Historia polskiego pożarnictwa jest bogata i sięga wielu wieków, a jej materialnym świadectwem są liczne remizy strażackie. Wśród nich wyróżniają się obiekty o wyjątkowej wartości historycznej, świadczące o długiej i nieprzerwanej służbie. Artykuł ten przybliża najstarsze remizy strażackie w Polsce, koncentrując się na tych, które najdłużej pełnią swoją funkcję, oraz na innych znaczących historycznie budynkach straży pożarnej.
Najdłużej Funkcjonujące Remizy w Polsce: Szczecin
W sercu Szczecina znajduje się kompleks, który z dumą nosi miano najstarszych w Polsce budynków straży pożarnej, które nieprzerwanie pełnią do dziś swoją funkcję. Straż pożarna w Szczecinie od dawna przymierza się do wyprowadzki ze swojej komendy i jednocześnie jednostki numer 1, tj. z remizy przy ulicy Grodzkiej.
Są to dwie sąsiadujące ze sobą kamienice, które wybudowano specjalnie dla potrzeb strażaków odpowiednio w 1867 i 1868 roku. Mimo swojej historycznej wartości, obecna siedziba staje się problematyczna z dwóch powodów. Przede wszystkim, wielkość współczesnych wozów strażackich znacznie przewyższa możliwości adaptacyjne starych obiektów. Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza nr 1 dysponuje czterema pojazdami, które ledwo mieszczą się w historycznych wrotach jednej z kamienic.
Początki Straży Pożarnej w Bielsku-Białej
Rozwój przemysłowy Bielska i Białej w XIX wieku wiązał się z częstymi pożarami fabryk. W odpowiedzi na to wyzwanie, w styczniu 1863 roku, podczas zgromadzenia Bielitz Bialaer Turnverein - Bielsko-Bialskiego Towarzystwa Gimnastycznego, podjęto uchwałę o wystąpieniu do władz obu miast z wnioskiem o powołanie w Bielsku ochotniczej straży pożarnej.
Pierwsze pomieszczenia strażaków znajdowały się w drewnianym baraku, obok fabryki mydła Fibera w Bielsku przy ulicy Krowiej, obecnej Listopadowej. Załoga liczyła 84 ochotników, głównie pochodzenia niemieckiego, wywodzących się z mieszczan, rzemieślników i ludzi wolnych zawodów, którzy służbę w straży traktowali jako honorową.
Pierwsza akcja i reorganizacja
Pierwsza akcja gaśnicza strażaków miała miejsce 7 sierpnia 1864 roku podczas pożaru fabryki Ferdynanda Brücka na Żywieckim Przedmieściu i okazała się całkowitą porażką. Z uwagi na brak doświadczenia i koordynacji działań, strażacy pracowali chaotycznie, a fabryka uległa całkowitemu spaleniu. W trakcie akcji doszło również do błędów w działaniach policji, która zamiast pilnować uratowanego przez strażaków mienia, patrzyła bezradnie, jak jest ono rozkradane przez gapiów. Policjanci tłumaczyli później swoje zachowanie brakiem odpowiednich rozkazów.
W związku z niepowodzeniem akcji, już dwa dni po pożarze, na specjalnym zebraniu ustalono nowe zasady funkcjonowania straży. Zmiany miały zapobiec popełnianiu podobnych błędów w przyszłości. Dzień ten jest uznawany za dzień powstania Bielitz-Bialaer Freiwillige Feuerwehr - Bielsko-Bialskiej Ochotniczej Straży Pożarnej.
Budowa i wyposażenie pierwszej remizy w Bielsku
W 1884 roku w Bielsku przy ulicy Josefstrasse 6 wzniesiono remizę strażacką z prawdziwego zdarzenia. Jej budowa została sfinansowana z funduszy miejskich. Budynek w stylizacji neogotyckiej zaprojektował i wybudował Karl Korn. Remizę wyposażono w sprzęt niezbędny do prawidłowego pełnienia służby przeciwpożarowej, w tym m.in. w pierwszą w monarchii austriackiej nowoczesną centralę telefoniczną, zapewniającą łączność z około 150 punktami w mieście i okolicy. Do 1894 roku w czasie akcji strażacy posługiwali się zaprzęgami konnymi i ręcznymi sikawkami. W późniejszym okresie zaczęli używać sprzętu gaśniczego na parę. W 1904 roku zmodernizowano system powiadamiania strażaków o pożarze, instalując w ich mieszkaniach specjalne dzwonki.
Strażacy opuścili budynek pierwszej remizy w 1930 roku, przenosząc się do nowego obiektu przy ulicy Grunwaldzkiej.
Inne Historyczne Remizy i Jednostki
Ochotnicza Straż Pożarna w Palowicach
Na początku XX wieku Starostwo w Rybniku rozpoczęło ożywioną akcję zakładania nowych jednostek OSP we wsiach powiatu. Wśród nich powstała również Ochotnicza Straż Pożarna w Palowicach. Założycielem OSP, a zarazem jej pierwszym komendantem, był właściciel miejscowej karczmy - Józef Zając.
Pierwszą remizą strażacką stał się mały budynek murowany przy ulicy Wiejskiej, jeden z zabudowań winklerowskich, który stoi po dziś dzień. Historia OSP w Palowicach jest bogata w wydarzenia i zmiany. Uroczyste przekazanie nowej remizy strażackiej w Palowicach, które miało miejsce 4 listopada 1973 roku, było wielkim wydarzeniem w całej Gminie Bełk, do której Palowice wówczas należały.
Kontynuując tradycje, w 1981 roku, na swoje 65-lecie, strażacy zbudowali kapliczkę św. Floriana na frontowej ścianie remizy. Rok 2006 był jubileuszowym rokiem 90-lecia założenia i działalności OSP Palowice. Uczczono go wielkim przedsięwzięciem: remontem zewnętrznym i wewnętrznym ponad 30-letniej remizy oraz jej otoczenia.
Jurgów: Remiza z Wystawą Historyczną
W centralnej części wsi Jurgów, naprzeciwko Zagrody Sołtysów - filii Muzeum Tatrzańskiego, mieści się niewielki, kamienny budynek remizy strażackiej z drewnianą wieżyczką. Nad wejściem, we wnęce, znajduje się figurka św. Floriana - patrona strażaków. Obiekt został wybudowany w 1943 roku przez mieszkańców Jurgowa i służył do przechowywania sprzętu strażackiego.
Od 2008 roku we wnętrzu budynku mieści się wystawa 120 fotografii z okresu ostatniego stulecia, ukazujących historię Jurgowa, w tym dzieje jego mieszkańców, orkiestry dętej, zespołu regionalnego i wiele innych. Większość zdjęć opatrzona jest szczegółowymi opisami.
Ochotnicza Straż Pożarna w Ostrowie Wielkopolskim
W Ostrowie Wielkopolskim, po burzliwych losach związanych z rozbiorami Polski pod koniec XVIII wieku, zaniechano działalności zawodowej straży pożarnej. Dopiero 115 lat później, w 1867 roku, w Ostrowie Wielkopolskim powstaje Ochotnicza Straż Pożarna, przeznaczona do walki z pożarami. Kolejne lata przyczyniły się do rozwoju jednostki oraz stopniowego pozyskiwania sprzętu pożarniczego.
Zawodowa straż pożarna wróciła do miasta dopiero w 1951 roku. Z dniem 1 stycznia na bazie obiektów i sprzętu Ochotniczej Straży Pożarnej utworzono Miejskie Pogotowie Zawodowej Straży Pożarnej przy Prezydium Miejskiej Rady Narodowej pod zarządem Ochotniczej Straży Pożarnej. Obecnie Komenda Powiatowa PSP wraz z Jednostką Ratowniczo-Gaśniczą zlokalizowana jest przy ulicy Stefana Batorego, w strażnicy, która jest jedną z największych w województwie wielkopolskim.
tags: #najstarsza #remiza #w #polsce