Odznaczenia i Odznaki w Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP)

Zawód strażaka cieszy się w Polsce znakomitym zaufaniem społecznym, znajdując się każdego roku w czołówce najlepiej ocenianych zawodów. Do głównych zadań osób specjalizujących się w tym zawodzie należy walka z pożarami, klęskami żywiołowymi oraz innymi lokalnymi zagrożeniami. Poza walką z zagrożeniami do zadań straży pożarnej należy także kształcenie kadr dla Państwowej Straży Pożarnej (PSP), nadzór nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych oraz prowadzenie badań w zakresie ochrony przeciwpożarowej.

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) składa się ze strażaków ochotników, którzy są wzywani do remizy, gdy jest taka potrzeba. W Polsce działają setki tego typu jednostek, a służba w nich przyciąga każdego roku wielu chętnych. Często są pierwszymi służbami ratowniczymi, które pojawiają się na miejscu zdarzenia. Państwowa Straż Pożarna (PSP) to zawodowa jednostka strażacka. W każdym mieście na prawach powiatu lub powiecie znajduje się minimum jedna Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza (JRG), w której przez 24 godziny na dobę, 365 dni w roku pełnią służbę strażacy, gotowi do natychmiastowego wyjazdu do zdarzenia.

Sumienna służba w straży pożarnej nigdy nie pozostaje niedoceniona. Obecnie istnieją trzy formy honorowania strażaków: odznaki, odznaczenia oraz specjalne wyróżnienia. Wszystkie formy mają charakter urzędowy i są przyznawane zgodnie z zasadami regulaminu odznaczeń, odznak i wyróżnień.

Zmiany w Regulaminie Odznaczeń ZOSP RP od 2019 Roku

Z dniem 1 stycznia 2019 roku wszedł w życie nowy Regulamin odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polski. Został on zatwierdzony przez Zarząd Główny ZOSP RP w dniu 12 września 2018 roku Uchwałą Nr 16/V/2018. Nowe zasady nadawania medali i odznak oraz nowe wnioski uwzględniają również ochronę danych osobowych zgodnie z zasadami „RODO”. Wnioski na odznaczenia od 1 stycznia 2019 roku są przyjmowane wyłącznie na nowych drukach wniosków.

Najistotniejsze zmiany w Regulaminie Odznaczeń, obowiązujące od 1 stycznia 2019 roku, obejmują:

• Przy nadawaniu Złotego Znaku Związku zmienia się czasookres jego otrzymania.
• Medal Honorowy im. B. Chomicza stanowi formę wyróżnienia jako medal pamiątkowy i nadawany jest głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP. Nie ma wyznaczonego czasookresu od ostatniego odznaczenia korporacyjnego ZOSP RP.
• Złoty Znak Związku, jak również Medal Honorowy im. B. Chomicza, są nadal limitowane.
• Odznaka „Strażak Wzorowy” nadawana jest tylko członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych. Osoba taka powinna mieć złożone ślubowanie, posiadać wyszkolenie odpowiednie do pełnionej funkcji oraz co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletniości (wcześniej było to 3 lata).
• Osoby, instytucje i przedstawiciele służb mundurowych mogą otrzymać odznaczenia po okresie co najmniej 10-letniej współpracy z OSP lub Związkiem OSP RP (wcześniej było 5 lat). W tym punkcie regulaminu wyróżniono przedstawicieli samorządu, natomiast funkcjonariusze PSP są zaliczani do przedstawicieli służb mundurowych wraz z innymi służbami.
• Odznaka „Za Wysługę Lat” będzie odpłatna od 1 stycznia 2019 roku. Można ją uzyskać po 10 latach działalności w OSP, następną po 20 latach, a kolejne w 5-letnich cyklach.
• Odznaka MDP: pierwszego stopnia „Brązowa” może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (wcześniej było po roku). Pozostałe odznaki - „Srebrna” i „Złota” - po 2 latach od otrzymania niższej odznaki. Nowy regulamin nie uwzględnia wyróżnienia odznaką Opiekuna lub działacza Związku będącego członkiem Komisji Młodzieży.

Rodzaje Odznaczeń i Odznak OSP

System wyróżnień jest rozbudowany i ma swoją hierarchię - od Złotego Znaku Związku po odznakę Strażaka Wzorowego - a każde z nich ma inne kryteria przyznawania. Odznaczenia i odznaki są przyznawane przez Prezydium Zarządu Głównego OSP RP.

Odznaczenia Korporacyjne Związku OSP RP

Złoty Znak Związku OSP RP

Złoty Znak Związku OSP RP to najwyższe i najbardziej prestiżowe odznaczenie w strukturach OSP. Jest ukoronowaniem wieloletniej, ofiarnej służby i symbolem najwyższego uznania za wybitne zasługi na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Nadawany jest za długoletnią aktywną działalność w Ochotniczej Straży Pożarnej lub w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP. Osoba lub instytucja przewidziane do nadania Złotego Znaku Związku OSP RP powinny posiadać Złoty Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”. Odznaczenie to może zostać przyznane również całej jednostce OSP, o ile posiada co najmniej 100-letnią tradycję.

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza

W hierarchii odznaczeń Ochotniczej Straży Pożarnej Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza zajmuje drugie miejsce, zaraz po Złotym Znaku Związku. Stanowi formę wyróżnienia osób i organizacji szczególnie zasłużonych dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP oraz Ochotniczych Straży Pożarnych. Od 1 stycznia 2019 roku Medal im. B. Chomicza jest nadawany głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP, bez wyznaczonego czasookresu od ostatniego odznaczenia korporacyjnego ZOSP RP. Wcześniej, warunkiem otrzymania medalu było posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” od co najmniej pięciu lat. Medal ten mogą otrzymać OSP i ich członkowie, działacze Związku OSP RP oraz osoby, instytucje i organizacje społeczne.

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” to jedno z najczęściej nadawanych odznaczeń w strukturach OSP, doceniające wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Odznaczenie dzieli się na trzy klasy, przyznawane w kolejności: brązową, srebrną i złotą. Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 4 lata. Ochotnicze Straże Pożarne charakteryzujące się aktywną działalnością mogą być przewidziane do uhonorowania tym medalem.

Odznaki Związku OSP RP

Odznaka „Strażak Wzorowy”

Odznaka „Strażak Wzorowy” to jedno z podstawowych wyróżnień w hierarchii OSP, przeznaczone dla najbardziej zaangażowanych członków. Jest odznaczeniem jednostopniowym, co w przeciwieństwie do stopniowanego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” podkreśla jego wyjątkowy charakter. Od 1 stycznia 2019 roku nadawana jest wyłącznie członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, który złożył ślubowanie, posiada wyszkolenie odpowiednie do pełnionej funkcji i ma co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od osiągnięcia pełnoletniości (wcześniej 3 lata).

Odznaka „Za Wysługę Lat”

Odznaka „Za Wysługę Lat” jest wyrazem uznania za staż, wierność i systematyczność w służbie. Prawo do odznaki można uzyskać po 10 latach działalności w OSP, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat (X, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75). Od 1 stycznia 2019 roku Odznaka „Za Wysługę Lat” jest odpłatna. Nadaje się ją na wniosek zarządu macierzystej jednostki OSP lub z inicjatywy prezydium zarządu gminnego ZOSP RP.

Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP)

Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP) została stworzona z myślą o najmłodszych adeptach pożarnictwa. Jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za wzorową i aktywną działalność w drużynie przy Ochotniczej Straży Pożarnej. System odznaki MDP jest trzystopniowy: „Brązowa”, „Srebrna” i „Złota”. Od 2019 roku odznaka „Brązowa” może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (wcześniej po roku), a pozostałe odznaki - „Srebrna” i „Złota” - po 2 latach od otrzymania niższej odznaki. Członkom MDP w wieku 17-18 lat po złożeniu ślubowania można przyznać srebrną odznakę z pominięciem brązowej. Złotą odznakę można nadać po półrocznym okresie posiadania odznaki srebrnej i wykonywaniu funkcji instruktorskich w szkoleniu drużyny. Może być ona przyznawana także działaczom Związku OSP RP pracującym z młodzieżą pożarniczą. Nowy regulamin nie przewiduje już wyróżnienia odznaką Opiekuna lub działacza Związku będącego członkiem Komisji Młodzieży.

Inne Wyróżnienia

Poza odznaczeniami i odznakami, Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP przyznaje również wyróżnienia, do których należą „Dyplom uznania” oraz „List pochwalny”. Służą one wyrażeniu wdzięczności i uznania za zasługi oraz zaangażowanie strażaków ochotników i jednostek OSP.

Proces Składania Wniosków o Odznaczenia OSP

Składanie wniosku o odznaczenie OSP stanowi ważny element w uznaniu zasług oraz osiągnięć strażaków ochotników. Aby proces ten przebiegał prawidłowo, konieczna jest znajomość podstawowych zasad i procedur. Nowe wnioski odznaczeniowe, obowiązujące od 1 stycznia 2019 roku, zostały opracowane w związku z obowiązkiem ochrony danych osobowych, wprowadzonym na podstawie rozporządzenia PE i Rady (UE) 2016/679 (RODO).

Wnioski na odznaczenia indywidualne na terenie województwa przyjmuje się w dwóch wzorach:

• Wzór nr 1 (bez oświadczenia „RODO”) - dla członków i działaczy ZOSP RP, którzy złożyli w OSP lub oddziałach Związku oświadczenie „RODO”. W tym przypadku za potwierdzenie tego faktu odpowiedzialność prawną bierze na siebie Administrator Danych Osobowych - organ wnioskujący o odznaczenie.
• Wzór nr 2 (z oświadczeniem „RODO”) - dla członków i działaczy ZOSP RP oraz innych osób uprawnionych do odznaczeń, którzy nie złożyli w OSP lub oddziałach Związku oświadczenia „RODO”.

Przygotowanie wniosku o odznaczenie OSP wymaga staranności i uwagi na wiele szczegółów. Pierwszym krokiem jest zebranie niezbędnej dokumentacji. Do wniosku należy dołączyć potwierdzenia udziału w działaniach, które są kryteriami do odznaczenia, jak również wszelkie rekomendacje i opinie od przełożonych lub współpracowników. Ważne jest precyzyjne sformułowanie celów, dla których ubiega się o odznaczenie, tak aby były jasno zdefiniowane, mierzalne i adekwatne do kryteriów odznaczenia. Język wniosku powinien być formalny i profesjonalny, bez błędów ortograficznych i stylistycznych. Należy unikać typowych błędów, takich jak niekompletne dokumenty, brak podpisów czy niejasne sformułowania, które mogą opóźnić proces rozpatrywania wniosku.

Znaczenie Odznaczeń OSP

Służba w Ochotniczej Straży Pożarnej to nie tylko udział w akcjach ratowniczych, ale przede wszystkim lata poświęceń i pracy na rzecz lokalnej społeczności. Odznaczenia OSP są symbolicznym wyrazem wdzięczności i najwyższego uznania dla tych, którzy bezinteresownie niosą pomoc. Odznaczenia te pełnią funkcję nie tylko ceremonialną, ale mają także głęboki wpływ motywacyjny dla strażaków oraz służą wzmacnianiu więzi społecznych.

Świadomość możliwości uzyskania odznaczenia inspiruje zarówno młodych, jak i doświadczonych strażaków do dalszego rozwoju, podnoszenia kwalifikacji i aktywnego uczestnictwa w życiu jednostki. To formalny sposób docenienia nie tylko bohaterstwa podczas akcji, ale również pracy organizacyjnej, szkoleniowej i społecznej, która wzmacnia struktury OSP. Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego. Przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Walka z żywiołem ognia i sił przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych to tylko część działalności Ochotniczych Straży Pożarnych. Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego. Swoją działalnością wychowawczą docierają do młodzieży, którą organizują we wspólnym działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju. Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe odznaczeniach.

Zasady Noszenia Odznaczeń i Umundurowania OSP

Poszanowanie munduru i dbałość o jego estetykę oraz wygląd stanowią jeden z podstawowych obowiązków członków OSP i funkcyjnych oddziałów ZOSP RP. Członkowie OSP i funkcyjni ZOSP RP noszą ordery, odznaczenia i medale według ściśle określonych zasad.

Ordery, Odznaczenia i Medale

• Ordery i odznaczenia nosi się na wstążkach na lewej stronie piersi, z prawa na lewo, w kolejności wynikającej z ich znaczenia i godności (ordery, odznaczenia, medale).
• Złoty Znak Związku OSP RP nosi się na wstędze, którą zakłada się pod kołnierz koszuli tak, aby znak zawieszony był poniżej węzła krawata.
• Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach długości 6-6,5 cm każda. Górna krawędź wstążek wszystkich orderów i odznaczeń powinna tworzyć równą linię poziomą.
• Na kurtkach munduru rozmieszcza się je symetrycznie na wysokości 5,5 cm powyżej klapy górnej kieszeni, zachowując odpowiednie odstępy i rzędowanie w zależności od liczby odznaczeń (od jednego do wielu rzędów). W przypadku ponownego nadania tego samego orderu, odznaczenia lub medalu, nosi się najwyższą jego klasę.

Baretki

W przypadkach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń, medali, nosi się ich baretki. Są one wykonane ze wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia. Szerokość baretki równa się szerokości wstążki stosowanej w najniższej klasie orderu lub odznaczenia, a wysokość wynosi 8 mm. Baretki nakłada się na podkładkę sukienną koloru czarnego, która powinna być o 2 mm szersza i wyższa od baretki.

• Baretki nosi się na lewej stronie piersi z prawa na lewo, w kolejności przewidzianej dla orderów, odznaczeń, medali.
• Wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku niej rozetki w kolorach wstążki orderowej (średnica 6-8 mm).
• Wyższe stopnie odznaczeń oznacza się przez nałożenie pośrodku baretki, pionowo, wąskiego galonika złotego lub srebrnego, zależnie od stopnia odznaczenia (szerokość 5 mm).
• Na kurtkach ubioru wyjściowego baretki nosi się w linii poziomej, w jednym rzędzie nie więcej niż trzy baretki umieszczone obok siebie. Dolny rząd baretek powinien być umieszczony bezpośrednio nad klapą górnej kieszeni kurtki.
• Niedozwolone jest noszenie baretek sporządzonych z innych materiałów niż wstążki orderów i odznaczeń.

Odznaki OSP i Inne

• Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP mogą nosić na kurtkach ubioru wyjściowego odznaczenia i odznaki organizacji pożarniczych i pokrewnych. Ordery i odznaczenia państw obcych oraz ich baretki nosi się po orderach i odznaczeniach polskich.
• Odznaki pożarnicze, policyjne, wojskowe i cywilne przypina się bezpośrednio do kurtki munduru bez podkładek. Nie nosi się odznak przy koszulach letnich, bluzach itp.
• Specyficzne zasady noszenia odznak na kurtkach mundurowych:
  • Odznaka „Wzorowy Strażak” - na środku między guzikiem klapy, a dolną krawędzią prawej, górnej kieszeni kurtki.
  • Odznaka „Za Wysługę Lat” - na klapie prawej, górnej kieszeni kurtki na wysokości guzika, na środku lewej połowy klapy.
• Na kieszeniach kurtek mundurowych można nosić najwyżej dwie odznaki na prawej stronie kurtki i jedną odznakę na lewej stronie. Oprócz odznak „Za wysługę lat” przykładowo można nosić: odznakę Honorowego Dawcy Krwi, Krzyż Harcerski, Odznakę PCK i inne.

tags: #obazowa #odznaka #osp