Podstawa prawna funkcjonowania OSP
Ochotnicze straże pożarne (OSP) oraz Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP funkcjonują jako stowarzyszenia, opierając swoją działalność na kilku kluczowych aktach prawnych. Podstawę stanowi ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity Dz.U. nr 79 z 2001 r. poz. 855 z późniejszymi zmianami). Dodatkowo, istotne znaczenie ma ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity Dz.U. nr 178 z 2009 r. poz. 1380 z późniejszymi zmianami).
Przepisy te uzupełniane są przez ustawę z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawę z dnia 24 kwietnia 2003 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. nr 96 z 2003 r. poz. 873 i 874 z późniejszymi zmianami).
Struktura i rejestracja stowarzyszeń OSP
Stowarzyszenie, które zamierza tworzyć terenowe jednostki organizacyjne, jest zobowiązane do określenia w swoim statucie ich struktury organizacyjnej oraz zasad ich tworzenia. Każde stowarzyszenie musi posiadać zarząd oraz organ kontroli wewnętrznej.
Stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym i trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych. Podlega ono wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) przez właściwy sąd rejestrowy. Stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć działalność z chwilą wpisania do KRS. Powyższy przepis stosuje się odpowiednio do zmian w składzie zarządu i adresie siedziby stowarzyszenia.
Terenowa jednostka organizacyjna stowarzyszenia może uzyskać osobowość prawną, jeżeli statut stowarzyszenia to przewiduje. W takim przypadku zarząd terenowej jednostki organizacyjnej jest obowiązany w terminie 14 dni od jej powołania zawiadomić właściwy organ nadzorujący, podając skład zarządu i adres siedziby jednostki oraz doręczając statut stowarzyszenia.
W przypadku niezastosowania się stowarzyszenia do powyższych wymogów, sąd, na wniosek starosty, może nałożyć grzywnę w wysokości nieprzekraczającej 5.000 zł. Stowarzyszenie ma 7 dni na wystąpienie do sądu o zwolnienie od nałożonej grzywny.
Prawa i obowiązki członków OSP
Bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie OSP, którzy ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65. roku życia. Wymóg ukończenia przez strażaka OSP uprawnionego do udziału w działaniach ratowniczych szkolenia został uregulowany w art. 8 pkt 4 Ustawy o OSP. Przewiduje się, że szkolenia z zakresu BHP będą realizowane przez Państwową Straż Pożarną (PSP).
Zamysłem ustawodawcy było wykorzystanie potencjału posiadanych uprawnień i umiejętności przez strażaków OSP w PSP. Odbycie przez strażaka OSP wszystkich wymienionych w przepisach szkoleń jest równorzędne z ukończeniem szkolenia w zawodzie strażaka. Strażak OSP posiadający odpowiednie dokumenty potwierdzające ukończenie poszczególnych szkoleń nie będzie kierowany na szkolenia podstawowe w zawodzie strażaka.
Dokumenty normujące organizację i realizację szkoleń strażaków OSP są obecnie nowelizowane w związku z wejściem w życie Ustawy o OSP. Do czasu wprowadzenia nowych rozwiązań nie należy rozpoczynać nowych szkoleń dla strażaków OSP, a jedynie dokończyć te już rozpoczęte.
Za przygotowanie stosownych materiałów szkoleniowych odpowiedzialny jest organizator szkolenia oraz prowadzący zajęcia. Na stronie internetowej KG PSP dostępna jest Baza Wiedzy z materiałami dydaktycznymi.
Współpraca OSP z samorządem i PSP
OSP podejmują we współdziałaniu z samorządem gminnym i Komendą Powiatową/Miejską Państwowej Straży Pożarnej (KP/M PSP) przedsięwzięcia dotyczące m.in. koordynowania działań na rzecz wychowania dzieci i młodzieży dla bezpieczeństwa, w tym poprzez udział w organizacji Ogólnopolskiego Turnieju Wiedzy Pożarniczej.
Gmina jest obowiązana do zawarcia umowy ze wszystkimi ochotniczymi strażami pożarnymi działającymi na jej terenie. Umowa ta powinna zawierać postanowienia dotyczące podejmowanych działań oraz obowiązków gminy.
W przypadku, gdy na terenie gminy nie ma jednostki ochrony przeciwpożarowej, gmina jest obowiązana do zawarcia umowy z inną jednostką ochrony przeciwpożarowej. Umowa powinna doregulować lub rozszerzać zakres działań, w tym zabezpieczania obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej.
Komendy powiatowe i wojewódzkie PSP mają możliwość bieżącej modyfikacji planu sieci jednostek ochrony przeciwpożarowej (JOP) według potrzeb.
Świadczenia dla strażaków OSP
Strażak OSP otrzymuje ekwiwalent pieniężny za udział w działaniach ratowniczych lub akcjach. Ekwiwalent ten naliczany jest za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki do powrotu do macierzystej jednostki.
Systemy informatyczne będą weryfikować dane wnioskodawców, w tym numery PESEL, NIP, IBAN oraz REGON, pod kątem zgodności z "sumą kontrolną" i istnienia w bazach danych. Przewiduje się możliwość generowania decyzji (pozytywnej lub negatywnej) już na etapie wdrożenia Systemu Świadczenia Ratowniczego.
Niekompletny wniosek o przyznanie świadczenia ratowniczego pozostawia się bez rozpoznania. W przypadku braku przesłanek do przyznania świadczenia, wydawana jest decyzja odmowna z możliwością odwołania.
Podstawowe Działania Ratownicze | FireShay #3
Zmiany w przepisach i interpretacje
W mediach pojawiały się błędne interpretacje zapisów projektów ustaw dotyczących OSP. W celu wyjaśnienia wątpliwości i zapewnienia jednolitości interpretacji, istotne jest odwoływanie się do konkretnych przepisów prawa.
Na przykład, kwestia kwalifikowania wyjazdu zastępu OSP do zabezpieczenia rejonu w związku z długotrwałymi lub dużymi działaniami ratowniczymi jest traktowana jako element organizacji akcji ratowniczej.
Ustawa o ochronie przeciwpożarowej została zmieniona w zakresie uchylenia art. 19.
Przepisy dotyczące prowadzenia ewidencji sił i środków OSP we współpracy z wójtem i starostą określa art. 5.1.
