Katedra Notre Dame, symbol Paryża i jedna z najpopularniejszych budowli w Europie, istniała od XIII wieku, słynąc ze wspaniałych dzieł sztuki i cudów. Jej nazwa, tłumaczona jako „Nasza Pani”, odnosi się do Matki Boskiej, podkreślając duchowe znaczenie świątyni.
Historia i symbolika Katedry Notre Dame
Początki i budowa
Budowa katedry trwała ponad 180 lat, w latach 1163-1345. Była to nie tylko wspaniała konstrukcja, która przetrwała wieki, ale także prawdziwe dzieło sztuki.
Architektura i dzieła sztuki
W katedrze znajdowały się liczne rzeźby, obrazy i witraże. Cała szerokość fasady katedry została podzielona na trzy portale, z których środkowy był najszerszy. To właśnie na nim wyrzeźbiono scenę Sądu Ostatecznego. Lewy portal został poświęcony Matce Boskiej i przedstawiał sceny z jej życia, natomiast prawy portal dedykowano św. Annie. Wewnątrz katedry znajdowała się także płaskorzeźba Matki Boskiej Tronującej z Dzieciątkiem.
Witraże, organy i figury
Nad środkowym portalem umieszczono słynną 13-metrową rozetę, która rozświetlała wnętrze świątyni. W całej budowli znajdowało się wiele wspaniałych witraży, które oddzielały od siebie pomieszczenia. W katedrze znajdowały się również słynne wielkie organy, posiadające największą liczbę piszczałek na świecie - aż 7374, stworzone przez dziewięciu twórców. W ramach prac remontowych, jeszcze przed pożarem, w ostatni czwartek przed tragedią, zdemontowano i zabezpieczono 16 ogromnych posągów: 12 apostołów i 4 ewangelistów, które stały wokół wieży Notre Dame.
Katedra Notre Dame była w stanie pomieścić około 10 tysięcy osób naraz. Podczas jej budowy zakładano, że powinna pomieścić wszystkich ówczesnych mieszkańców Paryża. Rocznie, do 2019 roku, około 12 milionów turystów zwiedzało katedrę.
Tragiczny pożar w 2019 roku
Przebieg pożaru i zniszczenia
Wielki Poniedziałek, 15 kwietnia 2019 roku, około godziny 19:00, na zawsze pozostanie w pamięci wiernych z całego świata. Tego dnia doszło do pożaru słynnej paryskiej katedry Notre Dame. Ogień błyskawicznie rozprzestrzenił się i strawił dach, który zawalił się do środka. Spowodował również zawalenie się iglicy. Według doniesień, płonęło całe drewniane wnętrze. Struktury katedry zostały naruszone; część rzeźb, obrazy, dzieła sztuki i słynne witraże zostały spalone. Rzecznik paryskiej straży pożarnej wyraził obawy: „Nie jesteśmy pewni, czy uda nam się powstrzymać ogień przy północnej dzwonnicy. Jeśli się zawali, mogą sobie państwo wyobrazić skalę zniszczenia”. Ostatecznie, po opanowaniu ognia, pozostały jedynie mury zewnętrzne.
Musieli ratować najcenniejsze dzieła sztuki przed płomieniami [Notre Dame w ogniu]
Akcja ratunkowa i przyczyny
Na szczęście w czasie pożaru nikt nie ucierpiał - ludzi przebywających w katedrze i w jej okolicy udało się w porę ewakuować. Ogień udało się opanować dopiero następnego dnia rano. Z trudem ocalono strukturę zabytkowej świątyni i część dzieł sztuki. Śledztwo w sprawie pożaru wszczęła paryska prokuratura. Od początku śledztwa jako jedną z możliwych przyczyn pożaru wskazywano nieprawidłowości podczas prac renowacyjnych prowadzonych w Notre Dame. Przedstawiciel francuskiej policji sugerował, że przyczyną tragedii prawdopodobnie było zwarcie elektryczne. Śledczy, ze względów bezpieczeństwa, początkowo nie pozwolili na rozpoczęcie prac w katedrze i przeszukiwanie gruzu. Bardzo wymowny jest fakt, że do pożaru doszło na początku Wielkiego Tygodnia.
Plany odbudowy
Prezydent Francji Emmanuel Macron zapowiedział odbudowę świątyni w ciągu pięciu lat. Obecnie na odbudowaną iglicę katedry Notre-Dame wracają oryginalne figury świętych. Jako pierwsza, 23 czerwca, wróciła statua św. Pawła, ważąca 140 kilogramów i wysoka na 3,4 metra, wykonana z miedzi. Renowacja figur, kosztująca 1,4 miliona euro, była możliwa dzięki prywatnym darczyńcom. Pod wpływem czasu i utleniania posągi zmieniły kolor na zielony. Od października 2021 roku trwał demontaż i czyszczenie 8000 elementów organów, a od początku 2023 roku elementy te były ponownie montowane. Prace przy strojeniu instrumentu rozpoczęły się w 2024 roku.
Ocalone relikwie i dzieła sztuki
Korona Cierniowa i relikwie
Pojawiły się głosy, że w katedrze znajdowała się autentyczna Korona Cierniowa Chrystusa. Relikwia ta, odnaleziona w Jerozolimie przez cesarzową Helenę, matkę Konstantyna Wielkiego, została przewieziona do Bizancjum w 1063 roku, a następnie do Paryża w 1237 roku. Korona Cierniowa umieszczona jest w obręczy, która chroni relikwię przed zniszczeniem. Strażakom udało się ocalić część najcenniejszych relikwii, w tym Koronę Cierniową, oraz dzieł sztuki.
Figury Apostołów i Ewangelistów
Dwanaście figur przedstawiało Apostołów, a cztery pozostałe były symbolami Ewangelistów: lew - św. Marka, byk - św. Łukasza, orzeł - św. Jana i anioł - św. Mateusza. Te 16 figur zostało zdemontowanych i zabezpieczonych tuż przed pożarem, dzięki czemu uniknęły zniszczenia. Ocalono także miedzianego koguta, który znajdował się na szczycie 96-metrowej iglicy. Był to szczególny relikwiarz, w którym ukryto trzy cenne relikwie: jeden z 70 cierni Świętej Korony Chrystusa, relikwie patronki Paryża świętej Genowefy i patrona Francji świętego Dionizego. W trakcie upadku iglicy miedziany kogut odłączył się i został odnaleziony 16 kwietnia 2019 roku z boku gruzowiska.
Figura Matki Boskiej Ocalona
W centralnym miejscu katedry stał modernistyczny ołtarz, który został doszczętnie zniszczony przez spadającą iglicę. Bezpośrednio za tym ołtarzem znajdował się dawny historyczny ołtarz. W katedrze znajduje się również barokowa rzeźba Pieta Notre-Dame de Paris, stworzona przez Nicolasa Coustou w XVIII wieku.
Szczególnie istotna jest jednak Dziewica z Dzieciątkiem, znana jako Notre Dame de Paris lub Dziewica z Filaru. Jest to kamienny posąg o wysokości 1,80 metra, przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem. Posąg ten pochodzi z początku XIV wieku, ale dopiero od XIX wieku został przeniesiony do katedry. Figurka ta, ku radości wiernych, nie została zniszczona w czasie pożaru w kwietniu 2019 roku, co jest świadectwem nadziei i wytrwałości wiary.
