Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) nieustannie ewoluuje, wymagając od jednostek i ich członków bieżącego śledzenia zmian w przepisach prawnych oraz wewnętrznych regulaminach. Rok 2019 przyniósł szereg istotnych modyfikacji, szczególnie w zakresie dokumentacji, ochrony danych osobowych (RODO) oraz zasad przyznawania odznaczeń i świadczeń związanych z wysługą lat. Poniższa artykuł przedstawia kluczowe aspekty tych zmian, które miały znaczący wpływ na funkcjonowanie OSP.
Wpływ RODO na Dokumentację Ochotniczych Straży Pożarnych
Czym jest RODO i dlaczego jest ważne?
RODO, czyli Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE, ma zastosowanie od dnia 25 maja 2018 r. Od tego momentu postanowienia RODO są bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich UE.
Drugim aktem prawnym regulującym ochronę danych osobowych jest ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U.2018 poz. 1000). Zgodnie z ww. przepisami prawa każdej osobie fizycznej przysługuje prawo do ochrony danych osobowych, gdyż ochrona danych osobowych w UE ma charakter powszechny!
Dane osobowe to wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej. W szczególności są to: imię i nazwisko, numer identyfikacyjny, dane o lokalizacji, identyfikator internetowy, czynniki określające fizyczną, fizjologiczną, genetyczną, psychiczną, ekonomiczną, kulturową lub społeczną tożsamość osoby fizycznej. Do danych wrażliwych zalicza się m.in. przynależność do związków zawodowych czy dane biometryczne. Dane wrażliwe mogą być przetwarzane jedynie wyjątkowo, np. gdy osoba fizyczna, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę lub przetwarzanie ma na celu ochronę jej żywotnych interesów.
Przetwarzanie Danych Osobowych w OSP
Przetwarzanie danych osobowych to operacje takie jak zbieranie, utrwalanie, organizowanie, porządkowanie, przechowywanie, adaptowanie lub modyfikowanie, pobieranie, przeglądanie, wykorzystywanie, ujawnianie poprzez przesłanie, rozpowszechnianie lub innego rodzaju udostępnianie, dopasowywanie lub łączenie, ograniczanie, usuwanie lub niszczenie.
Zgoda osoby fizycznej na przetwarzanie danych osobowych powinna mieć formę pisemną, a w wyjątkowych przypadkach ustnego oświadczenia. Ważne jest, aby zapytanie o zgodę było sformułowane w sposób zwięzły i zrozumiały, a wyrażenie zgody było dobrowolne i świadome. Administrator danych osobowych jest odpowiedzialny za przestrzeganie przepisów prawa i musi być w stanie wykazać ich przestrzeganie. Jednym z najważniejszych obowiązków administratora danych osobowych jest powinność wdrożenia środków technicznych i organizacyjnych zapewniających bezpieczeństwo danych osobowych.
Każdej osobie przysługują liczne prawa w związku z przetwarzaniem jej danych osobowych. Najważniejszym prawem jest prawo do uzyskania informacji, które pozwala podjąć świadomą decyzję co do wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych, jej odmowy lub cofnięcia. W przypadku stowarzyszeń takich jak OSP, Administratorem Danych Osobowych (ADO) przetwarzającym dane osobowe członków OSP i działaczy ZOSP RP jest Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Akcję informacyjną o podstawowych zasadach RODO i zbierania oświadczeń RODO od działaczy Związku OSP RP i innych osób fizycznych, którzy nie są członkami żadnej OSP, należy przeprowadzić w każdej chwili, tj. podczas posiedzeń, narad, szkoleń itp. W związku z wprowadzeniem RODO, od 1 stycznia 2019 roku obowiązują nowe wnioski na odznaczenia, które zawierają oświadczenie osoby wyrażającej pisemną zgodę na przetwarzanie danych osobowych.
Zmiany w Regulaminie Odznaczeń, Odznak i Wyróżnień ZOSP RP od 2019 Roku
Nowe Zasady Nadawania Odznaczeń
Z dniem 1 stycznia 2019 roku wszedł w życie nowy Regulamin odznaczeń, odznak i wyróżnień ZOSP RP, zatwierdzony przez Zarząd Główny ZOSP RP w dniu 12 września 2018 roku Uchwałą Nr 16/V/2018. Nowe zasady nadawania medali i odznak oraz nowe wnioski uwzględniają ochronę danych osobowych RODO. Wnioski na odznaczenia od 1 stycznia 2019 roku są przyjmowane wyłącznie na nowych drukach.
Szczegółowe Zmiany w Poszczególnych Odznaczeniach
Wprowadzone zmiany dotyczą między innymi:
- Złoty Znak Związku: Zmieniono czasookres przy nadawaniu tego odznaczenia.
- Medal im. Bolesława Chomicza: Stanowi formę wyróżnienia, nadawaną głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP. Nie ustalono czasookresu od ostatniego odznaczenia.
- Limitowanie odznaczeń: Zarówno Złoty Znak Związku, jak i Medal Honorowy im. B. Chomicza, pozostają odznaczeniami limitowanymi.
- Odznaka „Strażak Wzorowy”: Nadawana jest tylko członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych. Kandydat powinien mieć złożone ślubowanie, posiadać wyszkolenie odpowiednie do pełnionej funkcji i mieć co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletności (uprzednio 3 lata).
- Współpraca z OSP lub ZOSP RP: W przypadku osób, instytucji i przedstawicieli służb mundurowych, wymagany jest okres co najmniej 10-letniej współpracy (uprzednio 5 lat) dla uzyskania określonych odznaczeń i wyróżnień.
Odznaka "Za Wysługę Lat" - Istotne Modyfikacje
W zakresie odznaki „Za Wysługę Lat” wprowadzono następujące modyfikacje od 1 stycznia 2019 roku:
- Odznakę można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne w 5-letnich cyklach lat w OSP.
- Zostaną wprowadzone odznaki za wysługę 75 i 80 lat.
- Okres naliczania wysługi lat liczy się od 16. roku życia członka Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP).
- Odznaka „Za Wysługę Lat” stała się odpłatna od 1 stycznia 2019 roku.
Odznaka Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP)
Wprowadzono również zmiany dotyczące odznak MDP:
- Odznaka pierwszego stopnia „Brązowa” może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (uprzednio po roku).
- Pozostałe odznaki - „Srebrna” i „Złota” - mogą być nadane po 2 latach od uzyskania niższej odznaki.
Świadczenie Ratownicze dla Strażaków OSP z Tytułu Wysługi Lat
Podstawa Prawna i Kryteria Przyznawania
Prawo do świadczenia ratowniczego przysługuje strażakowi OSP, który czynnie uczestniczył w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szkoleniach lub ćwiczeniach (wymagany jest bezpośredni udział co najmniej raz w roku) przez co najmniej 25 lat (w przypadku mężczyzn) oraz 20 lat (w przypadku kobiet). Podstawą prawną przyznawania świadczenia jest art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. poz. 2490 oraz z 2022 r. poz.).
Prawo do tego świadczenia przysługuje po osiągnięciu przez mężczyznę 65 roku życia, a przez kobietę 60 roku życia.
Procedura Wnioskowania i Wymagane Dokumenty
Świadczenie ratownicze przyznaje się na wniosek zainteresowanego, złożony do komendanta powiatowego (miejskiego) PSP - tj. organu przyznającego, właściwego dla siedziby jednostki OSP, do której należy strażak ratownik OSP.
Za okres nieudokumentowany przez Państwową Straż Pożarną, członek OSP zobowiązany jest do pozyskania oświadczenia trzech świadków (spełniających wymogi art. 50 ust. 2 ustawy). Aktualny wzór wniosku o przyznanie świadczenia określa rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych z dnia 2 grudnia 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wniosku o przyznanie świadczenia ratowniczego (Dz. U. poz. 2579) wydane na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r.
