Wiele osób zadaje sobie pytanie, czy szczepionki mogą zawierać białko jaja kurzego i czy jest to bezpieczne dla osób z alergią. Kwestia ta budzi szczególne obawy u rodziców dzieci z alergią pokarmową, zwłaszcza uczulonych na alergeny białka jaja kurzego.
Różnice w produkcji szczepionek a zawartość białka jaja kurzego
Obecność białka jaja kurzego w niektórych szczepionkach jest związana z tym, że w czasie ich produkcji wirusy szczepionkowe namnażane są w zarodkach kurzych. Istnieją jednak istotne różnice w metodach produkcji, które wpływają na ostateczną zawartość owoalbuminy:
- Wirusy szczepionkowe wykorzystywane w szczepionkach przeciwko grypie i żółtej gorączce są hodowane na zarodkach kurzych zagnieżdżonych w jajach. Dlatego też w składzie tych szczepionek może występować niewielka ilość białka jaja kurzego w postaci owoalbuminy.
- Szczepionki przeciwko odrze i śwince, wchodzące w skład stosowanej w Polsce trójskładnikowej szczepionki MMR (przeciwko odrze, śwince i różyczce), oraz szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu są produkowane na fibroblastach zarodków kurzych. Wirus odry i wirus świnki wchodzące w skład szczepionek MMR są namnażane w czasie produkcji szczepionki na fibroblastach zarodków kurzych, z czym związana jest jedynie śladowa zawartość białka kurzego w szczepionce lub wręcz jego brak.
Szczepionka MMR a alergia na białko jaja kurzego
Z uwagi na proces produkcji, szczepionki, do których produkcji używa się wirusów namnażanych na fibroblastach, zawierają nieznaczną ilość białka jaja kurzego lub są go pozbawione i można je stosować u osób ze stwierdzoną alergią na to białko.
Bezpieczeństwo szczepionki MMR
Wszystkie szczepionki stosowane rutynowo (w tym szczepionkę MMR) można podawać dzieciom z alergią na białko jaja kurzego. Wiarygodne badania kliniczne wykazały, że szczepionka MMR nie zwiększa ryzyka wystąpienia poważnych reakcji alergicznych u pacjentów z alergią na białko jaja kurzego.
- Badania obserwacyjne potwierdzają bezpieczeństwo szczepionek MMR podawanych u wszystkich dzieci, niezależnie od nasilenia reakcji alergicznej na białko jaja kurzego.
- Autorzy James JM, Burks AW, Roberson PK, Sampson HA podali szczepionkę MMR w grupie 54 dzieci z udokumentowaną alergią na białko jaja kurzego (w tym u 26 z reakcją anafilaktyczną), nie obserwując żadnych natychmiastowych lub opóźnionych poważnych działań niepożądanych.
- Freigang B, Jadavii TP, Freigang DW podali szczepionkę MMR 500 dzieciom z alergią na białko jaja kurzego w warunkach ambulatoryjnych, nie obserwując reakcji anafilaktycznej.
- Badacze Bruno G, Giampietro PG, Grandolfo ME, Milita O, Businco L podali szczepionkę przeciw odrze 23 dzieciom z udokumentowaną alergią na białko jaja kurzego, nie obserwując żadnych natychmiastowych lub opóźnionych poważnych działań niepożądanych.
- W Poradni Szczepień Osób z Grup Ryzyka w Instytucie „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka” wielokrotnie szczepiono dzieci z alergią na białko jaja kurzego szczepionką przeciw odrze, śwince i różyczce, nie obserwując u żadnego z nich ciężkich uogólnionych reakcji alergicznych.
Ryzyko wystąpienia silnej reakcji anafilaktycznej u osoby z objawami nawet silnej nadwrażliwości na białko jaja kurzego po podaniu szczepionek MMR jest takie samo jak u osoby bez alergii. Dane szacunkowe mówią o 1 przypadku na milion podanych szczepień. Po szczepieniu MMR ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej u dziecka z alergią na białko jaja kurzego nie jest większe niż u innych dzieci bez alergii.
Rzeczywiste alergeny w szczepionce MMR
Sporadycznie opisywane reakcje alergiczne po podaniu szczepionki MMR nie były związane z antygenem białka jaja kurzego, lecz z innymi komponentami tej szczepionki, takimi jak żelatyna lub neomycyna. Reakcja alergiczna, w tym anafilaksja po podaniu szczepionki MMR u dziecka z alergią na białko jaja kurzego, nie jest związana z reakcją na substancje czynne szczepionki, pochodzące z hodowli na fibroblastach zarodków jaj kurzych.
W przypadku szczepienia odra/świnka/różyczka ważniejsze jest upewnienie się, czy dziecko nie jest uczulone na neomycynę lub żelatynę. Jeśli u dziecka obserwowana była kiedykolwiek ciężka reakcja alergiczna na neomycynę w postaci wstrząsu, szczepienie jest przeciwwskazane (można szczepić, jeśli objawem alergii była niewielka reakcja skórna). Szczepionka Priorix nie zawiera żelatyny.
Zalecenia dotyczące szczepień MMR przy alergii na jaja
Zgodnie ze stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Alergologicznego opublikowanym w 2014 roku, szczepionka MMR może być stosowana nawet w przypadku występowania u dziecka łagodnych objawów alergii pokarmowej na białko jaja kurzego, bez konieczności wcześniejszej diagnostyki alergologicznej. Dlatego większość dzieci uczulonych na białko jaja kurzego dobrze toleruje te szczepienia.
Zgodnie z zaleceniami American Academy of Pediatrics z 2009 r. oraz British Society for Allergy and Clinical Immunology z 2010 r., wymagane są takie same środki ostrożności, jak przy szczepieniu każdego innego zdrowego dziecka. Przed szczepieniem nie wykonuje się testów typu prick ani nie podaje śródskórnie rozcieńczonej szczepionki. Ciężkie objawy alergii po spożyciu białka jaja kurzego i produktów je zawierających ani dodatnie testy skórne i wysokie wartości swoistej IgE wskazujące na silną reakcję alergiczną na antygeny białka jaja kurzego nie są przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw odrze, śwince i różyczce.
Szczepionki przeciwko grypie i żółtej gorączce a białko jaja kurzego
W przypadku szczepień przeciwko grypie lub żółtej gorączce ryzyko reakcji anafilaktycznej na białko jaja kurzego jest możliwe, ale obserwowane niezwykle rzadko.
Zawartość owoalbuminy i zalecenia
W ostatnich latach w procesie produkcji szczepionek przeciwko grypie dąży się do zmniejszenia zawartości owoalbuminy, a nawet wprowadzono już szczepionkę wolną od białka jaja kurzego (tzw. "egg free"), przygotowaną z wirusów namnażanych w hodowli komórkowej.
- Według zaleceń brytyjskich, szczepionka przeciwko grypie o zawartości owoalbuminy <0,12 µg/ml jest bezpieczna dla pacjentów z alergią na białko jaja kurzego.
- Według zaleceń amerykańskiego Komitetu Doradczego ds. Szczepień Ochronnych (ACIP), opartych na wynikach badań klinicznych, pacjenci ci tolerują bez poważnych reakcji szczepionki zawierające <1,4 µg/ml owoalbuminy, tzn. <0,7 µg w dawce.
- Szczepionki przeciw grypie dostępne w Polsce, zarówno inaktywowane (podawane domięśniowo), jak i żywa (podawana donosowo), zawierają śladowe ilości białka jaja kurzego. Dostępne w Polsce szczepionki przeciw grypie zawierają małe dawki owoalbuminy: Idflu ≤0,05 µg/0,1 ml, Vaxigrip ≤0,05 µg/0,5 ml, Influvac <1 µg/0,5 ml, Fluarix ≤0,05 µg/0,5 ml, Agrippal ≤0,2 µg/0,5 ml.
Postępowanie w przypadku alergii na białko jaja kurzego
Zgodnie z zaleceniami komitetów doradczych, szczepionkę przeciwko grypie lub żółtej gorączce u osób z alergią na białko jaja kurzego należy stosować w postaci szczepionki "egg free" (jeżeli jest dostępna).
- Jeżeli szczepionka wolna od owoalbuminy jest niedostępna, pacjenta należy skierować na szczepienie w warunkach szpitalnych, zlecając zastosowanie (wg wytycznych brytyjskich) szczepionki o zawartości owoalbuminy <0,06 µg/0,5 ml w dawce.
- Pacjenci z alergią na białko jaja kurzego, u których po spożyciu jajka lub produktu zawierającego jajko występuje pokrzywka, mogą być bezpiecznie szczepieni przeciw grypie w warunkach POZ.
- Ogólnie, szczepienia przeciwko grypie i żółtej gorączce u dzieci z reakcją anafilaktyczną na białko jaja kurzego są przeciwwskazane. Reakcja anafilaktyczna na jajo kurze jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do szczepień przeciwko żółtej gorączce.
- W przypadku wysokiej nadwrażliwości na białko jaja kurzego potwierdzonej objawami klinicznymi oraz wynikami badań dodatkowych, wskazane jest użycie szczepionki pozbawionej białka, w której drobnoustroje hodowane są na ludzkich komórkach diploidalnych (np. Triviraten). Bezwzględnie dotyczy to pacjenta, u którego w wywiadzie wystąpiła reakcja anafilaktyczna na białkowy składnik szczepionki.
Wszelkie decyzje dotyczące szczepień tych dzieci powinny zapadać po konsultacjach w poradniach specjalistycznych.
Ogólne zalecenia i środki ostrożności
Proces kwalifikacji pacjentów z chorobą alergiczną przebiega według ogólnie przyjętych zasad, ze szczególnym uwzględnieniem wywiadu dotyczącego chorób o podłożu alergicznym. Zawsze należy pamiętać, że każdorazowo decyzja o szczepieniu podejmowana jest indywidualnie przez lekarza.
W przypadku, gdy szczepienie dziecka z alergią na białko jaja kurzego jest przeciwwskazane (np. przeciwko grypie z powodu uogólnionej reakcji po spożyciu jaja), wskazane jest zaszczepienie osób z najbliższego otoczenia dziecka przed sezonem grypowym. Działanie to powinno zmniejszyć ryzyko zakażenia u dziecka.
Inne objawy kliniczne typu zmiany skórne, świąd nie są przeciwwskazaniem do szczepień w przyszłości.