Historia ludzkości naznaczona jest pożarami, które odcisnęły swoje piętno na cywilizacji, krajobrazach i ludzkich losach. Choć wiele z nich pozostaje w pamięci jako lokalne tragedie, niektóre z nich zasługują na szczególną uwagę ze względu na swoją skalę, skutki lub niezwykłe okoliczności. Wśród nich znajduje się pożar Peshtigo, jedna z największych katastrof pożarowych w historii Stanów Zjednoczonych, oraz fascynujące zjawisko wiecznego ognia pod górą Wingen w Australii, uznawane za najstarszy nieprzerwanie płonący ogień na świecie.
Pożar Peshtigo: Zapomniana katastrofa
Pożar Peshtigo, który wybuchł 8 października 1871 roku, strawił miasteczko Peshtigo w stanie Wisconsin. Ta katastrofa pochłonęła największą liczbę ofiar śmiertelnych z powodu ognia w dziejach Stanów Zjednoczonych. Wydarzenie to, choć tragiczne, pozostaje niemal nieznane, głównie ze względu na fakt, że miało miejsce tego samego dnia co "wielki pożar Chicago", który przyćmił je w świadomości publicznej.
Bezpośrednią przyczyną pożaru był nadciągający od zachodu zimny front, któremu towarzyszył bardzo silny wiatr. Podmuchy te roznieciły istniejące już małe lokalne pożary, zamieniając je w niszczycielskie morze ognia. Nim żywioł wygasł, strawił ogromny obszar lasu o powierzchni 4850 km², co odpowiada wielkości stanu Rhode Island w USA. Według niektórych szacunków obszar ten mógł sięgać nawet 6000 km². Ogień objął dwanaście miejscowości w stanach Wisconsin i Michigan.
Szacowanie liczby ofiar i zniszczeń
Dokładna liczba ofiar śmiertelnych pożaru Peshtigo nigdy nie została ustalona, ponieważ ogień zniszczył wszelkie dokumenty, w tym spisy ludności. Szacuje się, że śmierć poniosło od 1200 do nawet 2500 osób. Raport legislatury stanowej z 1873 roku wymienia 1182 nazwiska osób zmarłych lub zaginionych w wyniku pożaru. Miasteczko Peshtigo liczyło przed katastrofą około 1700 mieszkańców. Ponad 350 ciał pochowano w masowym grobie z powodu braku możliwości ich identyfikacji.
Płomienie były tak potężne, że zdołały przerzucić się przez rzekę Peshtigo, niszcząc doszczętnie miasto położone na obu jej brzegach. Istnieją również doniesienia o możliwości przeskoczenia ognia nad zatoką Green Bay, co doprowadziło do pożaru lasów na półwyspie Door. Świadkowie opisywali przerażające zjawiska, takie jak "tornada ogniowe", które porywały w powietrze wagony kolejowe i domy.
"Efekt Peshtigo" i niecodzienne teorie
Jeden z ocalałych opisał dramatyczną ucieczkę z rodziną, podczas której ściana ognia pochłonęła jego bliskich, pozostawiając jedynie pustkę. Historia ta ilustruje nieprzewidywalność i niszczycielską siłę pożaru. Szczegółowy opis wydarzeń przedstawiają Denise Gess i William Lutz w swojej publikacji. Lutz opisuje "burzę ogniową" jako "naturalną eksplozję nuklearną" - falę płomieni o wysokości kilometra i więcej, szeroką na osiem kilometrów, poruszającą się z prędkością 150-200 km/h. Połączenie silnego wiatru, ukształtowania terenu i specyficznej dyslokacji zarzewi ognia doprowadziło do powstania tego zjawiska, nazwanego "efektem Peshtigo".
Ten paradygmat był badany przez planistów wojskowych podczas II wojny światowej w kontekście bombardowań niemieckich i japońskich miast. Niezwykłym i wciąż nie do końca wytłumaczonym aspektem pożaru jest jego dotarcie do lasów na południowej części półwyspu Door, co sugeruje możliwość przeskoczenia ognia nad szeroką zatoką. Istnieje kontrowersyjna teoria, wysunięta pierwotnie w 1883 roku, sugerująca, że pożary w Peshtigo i Chicago nie wybuchły tego samego dnia przypadkowo, lecz mogły być spowodowane upadkiem meteorytów pochodzących z komety 3D/Biela. Jednakże naukowcy z NASA uznają tę teorię za nieprzekonującą, wskazując, że meteoryty w chwili zetknięcia z Ziemią są zimne.
Najbardziej śmiercionośny pożar w historii Ameryki – Wielki Pożar Peshtigo
Góra Wingen: Wieczny ogień Australii
W przeciwieństwie do niszczycielskich, ale przemijających katastrof, takich jak pożar Peshtigo, istnieje zjawisko, które fascynuje naukowców od wieków - podziemny ogień pod górą Wingen w Australii. Szacuje się, że płonie on nieprzerwanie od co najmniej 6000 lat, co czyni go najstarszym znanym na świecie ciągłym pożarem.
Niezwykłe zjawisko geologiczne
Góra Wingen, znana również jako "Burning Mountain" (Płonąca Góra), znajduje się w stanie Nowa Południowa Walia. Nazwa "Wingen" w lokalnym języku Wonaruah oznacza "ogień". Odkrywcy w XVIII wieku pomylili ją z wulkanem ze względu na unoszący się z niej dym. Badania wykazały jednak, że dym wydobywa się spod ziemi, gdzie palą się pokłady węgla.
Ogień znajduje się około 30 metrów pod ziemią i nie jest widoczny gołym okiem. Jego obecność zdradzają unoszący się dym, biały popiół, ciepła ziemia, skały o żółtym i czerwonym zabarwieniu, brak roślinności na szczycie oraz siarkowy zapach. Naukowcy szacują, że płomień (a właściwie żar) ma kształt kuli o średnicy od 5 do 10 metrów i osiąga temperaturę około 1000 stopni Celsjusza. Ogień powoli przemieszcza się przez złoża węgla z prędkością około jednego metra na rok.
Geneza i podobne zjawiska
Przyczyna powstania tego niezwykłego pożaru nie jest w pełni poznana. Najbardziej prawdopodobną hipotezą jest zapłon węgla kamiennego w wyniku uderzenia pioruna lub rozprzestrzenienie się pożaru buszu na te tereny. Lokalna ludność Aborygenów ma swoje legendy, które mówią o wojowniku, który podpalił górę od środka, aby ostrzec przed zagrożeniem.
Podobne podziemne pożary węgla zostały odkryte w innych częściach świata, w tym w Chinach, Indiach i Stanach Zjednoczonych. Przykładem jest pożar w kopalni Centralia w Pensylwanii, który wybuchł w 1962 roku i nadal płonie, przewiduje się, że potrwa jeszcze przez 250 lat. Te zjawiska są niezwykle trudne do ugaszenia ze względu na ich podziemny charakter i powolne, ale intensywne rozprzestrzenianie się.
Pożary w kontekście zmian klimatycznych
Współczesne pożary, takie jak te, które nawiedziły Patagonię w Argentynie i Chile w styczniu 2023 roku, niszcząc pradawne lasy i stanowiąc zagrożenie dla unikalnej bioróżnorodności, są coraz częściej wiązane ze zmianami klimatycznymi. Analizy naukowców z World Weather Attribution wskazują, że globalne ocieplenie znacząco zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia warunków sprzyjających pożarom, takich jak wysokie temperatury, susza i silny wiatr.
W obliczu tych zagrożeń, zrozumienie mechanizmów powstawania pożarów, zarówno tych nagłych i niszczycielskich, jak i tych wiecznych, staje się kluczowe dla ochrony naszej planety i dziedzictwa.
tags: #najstarszy #pozar #na #swiecie