęć samorozwoju (poprzez szkolenia i pracę własną) oraz empatia, szczególnie istotna podczas zdarzeń z osobami poszkodowanymi. Gotowość do podjęcia pracy, w której ryzykujesz życiem, jest fundamentalna.

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)

Ochotnicza Straż Pożarna to jednostka umundurowana, wyposażona w specjalistyczny sprzęt, funkcjonująca jako stowarzyszenie. Jej głównym zadaniem jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. W Polsce jest ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. OSP ściśle współpracuje z Państwową Strażą Pożarną, a wiele jednostek jest włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG).

Kto może zostać strażakiem OSP?

Ochotnicza straż pożarna, jak sama nazwa wskazuje, przyjmuje do służby chętnych. W statucie jednostki znajdują się informacje o tym, kto może zostać członkiem. Zazwyczaj przewiduje się kilka rodzajów członkostwa, np. członkowie zwyczajni (czynnie uczestniczący), członkowie wspierający (wspomagający finansowo lub w innej formie) i członkowie honorowi (szczególnie zasłużeni). Praktyka pokazuje, że każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może zostać strażakiem, niezależnie od profesji - mechanik, elektryk, informatyk, kierowca czy nauczyciel.

Jak wstąpić do OSP?

Trzy kroki dzielą Cię od zostania członkiem OSP:

1. Znajdź odpowiednią jednostkę: Jeśli myślisz o zostaniu strażakiem-ratownikiem, ważna będzie lokalizacja jednostki, gdyż OSP w ciągu kilku minut od alarmu jest w stanie wyjechać do zdarzenia. Jednostkę możesz wyszukać w Krajowym Rejestrze Sądowym, aby znaleźć dane kontaktowe.
2. Umów się na spotkanie organizacyjne: Po skontaktowaniu się z jednostką zostaniesz zaproszony na spotkanie, na którym poznasz strukturę organizacyjną, bazę techniczną i dowiesz się o dalszych krokach. Bądź przygotowany na pytania o motywację i doświadczenie.
3. Złóż podanie o wstąpienie: Jeśli po spotkaniu będziesz zdecydowany, a zarząd jednostki pozytywnie oceni Twoje zaangażowanie, możesz złożyć podanie. Wszystkie decyzje o przyjęciu do stowarzyszenia podejmuje zarząd. Następnie zostaniesz poproszony o uzupełnienie dodatkowych dokumentów i ankiet.

Etap kandydacki i szkolenia w OSP

Po wstąpieniu do OSP często ma miejsce okres próbny, w którym oceniane jest zaangażowanie nowych członków. Na tym etapie warto brać udział w szkoleniach wewnętrznych. Jednym z warunków uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie, opisane w rozporządzeniu ministra zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r.

Jeżeli jesteś już członkiem OSP i posiadasz badania lekarskie, czeka Cię szkolenie podstawowe, realizowane przez Państwową Straż Pożarną. Program szkolenia składa się z 38 tematów realizowanych w 136 godzinach (64 godziny teorii i 69 godzin zajęć praktycznych) i zakończony jest egzaminem. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych.

Po pozytywnym przejściu okresu próbnego i ukończeniu szkolenia podstawowego, nowi członkowie składają uroczyste ślubowanie, którego treść brzmi często: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.”

Perspektywy i wyzwania służby w OSP

Motywacje do wstąpienia do OSP są różnorodne: chęć pomocy innym, zrobienie czegoś dobrego, zdobycie nowych umiejętności, sprawdzenie siły charakteru czy podtrzymanie tradycji rodzinnych. Jednak decyzja o wstąpieniu do OSP wiąże się z diametralną zmianą w życiu. Dźwięk syreny alarmowej zaczyna powodować skok adrenaliny, a służba wymaga poświęceń i dyspozycyjności. Strażacy często podkreślają, że najpiękniejsze w byciu strażakiem jest to, że im więcej od siebie dajesz, tym więcej otrzymujesz w zamian, a inni strażacy stają się drugą rodziną.

W OSP każdy znajdzie swoje miejsce - nie tylko w wozie i na akcji, ale także przy pracy z młodymi, w zarządzie czy przy pracach gospodarczych i konserwacji sprzętu. Służba to nie tylko gaszenie pożarów; to także wiele wydarzeń historyczno-kulturalnych oraz organizacyjnych, które wymagają zaangażowania.

OSP Łomianki - przykład funkcjonowania

Ochotnicza Straż Pożarna w Łomiankach to stowarzyszenie łączące ludzi o niezwykłej pasji, w pełni opierające się na ochotnikach. Od wielu lat znajduje się w czołówce statystyk ilości wyjazdów w województwie mazowieckim, notując średnio ponad 300 interwencji rocznie. W jej szeregach są ludzie różnych profesji, od strażaków zawodowych, przez handlowców, pracowników fizycznych, po specjalistów w swoich dziedzinach (piloci, montażyści filmowi, informatycy).

Rekrutacja i wymagania w OSP Łomianki

OSP Łomianki prowadzi długofalowe działania rekrutacyjne poprzez Młodzieżową Drużynę Pożarniczą (dla dzieci w wieku 13-17 lat), ale także cyklicznie uruchamia program rekrutacyjny dla dorosłych. Poszukiwane są osoby mieszkające na terenie gminy Łomianki, stabilne zawodowo i sprawne fizycznie.

Wyrzeczenia i ryzyko

Służba w OSP Łomianki to wiele wyrzeczeń. Nie da się przewidzieć, kiedy zawyje syrena ani ile potrwa akcja. Regularne szkolenia doskonalące odbywają się w czwartki, do tego dochodzą ćwiczenia obiektowe i dodatkowe zbiórki w weekendy. Pomimo wielu ćwiczeń i dbałości o profesjonalizm, ryzyko wypadków istnieje. Wyjeżdżanie na pomoc mieszkańcom gminy zawsze wiąże się z szansą udzielania pomocy znajomym czy osobom bliskim, co jest szczególnie ciężkie dla ratowników.

Proces wstąpienia do OSP Łomianki

Pierwszy etap to wysłanie ankiety osobowej podczas rekrutacji. Następnie trzeba przejść rozmowę wstępną. Osoby, którym to się uda, trafiają na okres kandydacki, podczas którego weryfikowana jest ich tężyzna fizyczna, stan psychiczny, i zdobywają podstawy strażackiego fachu. Po wykazaniu się kandydat jest kierowany na szkolenie podstawowe organizowane przez PSP (metodą e-learningu i w formie weekendowych zajęć praktycznych), które uprawnia do wyjazdów do akcji. Specjalistyczne kursy są kierowane indywidualnie. Górna granica wieku to 65 lat, a do jednostki trafiają ludzie w różnym wieku, również po 30. i 40. roku życia.

Koszty i wsparcie

Działalność OSP Łomianki opiera się na społecznej pracy członków. Za przynależność należy opłacać jedynie coroczną składkę członkowską w wysokości 100 zł. Umundurowanie strażackie, badania lekarskie i ubezpieczenie zapewnia jednostka oraz Gmina Łomianki.

Często Zadawane Pytania dotyczące OSP

• Czy OSP uczestniczy w takich samych akcjach jak Państwowa Straż Pożarna? Tak, stanowisko kierowania PSP po otrzymaniu zgłoszenia podejmuje decyzję o alarmowaniu jednostek OSP.
• Jak OSP dowiaduje się o alarmie? Jednostki wyposażone są w syreny alarmowe, a także w systemy powiadamiania (np. poprzez telefony komórkowe).
• Czy jako strażak OSP muszę stawiać się na każdy alarm? Nie. Jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej, ale nie oznacza to konieczności stawiania się na każdy alarm. Niektóre jednostki monitorują gotowość poszczególnych strażaków i wyznaczają dyżury.
• Jak długo trwa okres próbny w OSP? Długość okresu próbnego zależy od wewnętrznych ustaleń jednostki.
• Czy niepełnoletni mogą wstąpić do OSP? Tak, za zgodą rodziców lub prawnych opiekunów. Zgodnie z najnowszym programem szkolenia podstawowego strażaków OSP, w szkoleniu mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat. Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze przyjmują osoby od 12. roku życia.
• Czy przynależność do OSP jest płatna? Z reguły tak. W wielu jednostkach obowiązuje składka członkowska, zazwyczaj roczna w wysokości od 10 do 100 zł.
• Czy można wspomagać OSP, nie biorąc udziału w akcjach? Tak. Pomimo, że głównym celem OSP jest działalność ratowniczo-gaśnicza, każdy może znaleźć coś, w czym będzie mógł się realizować i wspomagać całą jednostkę (np. jako członek wspierający, pomagając w pracach gospodarczych, szkoleniach MDP, czy organizacji wydarzeń).
• Czy strażacy OSP mają prawo do munduru? Tak. Mundur używany jest podczas świąt państwowych, religijnych, a także podczas wewnętrznych wydarzeń w jednostce. Praktyka pokazuje, że mundur otrzymują strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie.
• Czy przynależność do OSP pomaga w rekrutacji do PSP? Tak, przynależność do OSP i posiadane kwalifikacje (np. szkolenie podstawowe, KPP) są punktowane w procesie rekrutacyjnym do PSP i w niczym nie kolidują z chęcią wstąpienia do służby zawodowej.
• Ile czasu zajmuje służba w OSP? To zależy od możliwości i stopnia zaangażowania. Strażacy poświęcają od kilku do kilkunastu godzin w tygodniu.

Jeżeli nie jesteś jeszcze przekonany, aby zostać strażakiem, zachęcamy Cię, żebyś spróbował - niczego nie ryzykujesz. Najlepszym źródłem informacji będzie wybrana przez Ciebie jednostka OSP, która udzieli szczegółowych informacji na temat lokalnych zasad rekrutacji.

tags: #nabor #bez #osp