Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczpospolitej Polskiej działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - "Prawo o stowarzyszeniach", ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej oraz statutu Związku. Jego celem jest zrzeszanie ochotniczych straży pożarnych i innych osób prawnych, aby reprezentować ich interesy w zakresie działalności na rzecz ochrony przeciwpożarowej oraz propagowania i realizacji działań statutowych.
Podstawy Prawne i Statut OSP
Każda Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) działa na podstawie wyżej wymienionych przepisów oraz własnego statutu. Statut OSP jest kluczowym dokumentem, który szczegółowo określa:
- siedzibę i teren działania jednostki,
- cele i sposoby działania,
- prawa i obowiązki członków,
- skład i kompetencje władz (walne zebranie, zarząd, komisja rewizyjna),
- zasady zarządzania majątkiem i funduszami OSP,
- procedury zmian statutu i rozwiązania OSP.
Członkostwo w Ochotniczej Straży Pożarnej
Członkiem OSP może zostać:
- osoba fizyczna, mająca pełną zdolność do czynności prawnych i nie pozbawiona praw publicznych,
- małoletni za zgodą przedstawicieli ustawowych,
- osoby prawne.
Przyjęcie w poczet członków następuje na podstawie uchwały zarządu OSP po złożeniu przez osobę zainteresowaną pisemnej deklaracji. Członkowie OSP dzielą się na następujące kategorie:
- czynnych,
- młodzieżowych drużyn pożarniczych (MDP),
- wspierających,
- honorowych.
Członek Czynny
Członkiem czynnym może być osoba, która aktywnie uczestniczy w wykonywaniu postanowień statutu, regularnie opłaca składkę członkowską i złożyła przyrzeczenie. Do obowiązków członka czynnego należy:
- aktywnie uczestniczyć w działalności OSP,
- przestrzegać postanowień statutu OSP, jak też regulaminów i uchwał władz OSP,
- podnosić poziom wiedzy pożarniczej poprzez udział w szkoleniu fachowym,
- dbać o mienie OSP,
- regularnie opłacać składki członkowskie.
Członek Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP)
Członkiem młodzieżowej drużyny pożarniczej może zostać osoba, która ukończyła 12 lat i uzyskała zgodę opiekunów ustawowych. Zasady organizacji MDP określa regulamin organizacyjny MDP, zatwierdzony przez Zarząd Główny ZOSP RP.
Członek Wspierający
Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna, która współdziała w rozwoju OSP, wspomagając finansowo bądź w innej formie jej działalność. Członek wspierający (osoba fizyczna, a w przypadku osoby prawnej jej przedstawiciel) ma prawo:
- uczestniczyć w walnym zebraniu członków OSP i być wybieranym do władz OSP,
- korzystać z urządzeń i sprzętu będącego własnością OSP.
Członek Honorowy
Godność członka honorowego może zostać nadana członkowi OSP szczególnie zasłużonemu dla ochrony przeciwpożarowej przez walne zebranie. Członkowie honorowi nie opłacają składek członkowskich.
Prawa Członków Czynnych i Honorowych
Zarówno członkowie czynni, jak i honorowi mają prawo:
- wybierać i być wybierani do władz OSP,
- uczestniczyć w walnym zebraniu z prawem głosu,
- wysuwać postulaty i wnioski wobec władz OSP,
- używać munduru i odznak,
- korzystać z urządzeń i sprzętu będącego własnością OSP.
Ustanie Członkostwa
Członkostwo w OSP ustaje wskutek:
- dobrowolnego wystąpienia z OSP,
- wykluczenia przez władze OSP z powodu prowadzenia działalności sprzecznej z postanowieniami statutu,
- skreślenia z powodu nieusprawiedliwionego zalegania z opłatą składek członkowskich powyżej 1 roku,
- likwidacji OSP,
- śmierci członka,
- likwidacji osoby prawnej będącej członkiem wspierającym.
Władze Ochotniczej Straży Pożarnej
Władzami OSP są:
- walne zebranie - najwyższa władza OSP,
- zarząd - składający się z 5 do 9 członków wybranych przez walne zebranie,
- komisja rewizyjna - złożona z 3 członków wybranych przez walne zebranie.
Walne Zebranie
Do kompetencji walnego zebrania należy:
- podejmowanie uchwał o zmianach i rozwiązaniu OSP,
- rozpatrywanie i zatwierdzanie sprawozdania zarządu i komisji rewizyjnej z ich działalności,
- uchwalanie rocznego planu działalności i budżetu OSP,
- ustalanie wysokości składki członkowskiej oraz podejmowanie decyzji o jej zmianie,
- podejmowanie uchwał w sprawie udzielania absolutorium dla ustępującego zarządu na wniosek komisji rewizyjnej,
- rozpatrywanie odwołań od decyzji zarządu oraz innych spraw i wniosków zgłoszonych przez członków OSP,
- podejmowanie uchwał o wystąpieniu ze Związku OSP RP,
- podejmowanie uchwał w prawach nabycia i zbytu środków trwałych,
- podejmowanie uchwał w sprawie przyjęcia zapisów i darowizn,
- wybieranie i delegowanie członka OSP w skład władz ZOSP RP.
Zarząd OSP
Zarząd wybiera ze swego grona prezesa, naczelnika straży, dwóch wiceprezesów, sekretarza i skarbnika, a także może wybrać gospodarza, kronikarza i zastępcę naczelnika straży. Naczelnik straży sprawuje funkcję wiceprezesa.
Do zadań zarządu należy:
- reprezentowanie interesów OSP,
- realizowanie uchwał i wytycznych walnego zebrania,
- zwoływanie walnego zebrania,
- niezwłoczne zawiadamianie sądu rejonowego i organu nadzorującego o zmianie statutu,
- informowanie sądu rejonowego i organu prowadzącego o swoim składzie, miejscu zamieszkania członków, a także o adresie siedziby OSP,
- udzielanie wyjaśnień organowi nadzorującemu oraz udostępnianie do przejrzenia w lokalu OSP dokumentów związanych z jej działalnością,
- opracowywanie projektów rocznego planu działalności i budżetu OSP oraz składanie sprawozdań z ich wykonania walnemu zebraniu,
- zaciąganie w imieniu OSP zobowiązań finansowych,
- przyjmowanie i skreślanie z listy członków OSP,
- przyznawanie wyróżniającym się członkom dyplomów i nagród oraz występowanie z wnioskami o przyznanie odznaczeń i odznak,
- organizowanie młodzieżowych i kobiecych drużyn OSP, zespołów kulturalno-oświatowych i sportowych,
- rozstrzyganie sporów między członkami, wynikających z ich przynależności do OSP,
- wykonywanie innych zadań wynikających z postanowień statutu, a nie przypisanych kompetencjom walnego zebrania.
Prezes Zarządu
Prezes zarządu reprezentuje OSP na zewnątrz i kieruje całokształtem prac zarządu.
Naczelnik Straży
Naczelnik straży kieruje jednostką operacyjno-taktyczną jednoosobowo w formie rozkazów i poleceń. Do jego zadań należy:
- wnioskowanie do zarządu OSP o wyznaczenie członków OSP do wykonywania zadań operacyjno-technicznych,
- organizowanie i prowadzenie podstawowego szkolenia pożarowego członków OSP, drużyn młodzieżowych i kobiecych OSP,
- czuwanie nad przestrzeganiem dyscypliny organizacyjnej członków OSP,
- kierowanie przeciwpożarową działalnością zapobiegawczą,
- kierowanie OSP w przeprowadzanych akcjach ratowniczo-gaśniczych,
- dysponowanie sprzętem i urządzeniami pożarniczymi OSP oraz nadzorowanie ich prawidłowej eksploatacji i konserwacji,
- opracowywanie opinii i wniosków w sprawie ochrony przeciwpożarowej miejscowości oraz wyposażenia OSP w sprzęt techniczny i inne środki.
Komisja Rewizyjna
Komisja rewizyjna jest organem kontrolnym OSP, a do jej zadań należy:
- przeprowadzanie co najmniej raz w roku kontroli całokształtu działalności statutowej OSP, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarki finansowej i opłacania składek członkowskich,
- składanie na walnym zebraniu sprawozdania z przeprowadzonych kontroli wraz z oceną działalności OSP,
- przedstawianie zarządowi uwag i wniosków dotyczących jego działalności,
- wnioskowanie o udzielanie absolutorium ustępującemu zarządowi.
Jak zostać Strażakiem Czynnym OSP?
Aby zostać członkiem czynnym OSP i móc uczestniczyć w działaniach ratowniczych, należy spełniać następujące warunki:
- mieć od 18 do 65 lat,
- posiadać aktualne badanie lekarskie,
- posiadać stosowne szkolenie pożarnicze,
- podlegać ubezpieczeniu od następstw nieszczęśliwych wypadków.
Procedura Przyjęcia w Szeregi OSP
Procedura przyjęcia w szeregi OSP przebiega w kilku etapach:
- Kandydat, który ma od 18 do 65 lat i chce zostać strażakiem, decyduje się na wstąpienie do OSP i jest świadomy związanych z tym wyzwań.
- Następnie decyduje, do której jednostki OSP chce należeć.
- Wypełnia deklarację wstąpienia do OSP.
- Przyjęcie deklaracji (przez prezesa, naczelnika lub innego członka zarządu OSP) rozpoczyna okres kandydacki.
- W okresie kandydackim osoba ta zapoznaje się ze specyfiką jednostki, jej wyposażeniem, obsługą podstawowego sprzętu pożarniczego i jego konserwacją. Wykonuje również prace użyteczne dla stowarzyszenia, jakim jest OSP. Należy pamiętać, że OSP ma charakter organizacji "non profit", więc za wykonaną pracę nie należy oczekiwać wynagrodzenia finansowego.
- Kandydaturę na strażaka opiniuje dwóch członków zarządu, a Zarząd OSP akceptuje ją na posiedzeniu roboczym, po uznaniu okresu kandydackiego.
- Z okresu kandydackiego zwyczajowo zwalnia się osoby aktywne w MDP (młodzieżowych drużynach pożarniczych) oraz osoby budzące powszechny szacunek i zaufanie wśród wszystkich bądź zdecydowanej większości członków OSP.
Nowy Regulamin OSP: Wydanie 2025
Ważną zmianą w funkcjonowaniu OSP jest wprowadzenie Wydania 2025 regulaminu, które zastępuje dotychczasową wersję OSP-1/2011. Proces tworzenia nowej wersji regulaminu uwzględniał uwagi środowiska strażackiego, ze szczególnym naciskiem na wątpliwości dotyczące wykonania niektórych czynności oraz ich oceny.
Zarówno w opinii zawodników, trenerów, jak i sędziów, rozwój techniki (zwłaszcza możliwości motopomp) oraz technologii wykonywania zadań podczas zawodów, spowodował konieczność zmiany regulaminu dla OSP. Regulamin ten ma swoje korzenie jeszcze w regulaminie 1/85 i był zmieniany kolejno w latach 2000, 2006 i 2011. Nowe Wydanie 2025 jest odpowiedzią na te potrzeby, mając na celu dostosowanie zasad do współczesnych realiów i postępu technologicznego w ratownictwie pożarowym.
