Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej a wsparcie dla Ochotniczych Straży Pożarnych

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa lokalnych społeczności, reagując na zagrożenia życia, zdrowia i mienia. Ich działalność wymaga stałego wsparcia finansowego i materialnego, które pochodzi z różnych źródeł, w tym z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz regionalnych Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW).

Rola Ochotniczych Straży Pożarnych i potrzeba finansowania

Strażacy-ochotnicy to prawdziwi bohaterowie lokalnych społeczności, zawsze gotowi do działania w obliczu zagrożenia. Spośród ponad 520 tysięcy interwencji strażaków w zeszłym roku, aż połowa została przeprowadzona przez strażaków-ochotników. Ich działalność z zakresu ochrony przeciwpożarowej i szeroko rozumianego ratownictwa musi być finansowana przede wszystkim ze środków samorządu gminnego oraz budżetu państwa. Ochotnicze Straże Pożarne mogą finansować swoją działalność również ze źródeł identycznych jak każde inne stowarzyszenie, jednak są one nieco silniej umocowane w prawodawstwie niż przeciętne stowarzyszenie, co zapewnia im dodatkowe kanały wsparcia.

Programy wsparcia z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

NFOŚiGW, we współpracy z Wojewódzkimi Funduszami Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, ogłasza nabory wniosków w ramach programów skierowanych do jednostek OSP. Celem tych programów jest zarówno wspieranie służb ratowniczych, jak i realizacja celów związanych z ochroną środowiska.

Cele programów środowiskowych dla OSP

Głównymi celami programów środowiskowych, w których wsparcie adresowane jest do OSP, są:

• Zapobieganie powstawaniu lub ograniczenie emisji zanieczyszczeń do powietrza.
• Zwiększenie wykorzystywania instalacji odnawialnych źródeł energii.
• Zmniejszenie zużycia energii cieplnej.

Rodzaje wspieranych działań na nieruchomościach OSP

Programy NFOŚiGW wspierają działania na nieruchomościach użytkowanych przez OSP, które mogą być własnością gminy lub jednostki OSP. Do kwalifikowanych przedsięwzięć należą:

• Termomodernizacja budynków.
• Zakup i montaż instalacji fotowoltaicznych (nie podlegają dofinansowaniu przedsięwzięcia polegające na zwiększeniu mocy już istniejącej instalacji).
• Zakup i montaż pomp ciepła lub wymiana źródeł ciepła na bardziej ekologiczne (biomasa, ogrzewanie elektryczne, hybrydowe) oraz modernizacja instalacji wewnętrznej centralnego ogrzewania (c.o.) lub ciepłej wody użytkowej (c.w.u.).

Koszty kwalifikowane termomodernizacji

Do kosztów kwalifikowanych w ramach działań termomodernizacyjnych zaliczają się m.in.:

• Przygotowanie i oczyszczenie podłoża pod ocieplenie.
• Zakup materiału, wykonanie ocieplenia, wykonanie warstwy elewacyjnej.
• Wykonanie drenażu (osuszania) przy ociepleniu fundamentów.
• Wykonanie opaski wokół budynku przy ocieplaniu ścian przyziemia.
• Użycie sprzętu, który jest niezbędny do wykonania prac termomodernizacyjnych (np. rusztowania).
• Prace związane z modernizacją konstrukcji dachu/stropodachu niezbędne przy ociepleniu, wymiana pokrycia dachowego w przypadku, gdy towarzyszy jego ociepleniu.
• Prace związane z izolacją i ociepleniem podłóg na gruncie, stropów, poddaszy, z wyłączeniem zakupu i montażu elementów wykończeniowych.
• Wymiana okien wraz z wymianą parapetów okiennych zewnętrznych.
• Wymiana drzwi zewnętrznych/bram garażowych.
• Wykonanie demontażu i montażu obróbek blacharskich, instalacji odgromowej.
• Wymiana wewnętrznej instalacji c.o.
• Roboty budowlano-naprawcze, wykończeniowe towarzyszące termomodernizacji.

Warunki i wysokość dofinansowania

Wsparcie dla OSP udzielane jest w formie dotacji. Beneficjenci mogą liczyć na dofinansowanie wynoszące do 80% kosztów kwalifikowanych. Wysokość dofinansowania ze środków Funduszu dla jednego beneficjenta w 2025 roku nie może przekroczyć 40 000,00 zł. Warto jednak zaznaczyć, że w ramach innych programów wsparcia, np. „Ogólnopolskiego programu finansowania służb ratowniczych” na zakup sprzętu i wyposażenia, dotacja może wynosić do 100% kosztów kwalifikowanych zadania, jednak nie więcej niż 25 000,00 zł dla jednej jednostki OSP. Istnieją również regionalne programy z podobnymi, choć zmiennymi limitami, np. do 20 000 zł na jednostkę OSP w Wielkopolsce.

Proces naboru wniosków

Nabór wniosków w ramach niektórych programów, np. wspierających działania środowiskowe, rozpoczyna się w określonym terminie, np. 22 kwietnia 2025 r. Wnioski należy składać w formie papierowej (osobiście lub pocztą na adres Funduszu) lub elektronicznie (poprzez generator wniosków on-line lub portal beneficjenta). Do wniosku dołącza się wymaganą dokumentację aplikacyjną, która może obejmować harmonogram rzeczowo-finansowy, oświadczenia dotyczące przepisów zamówień publicznych i podatku VAT, a także zestawienie źródeł finansowania przedsięwzięcia. Istotne jest, że zakupy inwestycyjne, zwłaszcza pojazdów, są uzgadniane wspólnie z właściwym terytorialnie komendantem wojewódzkim PSP oraz samorządem gminnym, w której funkcjonuje dana OSP.

Kompleksowe finansowanie służb ratowniczych

Finansowanie służb ratowniczych to wspólne, konsekwentne działania Ministerstwa Środowiska (MŚ) i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), a także współdziałanie NFOŚiGW i WFOŚiGW. Dzięki temu możliwe jest sprawne ogłaszanie naborów w ramach programów wspierających OSP.

Wspólne działania instytucji

Minister Środowiska podkreślił znaczenie finansowego wsparcia dla cieszącej się największym zaufaniem wśród Polaków służby ratowniczej. Środki te wspomagają działania na rzecz ochrony życia, zdrowia i mienia przed pożarami, klęskami żywiołowymi i zagrożeniami ekologicznymi. Wiceminister MSWiA z kolei podkreślił ważną rolę samorządów w programach wsparcia, które przekazują znaczący wkład własny. Ponad 100 mln zł pochodzi z NFOŚiGW oraz wojewódzkich funduszy, natomiast 52 mln zł zostały przekazane przez MSWiA w ramach dotacji na wspieranie jednostek OSP. Wcześniej roczne kwoty wsparcia kierowane na ten cel z NFOŚiGW oscylowały wokół kilku milionów złotych.

Dofinansowanie na zakup sprzętu i pojazdów

Dofinansowanie z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej obejmuje zakup sprzętu i wyposażenia, w tym pojazdów do natychmiastowego przeciwdziałania zagrożeniom dla jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych. Przykładowo, w jednym z programów zakupiono 382 pojazdy. Dotacja może być przeznaczona na zakup sprzętu, wyposażenia oraz środków ochrony indywidualnej służących do prowadzenia akcji ratowniczych i usuwania skutków zagrożeń, wyszczególnionych w odpowiednim wykazie rzeczowym.

Inne źródła finansowania Ochotniczych Straży Pożarnych

Oprócz programów NFOŚiGW, Ochotnicze Straże Pożarne mają dostęp do wielu innych źródeł finansowania, które wspierają ich bieżącą działalność oraz inwestycje.

Środki samorządu gminnego

Samorząd gminny jest najważniejszym źródłem finansowania działalności OSP, co wynika zarówno z ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, jak i ustawy o samorządzie gminnym. Gminy są zobligowane do finansowania działalności OSP z zakresu ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa. Sposób finansowania jest uzależniony od praktyki w poszczególnych gminach - środki mogą być przekazywane dotacją na konto OSP lub wydatki ponoszone są bezpośrednio z budżetu gminy. Wielkość wsparcia zależy od zamożności gminy oraz relacji między urzędem gminy a OSP. Gmina jest również zobligowana do finansowania tzw. „gotowości bojowej” jednostek, co nie wymaga organizacji konkursu ofert.

Finansowanie z budżetu państwa (przez PSP i MSWiA)

Środki z budżetu państwa są przekazywane do OSP za pośrednictwem Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Wnioski składają poszczególne ochotnicze straże pożarne do powiatowych komend PSP. Podział środków nie odbywa się na zasadach konkursowych, lecz uwzględnia przede wszystkim dyspozycyjność/mobilność jednostek, realne zapotrzebowanie lokalne, wytyczne w zakresie normatywów, klasyfikację budżetową (inwestycyjne vs. bieżące) oraz zapewnienie montażu finansowego największych inwestycji. Kluczową rolę w podziale dotacji na daną OSP mają komendanci powiatowi PSP, choć są oni ograniczeni np. przez wymogi dotyczące montażu finansowego i uzgadniania zakupów inwestycyjnych z komendantem wojewódzkim PSP.

Wpływy z instytucji ubezpieczeniowych

Ochotnicze Straże Pożarne otrzymują również środki, o których mowa w art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, pochodzące z instytucji ubezpieczeniowych. Połowa tych środków trafia, za pośrednictwem PSP, do OSP. Sposób dystrybucji tych funduszy określa minister właściwy do spraw wewnętrznych, przy czym stosowane są podobne ograniczenia w wydatkowaniu jak w przypadku środków z budżetu państwa.

Regionalne wsparcie z Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Finansowanie programów ochrony środowiska pochodzi zarówno z Narodowego Funduszu, jak i z poszczególnych Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Kluczowe w analizie możliwości dotacyjnych są regionalne zasady przygotowane przez zarządy WFOŚiGW, które mogą znacząco różnić się między województwami - dofinansowanie może wynosić 50% lub 100% kosztów, a wysokość dotacji i kryteria wyboru są zmienne rokrocznie. Różnią się także sposoby aplikacji, często wymagające składania dokumentów elektronicznie.

Dotacje z fundacji i funduszy kapitałowych

Część funduszy i fundacji kapitałowych dedykuje dla ochotniczych straży pożarnych specjalne konkursy dotacyjne. Przykładem jest Fundusz Składkowy Ubezpieczenia Społecznego Rolników, który rokrocznie ogłasza konkursy dofinansowujące różne zakupy lokalnych OSP kwotami rzędu kilku/kilkunastu tysięcy złotych, z wkładem własnym na poziomie 1% kosztów kwalifikowanych. Innym przykładem jest konkurs "Orlen dla Strażaków" Fundacji Orlen, gdzie wnioskowanie odbywa się online. Projekty finansowane przez fundację odpowiadają sprecyzowanym potrzebom jednostek OSP i dotyczą zakupów wskazanego sprzętu i wyposażenia strażackiego. Fundacja Orlen może również udzielić OSP darowizny, niezależnie od programów konkursowych.

Nieodpłatne przekazanie mienia

Ochotnicze Straże Pożarne mogą również starać się o nieodpłatne pozyskanie pojazdów i sprzętu nie tylko z Państwowej Straży Pożarnej i innych służb podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, ale również np. mienia będącego w dyspozycji Ministra Obrony Narodowej. Warto aktywnie lobbować za takimi możliwościami, począwszy od komend PSP, zwłaszcza w okresie relatywnie dobrego wyposażenia służb mundurowych.

tags: #narodowy #fundusz #ochrony #srodowiska #i #gospodarki