Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) mogą finansować swoją działalność ze źródeł identycznych jak każde inne stowarzyszenie. Niemniej jednak, OSP są silniej umocowane w prawodawstwie niż przeciętne stowarzyszenia, co wiąże się z ich kluczową rolą w systemie bezpieczeństwa.
Źródła Finansowania OSP: Przegląd Ogólny
Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych z zakresu ochrony przeciwpożarowej i szeroko rozumianego ratownictwa musi być finansowana przede wszystkim ze środków samorządu gminnego oraz budżetu państwa.
Rola Samorządu Gminnego
Samorząd gminny jest najważniejszym źródłem finansowania działalności OSP, co wynika zarówno z ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, jak i ustawy o samorządzie gminnym. Sposób finansowania jest uzależniony od praktyki w poszczególnych gminach - w jednych środki finansowe są przekazywane dotacją na konto OSP, w innych wydatki ponoszone są bezpośrednio z budżetu danej gminy. Wielkość wsparcia teoretycznie zależy od „posiadanych sił i środków”, czyli w praktyce od zamożności gminy oraz relacji między urzędem gminy a OSP.
Katalog kosztów faktycznie poszerzony może być o wszelkie wydatki mieszczące się w art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy o samorządzie gminnym, tj. w zapewnieniu „porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia (…)”. Gmina jest zobligowana do finansowania bezpośrednio ze swojego budżetu. W celu przekazania dotacji dla OSP gmina nie jest zobligowana do organizacji jakiegokolwiek konkursu ofert.
Finansowanie z Budżetu Państwa za Pośrednictwem PSP
Środki z budżetu państwa przekazywane są do OSP za pośrednictwem Państwowej Straży Pożarnej (PSP). To do jej powiatowych komend wnioski składają poszczególne Ochotnicze Straże Pożarne. Podział środków również nie odbywa się na zasadach konkursowych. Badane są przede wszystkim:
- dyspozycyjność/mobilność jednostek,
- realne zapotrzebowanie lokalne,
- wytyczne w zakresie normatywów,
- klasyfikacja budżetowa (inwestycyjne vs. bieżące),
- zapewnienie montażu finansowego największych inwestycji w danym regionie (przede wszystkim zakupy pojazdów).
Niezależnie od tego, jak po wprowadzeniu ustawy o OSP, środki z budżetu państwa będą nazwane w dokumentach wykonawczych (dotychczas: środki z MSWiA oraz na KSRG), kluczową rolę w podziale dotacji na daną OSP będą mieli komendanci powiatowi PSP.
Środki z Instytucji Ubezpieczeniowych
Wpływy z instytucji ubezpieczeniowych to środki, o których mowa w art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Połowa z tych środków trafia, za pośrednictwem PSP, do Ochotniczych Straży Pożarnych. Sposób dystrybucji tych środków określa minister właściwy do spraw wewnętrznych. Stosowane jest podobne ograniczenie w wydatkowaniu środków w poszczególnych latach jak w przypadku środków z budżetu państwa.
Rola Narodowego Funduszu i Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska
Finansowanie programów wspierających OSP pochodzi zarówno z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), jak i z poszczególnych Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW).
Kluczowe w analizie możliwości dotacyjnych są regionalne zasady przygotowane przez zarządy WFOŚiGW. W jednych województwach dofinansowanie wyniesie 50%, a w innych 100%. Co roku te zasady mogą się różnić. Podobnie różnią się sposoby aplikacji, wysokość dotacji i kryteria wyboru. Składając wniosek do WFOŚiGW, warto przygotować się również na składanie dokumentów aplikacyjnych elektronicznie.
Co istotne, zakupy inwestycyjne (przede wszystkim samochody) są uzgadniane wspólnie z właściwym terytorialnie komendantem wojewódzkim PSP oraz samorządem gminnym, w której funkcjonuje dana OSP zabiegająca o dofinansowanie. Samorząd gminny będzie musiał przecież uczestniczyć nie tylko w montażu finansowym zakupu samochodu, ale także w jego utrzymaniu.
Ogólnopolski Program Finansowania Służb Ratowniczych
Szczegóły nowego instrumentu finansowego, skierowanego do jednostek OSP, przedstawili mediom w piątek, 15 czerwca 2018 r., Minister Środowiska Henryk Kowalczyk, Wiceminister Spraw Wewnętrznych i Administracji Jarosław Zieliński oraz Wiceprezes Zarządu NFOŚiGW Anna Król. Spotkanie z dziennikarzami odbyło się na terenie Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej Nr 5 w Warszawie.
„Połączone, konsekwentne działania MŚ i MSWiA oraz będące tego pochodną współdziałanie NFOŚiGW i WFOŚiGW, umożliwi rychłe i sprawne ogłoszenie naboru w ramach «Ogólnopolskiego programu finansowania służb ratowniczych»” - podkreślono. Minister Środowiska Henryk Kowalczyk dodał: „Straż Pożarna jest instytucją, która stoi na straży bezpieczeństwa Polaków i natychmiastowo reaguje w razie zagrożenia. Dlatego tym bardziej się cieszę, że resort środowiska może wesprzeć finansowo cieszącą się największym zaufaniem wśród Polaków służbę ratowniczą”.
Wiceminister Jarosław Zieliński podkreślił ważną rolę samorządów w tym programie, które przekazały jako wkład własny ponad 115 mln zł. Ponad 100 mln zł pochodzi z NFOŚiGW oraz wojewódzkich funduszy, natomiast 52 mln zł zostały przekazane przez MSWiA w ramach dotacji na wspieranie jednostek OSP. „Środki, które dziś przekazujemy, wspomogą w istotny sposób działanie na rzecz ochrony życia, zdrowia i mienia przed pożarami, klęskami żywiołowymi i zagrożeniami ekologicznymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami” - zaznaczył.
Dofinansowanie z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej obejmuje zakup sprzętu i wyposażenia, w tym 382 pojazdów do natychmiastowego przeciwdziałania zagrożeniom dla jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych. Wcześniej roczne kwoty wsparcia kierowane na ten cel z NFOŚiGW oscylowały wokół kilku milionów złotych. „Dotychczas przekazywanie środków dla służb ratowniczych było rozproszone, gdyż odrębnie zajmowały się tym wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz Narodowy Fundusz” - wyjaśniono.
Przykład: Wsparcie WFOŚiGW w Białymstoku
Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Białymstoku, na mocy porozumienia z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministerstwem Środowiska, wsparł dwanaście jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych w województwie podlaskim kwotą blisko 4 mln zł. Dotacja została przeznaczona na zakup nowych samochodów ratowniczo-gaśniczych.
Podczas spotkania w Białymstoku dnia 18 czerwca br., w którym udział wzięli Wiceminister Spraw Wewnętrznych i Administracji Jarosław Zieliński, Prezes Zarządu WFOŚiGW w Białymstoku dr inż. Maciej Borzyszkowski, Podlaski Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej nadbrygadier Jarosław Wendt, burmistrzowie, wójtowie i przedstawiciele OSP zostały wręczone decyzje o dofinansowaniu zakupu samochodów.
Inne Źródła Wsparcia i Darowizny
Część funduszy i fundacji kapitałowych dedykuje dla Ochotniczych Straży Pożarnych specjalne konkursy dotacyjne.
Fundusz Składkowy Ubezpieczenia Społecznego Rolników
Rokrocznie Fundusz Składkowy Ubezpieczenia Społecznego Rolników ogłasza konkursy dofinansowujące w formie dotacji różne zakupy lokalnych OSP kwotami rzędu kilku/kilkunastu tysięcy złotych. Dotujący podaje również wykaz sprzętu możliwego do zakupu. Wkład własny ustalany jest na poziomie rzędu 1% kosztów kwalifikowanych.
Fundacja Orlen
Konkurs „Orlen dla Strażaków” Fundacji Orlen to kolejne źródło wsparcia. Wnioskowanie odbywa się za pośrednictwem generatora wniosków on-line. Projekty finansowane przez fundację odpowiadają potrzebom określonych jednostek OSP, mają sprecyzowany i konkretny cel, rzeczowe oraz spójne uzasadnienie, a także realne koszty realizacji. Projekt powinien opierać się na zakupach wskazanego w regulaminie sprzętu i wyposażenia strażackiego. Średnio w ramach dotacji wsparcie wynosi kilka tysięcy złotych. Warto dodać, że Fundacja Orlen może również udzielić OSP darowizny, niezależnie od opisanego tutaj programu.
Nieodpłatne Przekazanie Sprzętu i Mienia
Ochotnicze Straże Pożarne mogą również starać się o nieodpłatne pojazdy i sprzęt nie tylko z Państwowej Straży Pożarnej i innych służb podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, ale również np. mienia będącego w dyspozycji Ministra Obrony Narodowej. Warto za takimi możliwościami lobbować poczynając od komend PSP. Jesteśmy w okresie relatywnie dobrego wyposażenia służb mundurowych.
