Katedra Notre Dame w Paryżu, jeden z najbardziej znanych symboli Francji i światowego dziedzictwa, stanęła w płomieniach 15 kwietnia 2019 roku. Ogień, który doszczętnie zniszczył dach i iglicę świątyni, wywołał falę szoku na całym świecie i zapoczątkował szeroko zakrojone śledztwo oraz prace restauratorskie. Ten artykuł przedstawia szczegółowe informacje dotyczące przyczyn pożaru, jego konsekwencji oraz ambitnych planów odbudowy.
Przyczyny Pożaru i Śledztwo
Pożar Katedry Notre Dame wybuchł w poniedziałek około godziny 18:50. Niemal natychmiast po zdarzeniu wszczęto śledztwo w celu ustalenia jego przyczyn. Francuscy śledczy ogłosili, że słynna paryska katedra nie została przez nikogo celowo podpalona. Główną hipotezą dotyczącą zaprószenia ognia, uznawaną za najbardziej prawdopodobną, jest wypadek.
Podejrzewane Źródła Ognia
Wśród możliwych źródeł zaprószenia ognia śledczy wymieniają kilka scenariuszy, które pojawiły się w trakcie dochodzenia:
- Zwarcie instalacji elektrycznej: Zdaniem śledczych, którzy badają przyczyny pożaru paryskiej katedry, przyczyną zdarzenia było właśnie zwarcie elektryczne. Informację tę przekazała agencja Associated Press, powołując się na swoje źródła we francuskiej policji. Eksperci podkreślili również, że pożar może wybuchnąć z powodu zwarcia elektrycznego.
- Iskra ze spawarki: Wcześniej dziennik "Le Monde", powołując się na ekspertów, wskazywał na to, że "przyczyną pożaru mogła być iskra ze spawarki". Taki scenariusz wyjaśniałby, dlaczego w remontowanych budynkach, gdzie w dzień prowadzone są prace, w nocy wybuchają pożary, ponieważ "ogień tli się wówczas niewidocznie przez wiele godzin, zanim wybuchnie płomieniem".
- Niedopałek papierosa: Wśród możliwych źródeł zaprószenia ognia śledczy wymieniali również źle zgaszony niedopałek papierosa. Ustalono w pierwszych miesiącach śledztwa, że doszło do pewnych naruszeń, na przykład robotnicy na budowie palili mimo zakazu.
Kwestie Bezpieczeństwa i Teorii Spiskowych
W raporcie wskazano brak odpowiednich zabezpieczeń również na wypadek zamachu. Rząd Francji miał uznać, że utajnienie raportu jest konieczne, ponieważ jego treść mogłaby zainspirować atak islamskich terrorystów na Notre Dame. W części dotyczącej wybuchu pożaru wskazano na brak odpowiednich zabezpieczeń i systemu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się ognia.
Pojawiły się również doniesienia o filmie zarejestrowanym przez kamerę nagrywającą na żywo panoramę Paryża, na którym widać tajemniczą osobę na dachu katedry tuż przed pożarem. Internauci zwracali uwagę, że osoba ta nie miała na sobie żółtej kamizelki, co sugerowałoby, że nie była pracownikiem firmy remontującej. Na nagraniu pojawiały się też błyski, które mogły być iskrami lub odbijającym się światłem. Agencja AFP studziła emocje, podkreślając, że nagranie zostało zarejestrowane o godzinie 17:05, a więc na ponad półtorej godziny przed wybuchem pożaru (ok. 18:50). Kamera znajdowała się na wieży Montparnasse, oddalonej od katedry o około 2,35 km. Serwis Checknews dodatkowo informował o podobnych błyskach zauważonych o godzinie 15:05 i 16:05, co wskazywało na ich powtarzalność i naturalne pochodzenie.
Reuters poinformował, że na północnej dzwonnicy katedry Notre Dame znajdowała się kamera, która zapisała moment, gdy nad katedrą pojawił się dym wydobywający się z podstawy iglicy.
Pożar katedry Notre-Dame doprowadził do nieoczekiwanego odkrycia, naukowcy są zszokowani
Status Śledztwa
Francuski portal BFMTV podał w piątek, powołując się na prokuraturę, że śledztwo zbliża się do końca. W październiku dziennik "Ouest-France" informował, że wszystkie ekspertyzy zostały zakończone i przekazane śledztwu. Sporządzona zostanie, na podstawie zdjęć i nagrań, wizualizacja 3D przedstawiająca sposób rozprzestrzeniania się płomieni. Ostatnią wizytę na miejscu ekipa złożona z sędziego śledczego, brygady kryminalnej i ekspertów złożyła 6 marca 2024 roku.
Skutki Pożaru i Ocalałe Relikwie
Ogień zniszczył katedrę, doprowadzając m.in. do całkowitego spalenia dachu i runięcia iglicy. W pożarze spłonęły również zabytkowe witraże. Jak przekazał francuski minister kultury, słynne rozety "prawdopodobnie nie doznały ogromnych zniszczeń".
Zanieczyszczenie Ołowiem
Dach katedry wykonany był m.in. z ołowiu. Po ugaszeniu żywiołu w okolicy świątyni pojawił się pył zawierający ten metal. 300 ton ołowiu, który stopił się podczas pożaru, może zaszkodzić okolicznym mieszkańcom. Teren wokół zniszczonej katedry jest strzeżony i nie są do niego dopuszczani turyści. W obawie o zdrowie robotników, przy pracach porządkowych pracują roboty, zbierające szczątki, które mają zostać wykorzystane przy odbudowie świątyni.
Ocalałe Skarby
Wiele bezcennych relikwii i dzieł sztuki udało się uratować dzięki szybkiej akcji strażaków i pracowników katedry. Wśród ocalałych relikwii znajdują się m.in. korona cierniowa oraz fragment krzyża Chrystusa. Nietknięty pozostał skarbiec katedry Notre Dame, tunika św. Ludwika i kielichy mszalne.
Po pożarze odnaleziono również relikwiarz z iglicy katedry Notre Dame. Wewnątrz spatynowanego repusowanego miedzianego koguta, symbolu zaparcia się św. Piotra, ocalały relikwie patronki Paryża św. Genowefy, patrona Francji św. Dionizego i fragment korony z cierni. "Szczęśliwie kogut się odnalazł" - powiedział Patrick Palem z firmy Socra, której powierzono odrestaurowanie 16 dziewiętnastowiecznych figur z repusowanej miedzi. Są to figury czterech ewangelistów oraz 12 apostołów, zabrane z dachu katedry Notre Dame, gdzie otaczały iglicę postawioną przez architekta Eugene'a Viollet-le-Duca. Wśród nich Viollet-le Duc miał uwiecznić swoje rysy, nadając je św. Tomaszowi, który patrzy na samą iglicę.
Większość ścian katedry została zabezpieczona, jednak wciąż istnieje obawa, że poszczególne elementy mogą się oderwać od konstrukcji.
Proces Odbudowy
Prezydent Francji Emmanuel Macron zapowiedział, że katedra zostanie odbudowana. Rząd francuski ma nadzieję, że odbudowa zakończy się w ciągu pięciu lat. Jednak dr Mariusz Klarecki z Uniwersytetu Warszawskiego w rozmowie z Onetem zaznaczył, że "rozmiar prac będzie ogromny" i "odbudowa może potrwać kilkanaście lat".
Wyzwania i Etapy Odbudowy
Odbudowa Notre Dame to piekielnie trudne zadanie z wielu powodów:
- Wzmocnienie i oczyszczenie konstrukcji: Najpierw trzeba wzmocnić i oczyścić wiązką laserową same mury, co jest pracochłonną i kosztowną pracą.
- Odtworzenie dachu: Dr Klarecki obawia się o sposób odbudowy dachu złożonego z 1300 dębowych krokwi i belek, ponieważ jest to coś, czego nie da się łatwo odtworzyć.
- Brak specjalistów: Istnieje obawa o brak fachowców do tak specjalistycznych prac. "Dziś żyjemy w czasach, w których trudno będzie znaleźć specjalistów, zdolnych by podjąć się tak skomplikowanego wyzwania" - podkreślił dr Klarecki.
Pomocne w odbudowie świątyni może być doświadczenie z renowacji królewskiego zamku w Windsorze po pożarze z 1992 roku. Francis Maude, dyrektor firmy Donald Insall Associates, odpowiedzialnej za odbudowę Windsoru, zwrócił uwagę, że prawdopodobnie istnieją bardzo szczegółowe plany dotyczące wielu elementów konstrukcji, np. odbudowanej w połowie XIX wieku słynnej iglicy katedry.
Piotr Gliński, minister kultury i dziedzictwa narodowego Polski, podkreślił, że będzie to na pewno długi proces, ale "świat współczesny nie takie wyzwania podejmował".
Koszty i Finansowanie
Eksperci szacują, że odbudowa wyniesie setki milionów euro. Bertrand de Feydeau z fundacji Patrimoine ocenił, że "na tym etapie nie da się oszacować kosztu poniesionych strat, ale najprawdopodobniej chodzi o sumy liczone w setkach milionów euro".
Na krótko po pożarze ruszyła fala wsparcia finansowego:
- Firma Holding Artemis, należąca do rodziny Pinault, przeznaczy 100 milionów euro na odbudowę.
- Rodzina Bernarda Arnaulta, najbogatszego człowieka w Europie, przeznaczy aż 200 milionów euro.
- Prezydent Francji Emmanuel Macron ogłosił uruchomienie zbiórki krajowej, która prawdopodobnie będzie miała zasięg światowy.
- Region paryski uruchomi 10 milionów euro z puli "pomocy w nagłych wypadkach, aby wesprzeć archidiecezję w pierwszych pracach" rekonstrukcyjnych.
Nowoczesne Rozwiązania i Pomysły
W trakcie odbudowy Notre Dame została wyposażona w unikalny system przeciwpożarowy, złożony z urządzeń rozpylających wodę rozmieszczonych na dachu i w iglicy. Ponadto, pojawił się pomysł, by postawić katedrę tymczasową. Drewniana świątynia miałaby stać w pobliżu Notre Dame i służyć wiernym i turystom. Z pomysłem wyszedł rektor katedry, prałat Patrick Chauvet.
Reakcje i Odznaczenia
Prezydent Emmanuel Macron zaprosił 500 członków Paryskiej Straży Pożarnej do Pałacu Elizejskiego i odznaczył ich złotymi medalami za gaszenie pożaru katedry Notre Dame.
Przez najbliższe lata budowla będzie zamknięta dla zwiedzających, jednak prace mają doprowadzić do jej pełnej świetności.