Geneza nazewnictwa: od strażnika do strażaka
Historycznie termin „strażnik” funkcjonował w języku polskim już w XVI wieku. Strażnicy byli członkami straży, których zadaniem było pilnowanie porządku, granic państwa czy skarbca królewskiego. Kiedy jednak w XIX wieku pojawiła się straż ogniowa (pożarna), uznano, że członka tej formacji nie powinno nazywać się już strażnikiem.
Choć strażak, podobnie jak dawny strażnik, pełnił funkcję ochronną - pilnował, czy nie występuje zagrożenie pożarowe - jego kluczowym zadaniem była walka z ogniem. Ówcześni leksykografowie postanowili, że „żołnierz straży ogniowej” powinien otrzymać odrębną nazwę. Wybór padł na słowo strażak (połączenie słowa „straż” oraz przyrostka „-ak”). Przyrostek ten, choć rzadziej niż „-nik”, służył do tworzenia nazw wykonawców czynności.
Warto zaznaczyć, że w dawnej Polsce początkowo rozróżniano osoby czuwające nocą nad bezpieczeństwem pożarowym od tych, które fizycznie gasiły ogień. W XIX wieku w obiegu funkcjonowały jeszcze terminy takie jak „strażnik ogniowy” czy „strażnik pożarny”. Jako jeden z pierwszych pisarzy terminu „strażak” użył Henryk Sienkiewicz w utworze „Chwila obecna”. Współcześnie rozróżnienie jest jasne: strażnik to osoba pełniąca służbę w straży miejskiej, przemysłowej lub marszałkowskiej, natomiast strażak to członek jednostki ochrony przeciwpożarowej.
Charakterystyka pracy i ryzyko zawodowe
Zawód strażaka jest profesją o bardzo wysokim ryzyku zawodowym. Podstawowym celem działań strażaka jest wykonywanie czynności ratowniczo-gaśniczych podczas pożarów, katastrof budowlanych i chemicznych, wypadków komunikacyjnych oraz innych sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu ludzi.
Główne zagrożenia w pracy strażaka:
- Praca w warunkach szkodliwych i gwałtownie zmieniających się.
- Narażenie na zawalające się konstrukcje, spadający gruz, gazy i toksyczne pyły.
- Praca w atmosferze ubogiej w tlen.
- Wypadki komunikacyjne oraz katastrofy przemysłowe.
- Duży wysiłek fizyczny przy dźwiganiu ciężkich przedmiotów w wysokiej temperaturze, często w ciężkiej odzieży ochronnej.
Ciągła groźba niebezpieczeństwa, praca w systemie dyżurowym oraz tragiczne doświadczenia z akcji ratowniczych mogą prowadzić do wyczerpania organizmu, chorób układu krążenia oraz stresu pourazowego.
Wymagania i kwalifikacje
Praca w tym zawodzie wymaga odpowiednich predyspozycji psychofizycznych. Kandydaci muszą przejść specjalne szkolenie pożarnicze w jednostce straży pożarnej. Alternatywną drogą jest ukończenie szkoły aspiranckiej, pozwalającej na uzyskanie tytułu technika pożarnictwa. W zawodzie tym kluczowa jest odwaga, umiejętność błyskawicznego podejmowania decyzji oraz zdolność podporządkowania się dowódcy.
Organizacja służby i zakres obowiązków
W strukturach Państwowej Straży Pożarnej (PSP) każdy strażak otrzymuje zakres obowiązków, z którego jest rozliczany. Wszelkie polecenia przełożonych muszą być wykonywane, co wynika z natury służby mundurowej. Niemniej jednak, zakres obowiązków powinien być zgodny z prawem i zasadami współżycia społecznego.
W sytuacjach, gdy zadania wykonywane są w specyficznych warunkach lub w sposób odmienny od przyjętych zasad, podwładny ma prawo prosić o wydanie rozkazu na piśmie. Rozkazodawca odpowiada za treść wydanego polecenia oraz przewidywalne skutki jego realizacji, natomiast wykonawca odpowiada za sposób realizacji zadania.
NA ZMIANIE - Film dokumentalny [Siemiatycze 112]
tags: #nazwy #wykonawcow #czynnosci #strazak