Elementy Uporządkowane w Analizach: Od Lingwistyki po Kulturę

W niniejszym artykule przedstawiono różnorodne "pierwiastki" - czyli fundamentalne składniki lub aspekty - w różnych dziedzinach, które są systematycznie uporządkowane i analizowane w dostarczonym materiale źródłowym. Obejmuje to zarówno strukturalne elementy języka, komponenty bogatej kuchni arabskiej, jak i złożoną typologię kobiet w literaturze tatrzańskiej, a także kluczowe aspekty fenomenu przemocy w kinie.

Elementy Lingwistyczne: Analiza Formantów w Staropolszczyźnie

W badaniach nad derywacją nominalną w języku polskim przed 1500 rokiem wyróżniono i sklasyfikowano szereg sufiksów, które stanowią pierwiastki elementy słowotwórcze. Układ ten, traktowany jako pierwotny, opiera się na formach pochodzących z pojedynczej podstawy derywacyjnej, podzielonych na derywację afiksalną (sufiksalną i prefiksalną), paradygmatyczną oraz dezintegrującą. W ramach każdej z tych klas derywaty są grupowane według formantu, a następnie według podstawy słowotwórczej, co ukazuje ich uporządkowanie.

Formant -arz

Wśród wyrazów z formantem -arz, często będących zapożyczeniami niemieckimi, ale z odczuwalnym polskim sufiksem, odnotowano liczne nazwy zawodów. Przykłady obejmują: browarz (piwowar, od niem. Broawer), GRABARZ (kopacz dołów grobowych, od niem. graben), mielcarz (słodownik, od niem. Mälzer), rychtarz (wójt, od niem. Richter), RYMARZ (rzemieślnik wyrabiający uprzęże, od niem. Riemen), STRYCHARZ (rzemieślnik produkujący cegłę, od niem. Streicher), ŚLUSARZ (rzemieślnik wyrabiający zamki, od niem. Schlosser), TRAGARZ (ten, kto nosi ciężary, od niem. Träger).

Wśród niemotywowanych wyrazów przeważają również nazwy zawodów (np. bankarz, BEDNARZ, ceklarz, dragarz, szrotarz, tesarz, tendlarz, wozatarz). Margines stanowią nazwy przedmiotów (LICHTARZ - świecznik, wozatarz - wóz czterokonny) oraz nazwy botaniczne (Stawarz, szczotarz, świniarz) i zoologiczne (kosarz).

Formant -erz

Formant -erz, będący pożyczką niemiecką i czeską, nie był szczególnie produktywny w prasłowiańszczyźnie, ale w staropolszczyźnie funkcjonowało wiele zapożyczeń utworzonych za jego pomocą. Odnotowano 29 rzeczowników z tym elementem. Wśród form motywowanych przeważają odczasownikowe nazwy osobowe, należące do kategorii wykonawców czynności, takie jak: barwierz (farbiarz), bluźnierz (bluźnierca), FAŁSZERZ (fałszerz pieniędzy, kłamca), farbierz (rzemieślnik barwiący sukno), fryjerz (człowiek zbytnio oddany miłostkom), morderz (morderca, tyran), PASTERZ (ten, kto pilnuje bydła), SZERMIERZ (człowiek zaprawiony do walki), szpiegierz (szpieg).

Nieosobowe derywaty odrzeczownikowe obejmują burderz (sztylet) oraz wyrazy o niejasnej motywacji, takie jak męcherz (pęcherz moczowy), pażlerz (rodzaj krótkiego miecza) czy PĘCHERZ (nabrzmiałość, bąbel, pęcherz moczowy). Wiele wyrazów z tym formantem to niemotywowane zapożyczenia z niemieckiego, często przyswajane za pomocą języka czeskiego (np. alkierz, halerz, harcerz, kacerz, kanclerz, kolerz).

Formant -ist(a)

Z 6 leksemów z morfemem -ist(a), EWANGELISTA (autor Ewangelii) jest odnotowany jako pożyczka łacińska, ale możliwość wskazania podstawy słowotwórczej pozwala uznać go za wyraz motywowany. Odmianą morfologiczną derywatu organista jest organist, co wskazuje na próbę włączenia pożyczki do paradygmatu męskiego.

Formant -ot

Formant -ot można doszukać się w zaledwie 5 formacjach: GRZMOT (huk, łoskot od grzmieć), KRZECZOT (raróg od krzeczeć), momot (jąkała od momić), szłapot (rodzaj obuwia od szlapać) oraz ŻYWOT (życie, brzuch od żyć). Leksemy chobot i KŁOPOT traktowane są jako niemotywowane.

Formant -ota

Jest to najliczniejsza grupa w klasie derywatów z elementem podstawowym -t-, obejmująca przede wszystkim rzeczowniki abstrakcyjne - odczasownikowe nazwy czynności i stanów oraz odprzymiotnikowe nazwy cech (nomina essendi). Wykaz derywatów odczasownikowych (8) to m.in. chrapota (chrypka), drzemota (głęboki sen), istota (poświadczanie aktu prawnego), łakota (łakomstwo), mrokota (mrok, ciemność), niszczota (bieda), ROBOTA (praca), sromota (uczucie wstydu).

Znaczenia konkretne są mniej liczne i mają charakter wtórny. Odprzymiotnikowe nazwy na -ota stanowią dość liczną klasę (16), głównie nazwy cech, np.: chromota (okaleczenie), cichota (skromność), CIEMNOTA (ciemność), CNOTA (zacność, cnotliwość), czystota (czystość fizyczna i moralna), dobrota (dobroć), jednota (jedność), krzywota (krzywda), lichota (złość, grzech), nagota (nagość), prawota (sprawiedliwość), PROSTOTA (szczerość), psota (nierząd), przeciwnota (ból), SUCHOTA (gruźlica), ŚLEPOTA (brak wzroku).

Formant -aw

O formancie -aw można mówić jedynie przy 2 derywatach: przecinaw (biegun południowy) i RĘKAW (okrycie ręki, okowy). Ani forma, ani struktura znaczeniowa nie pozwalają na uogólnienia słowotwórcze. Jako niemotywowane na -aw wymienić można SZCZAW i ŻURAW.

Formant -awa

Klasa formacji z sufiksem -awa jest nieliczna w staropolszczyźnie. Obejmuje derywaty od różnych części mowy i o różnych funkcjach. Z rzeczowników odrzeczownikowych należy wymienić błoniawa (płaszczyzna), łękowa (coś o kształcie łuku) i pępawa (mniszek pospolity). Prócz tego pojawia się raz derywat odczasownikowy: DZIERŻAWA (majątek ziemski, posiadłość) oraz odprzymiotnikowy: słonawa (słona, bezpłodna ziemia).

Formant -ew

Staropolskie derywaty z formantem -ew są dość regularne strukturalnie i funkcyjnie. Mamy rzeczowniki odrzeczownikowe synonimiczne w relacji do swych podstaw, takie jak BUKIEW (owoc buku) i miętkiew (mięta), oraz 2 derywaty odprzymiotnikowe: MODRZEW (modrzew) i ostrew (pień drzewa z sękami). Inne przykłady to WARZĄCHEW (duża łyżka kuchenna), wnukiew (dziecko płci żeńskiej) i wykiew (wyka siewna). Odczasownikowy derywat pojawia się tylko raz: MĄTEW (rosochate drewienko do mieszania płynów).

Elementy Kultury i Kulinariów: Kuchnia Arabska

Świat arabski to nie tylko świat islamu czy konfliktów zbrojnych, ale również bogactwo filozofii, sztuki zdobniczej, recytatorskiej, baśni oraz niezwykłej kuchni. Kuchnia ta obejmuje różnorodne potrawy pochodzące z poszczególnych państw arabskich, różniąc się znacznie w zależności od regionu.

Historia i Charakterystyka Kuchni Arabskiej

Początki kuchni arabskiej są związane z wędrownym trybem życia ludów pustyni. Zwierzęta, które dostarczały mleka i służyły do transportu, były również źródłem mięsa. Do mięsa dodawano to, co przewoziły karawany: ciecierzycę, fasolę, soczewicę, kaszę, suszone owoce. Ze względu na transport przypraw, jedzenie obfitowało w aromatyczne dodatki. Wczesna kuchnia arabska nie była specjalnie urozmaicona. Zmieniło się to, gdy muzułmanie osiedlili się na żyznych ziemiach, takich jak dorzecze Nilu i Eufratu, gdzie zaczęli uprawiać zboże, warzywa i hodować drób.

Współczesna kuchnia arabska charakteryzuje się zarówno zasadniczym podobieństwem - opierającym się na wspólnym zasobie podstawowych składników, pokrewieństwie dań i metod przyrządzania - jak i cudowną różnorodnością wynikającą z odmienności stosowanych przypraw, unikalnych przepisów oraz niezliczonych wariantów. Wspólnymi elementami kuchni arabskiej są upodobanie do warzyw (bakłażan, pomidory, papryka, cukinia, pietruszka, cebula, czosnek), owoców (granaty, cytryny, figi), ziół i przypraw, ryżu, kasz (rzadko ziemniaków) oraz roślin strączkowych, zwłaszcza ciecierzycy i soczewicy. Kuchnia krajów pustynnych bazuje na baraninie, zaś śródziemnomorskich (Liban, Tunezja, Algieria, Maroko) na warzywach, rybach i owocach. Istotnym uzupełnieniem jest pieczywo (sezamowe obwarzanki, podpłomyk, pita).

Kluczowe Przyprawy i Składniki

Oto kilka najpopularniejszych przypraw i składników, które stanowią pierwiastki fundament kuchni arabskiej:

• Mięta: Stosowana do sałatek, ryżu, bulguru i napojów (herbat).
• Kardamon: Dodawany do arabskich kaw i herbat, jest składnikiem mieszanek ras-el-hanout i baharat, przyprawą do drobiu, wypieków i słodkich potraw.
• Kolendra: Popularny dodatek do sałatek i aromatycznych potraw. Stosuje się jej małe ilości, aby nie zdominowała smaku. Nasiona tłucze się lub dodaje w całości do dań warzywnych i jednogarnkowych.
• Szafran: Używany do dań tajine, ryżowych lub mięsnych. Jest składnikiem chermouli - marynaty z Maghrebu, której podstawą są świeża kolendra, czosnek i kmin rzymski. Dodaje się do niej sok cytrynowy i oliwę, a także paprykę (słodką lub ostrą), szafran lub pieprz, kiszoną cytrynę, cebulę i natkę pietruszki. Stosowana głównie do ryb i owoców morza, a także do pieczonych warzyw i mięs.
• Kmin rzymski (kumin): Dodawany do sosów, sałatek, kuskusu i dań mięsnych. Jest składnikiem mieszanki baharat, która składa się z mielonego chili, kuminu, cynamonu, skórki z suszonej limonki loomi (lub listka limonki kafir), goździków, czarnego pieprzu, kardamonu, gałki muszkatołowej, ziaren kolendry i szafranu.
• Harrisa: Mieszanka o wyraźnie ostrym smaku ("harr" oznacza "gorący"). Składa się z papryki chilli, papryki słodkiej, czosnku, kolendry, kuminu i soli.
• Ras el hanout: Popularna mieszanka przypraw w kuchniach północnoafrykańskich, oznaczająca "najlepsze w sklepie". Prawdziwy ras-el-hanout składa się z około 30 składników, stosowany jest do dań mięsnych i tajine. Mieszanki poszczególnych krajów różnią się.
  • Wersja berberyjska: kolendra, kurkuma, kminek, kumin, cynamon, czosnek w proszku, czarny pieprz, kardamon, gałka muszkatołowa, imbir, chili, świeżo zmielony koper włoski, goździki, czarnuszka, suszone kwiaty lawendy i pączki róży.
  • Mieszanka marokańska: ziele angielskie, utarta gałka muszkatołowa, szafran, świeżo zmielony pieprz, kwiat muszkatołowca, cynamon, kardamon, suszony imbir, sól, kurkuma, nasiona kopru włoskiego i lawenda.
  • Odmiana egipska: kumin, imbir, sól, świeżo zmielony pieprz, cynamon, świeżo zmielone nasiona kolendry, pieprz Cayenne, ziele angielskie i zmielone goździki.

Tradycyjne Potrawy i Dodatki

Typowymi potrawami i dodatkami w kuchni arabskiej, które stanowią jej integralne pierwiastki elementy, są:

• Hummus: Pasta z ciecierzycy.
• Baba ghanoush: Pasta z bakłażana.
• Fattoush: Sałatka z sumakiem i pieczywem.
• Tabbouleh: Przekąska z kuskusu (bulguru), warzyw, mięty i natki.
• Falafel: Smażone kulki lub kotleciki z przyprawionej ciecierzycy bądź bobu z sezamem, bardzo popularna potrawa wegetariańska.
• Tajine (tażin): Gliniane naczynie z wysoką, stożkowatą pokrywą do pieczenia mięs nad węglem, rozpowszechnione w Maghrebie. To również tradycyjna marokańska potrawa przygotowana w tym naczyniu.
• Merguez: Pikantna, pieczona na ogniu kiełbasa z jagnięciny lub wołowiny, tradycyjna potrawa tunezyjska. Objabilmerguez to ta sama kiełbasa w ostrym sosie pomidorowym, podawana z ziemniakami, czosnkiem i jajkiem.
• Shorba: Zupa z grochu włoskiego z oliwą, cebulą, jagnięciną (lub wołowiną), pomidorami, fasolką szparagową, ziemniakami, bobem, świeżą miętą, kolendrą, papryką i cukinią.
• Harira: Zupa charakterystyczna dla kuchni berberyjskiej Maroka, popularna w całym Maghrebie (w Tunezji nazywana lablabi). Ma charakter rozgrzewający i tradycyjnie przywraca siły po poście w ramadanie. Podstawą jest mięso baranie (lub wołowina) z ciecierzycą, bobem, grochem i soczewicą, cebulą, selerem, pietruszką, kolendrą, szafranem, imbirem, pieprzem, oliwą i kuskusem lub makaronem.
• Kuskus: Tradycyjny produkt spożywczy łączący cechy makaronu i kaszy, a także nazwa potrawy z niego przyrządzanej. Wywodzi się z Maghrebu, ma postać okrągłych ziaren z pszenicy twardej. Tradycyjnie był materiałem odpadowym przy mieleniu pszenicy, dziś produkowany z mąki pszennej i wody. Podaje się go z baraniną, drobiem, rybą lub warzywami.
• Bulgur: Sporządzany z gotowanych i wysuszonych ziaren zboża (najczęściej pszenicy twardej), często używany w kuchni tureckiej i bliskowschodniej. Jest bardzo pożywny i może zastępować kuskus lub ryż.
• Baklawa: Delikatne kruche ciasto nadziewane mielonymi orzechami i miodem, typowy deser arabski.

Elementy Społeczne i Literackie: Kobiety w Literaturze o Tatrach

Monografia Anny Pigoń "Góralki, taterniczki, turystki. Kobiety w literaturze o Tatrach do 1939 roku" stanowi swoistą herstory, która dokonuje próby usytuowania bohaterek i autorek w historii literatury o Tatrach. Analiza materiału obejmuje okres do 1939 roku i koncentruje się na wyodrębnieniu najbardziej wyrazistych i charakterystycznych pierwiastków typów kobiet w zależności od odgrywanych przez nie ról społecznych oraz ich związków z przestrzenią Tatr i Zakopanego.

Typologia Kobiet w Literaturze Tatrzańskiej

W pracy wskazano następujące pierwiastki typy kobiet, uporządkowane według ich roli i relacji z regionem:

1. Góralki
2. Rezydentki
3. Gościnie (taterniczki i turystki wysokogórskie, narciarki, kuracjuszki, wczasowiczki)

Góralki jako Bohaterki Literackie

Analiza postaci góralek prowadzi do szczegółowej charakterystyki ich ewolucji, funkcji i znaczenia w literaturze o Tatrach. Z perspektywy rozwoju literatury i obrazu świata przedstawionego, a także w życiu społecznym, góralki odegrały ważną rolę w popularyzacji aktywności w przestrzeni oraz budowaniu wizerunku regionu i kształtowaniu lokalnych mitów.

• Wygląd i strój góralek: Ważny element ich literackiego wizerunku.
• Charakter i role społeczne góralek: W tym kontekście wyróżniono specyficzne role, takie jak:
  • Dziewczęta i panny
  • Kochanki
  • Gospodynie
  • Matki
  • Stare góralki
• Autochtoniczne postacie magiczne: Elementy folkloru i mitologii związane z góralkami.
• Góralskie twórczynie: Kobiety aktywnie kształtujące kulturę regionu.

Rezydentki

Rozdział poświęcony rezydentkom analizuje kobiety, które osiedliły się w Zakopanem i jego okolicach, przyczyniając się do rozwoju społecznego i kulturalnego regionu.

Gościnie: Taterniczki, Turystki, Narciarki, Kuracjuszki, Wczasowiczki

Ta szeroka kategoria obejmuje kobiety odwiedzające Tatry, których role i aktywności są ściśle związane z różnymi formami turystyki i wypoczynku. Wśród nich wyróżniono:

• Taterniczki i turystki wysokogórskie: Kobiety aktywne w górach, zarówno jako autorki relacji z podróży, popularyzatorki, jak i bohaterki literackie, często zmitologizowane.
• Narciarki: Ich obecność w Zakopanem jako przestrzeni sportowej i ich wizerunek w literaturze, wraz z opisem wyglądu i charakterystyki.
• Kuracjuszki: Kobiety przybywające do Zakopanego jako uzdrowiska, z uwzględnieniem "literatury kuracyjnej".
• Wczasowiczki: Kobiety spędzające czas w Zakopanem jako miejscowości wypoczynkowej, zarówno jako autorki, jak i bohaterki literackie, z analizą ich stylu życia, codzienności i życia miłosnego, w tym "tatrzańskiej gry miłości i śmierci".

Elementy Fenomenu Filmowej Przemocy

Film ze swej natury jest medium przemocy. W stuletniej historii kina sceny okrucieństwa stanowiły konieczny warunek funkcjonowania widowiska, przybierając tysiące form i wytwarzając ewoluujący repertuar konwencji. Ekranowe akty przemocy, obudowane systemem metafor, prezentowane z mniejszą lub większą dosłownością, stanowiły dla publiczności szczególną atrakcję, wywołując dreszcz emocji i fascynacji. Widz, dzięki kinu, mógł przeżywać zdarzenia, które w rzeczywistości napawały go obrzydzeniem lub strachem, miał sposobność identyfikacji z niosącym śmierć czy cierpienie silnym i bezwzględnym bohaterem.

Przemoc w Kinie jako Atrakcja

Film, tworząc fikcyjne światy, pozwalał na kontemplację zakazanych scen, z zachwytem i żarliwością penetrując tematy tabu. Medialne akty przemocy, choć oskarżane o gloryfikację okrucieństwa, tworzenie negatywnych wzorów postępowania czy zobojętnienie na narastającą brutalizację życia, w rzeczywistości są przez widza z łatwością akceptowane - być może w pewnych sytuacjach spełniając funkcję katalizatora tłumionych, destrukcyjnych pożądań. Kino realizuje obecne w widzu predyspozycje na płaszczyźnie wyobrażonej, podkreślając zwłaszcza te, które powszechnie postrzegane są jako złe i godne potępienia. Przykładem jest młody Henry Hill z filmu Martina Scorsese „Chłopcy z ferajny”, który stwierdza: „Zawsze chciałem być gangsterem”. Publiczność odczuwa satysfakcję, gdy ogląda gwałtowne sceny przemocy, gdzie krew, nagła śmierć i celebrowany proces cierpienia stanowią fundament filmowego widowiska.

Kulturowe Funkcje Przemocy Ekranowej

Przemoc w różny sposób spełniała ważne kulturowe funkcje. Zabijający policjanta gangster ekscytował odwagą kontrkulturowego postępku; wygrywający krwawą konfrontację żołnierz wzmagał poczucie narodowej tożsamości; przywracający spokój w miasteczku szeryf zapewniał o sile i bezkompromisowości aparatu bezpieczeństwa. Agresja i przemoc fascynują, ukazując człowieka w sytuacjach granicznych, przybliżając do odczuć i reakcji zazwyczaj niedostępnych i unikanych: strachu, dominacji nad drugą osobą, świadomości cielesnej słabości, bezsilności w konfrontacji ze śmiercią.

Estetyczny sztafaż i wygrywanie szczególnych rytuałów powoduje, że okrucieństwo, choć powinno zniechęcać, raczej podnieca i zachwyca. Odarta z fizjologicznych atrybutów filmowa śmierć staje się piękna, przynosi artystyczną i emocjonalną rozkosz. Zjawiska powszechnie postrzegane jako złe stają się urzekające i w pewien sposób niegroźne dzięki dystansowi artystycznemu czy estetycznemu.

Psychologiczne Aspekty Odbioru

Współczesna psychologia, analizując ten fenomen, zwróciła uwagę na dysproporcje w sposobie odbioru przekazów negatywnych i przerażających od tych, które akcentują informację pozytywną i przyjemną. Tak zwana zasada hedonicznej asymetrii zakłada nierówność w ocenie dobra i zła, podkreślając szczególną popularność i dyspozycyjność destrukcyjnych scen, obrazów czy zdarzeń w procesie ich recepcji. Przeżycia straszliwe lub obrzydliwe generują intensywniejsze zainteresowanie i łatwiej skupiają uwagę odbiorcy, podczas gdy przekazy pozytywne i przyjemne są traktowane z obojętnością jako zwyczajne. Negatywne informacje wymagają większej uwagi, ponieważ niosą ze sobą pewne konsekwencje, a zlekceważenie ostrzeżeń jest fatalnym błędem.

Konstrukcja mózgu, będąca wynikiem filogenetycznego rozwoju gatunków, wyposażyła nas w mechanizmy ochronne, przygotowujące do odparcia potencjalnego zagrożenia. Naukowcy dowiedli, że obrazy zawierające akty przemocy są łatwiej zapamiętywane, dłużej pozostają w pamięci, spychając w sferę zapomnienia doznania przyjemne. Popularność scen okrucieństwa w kinie ma zapewne podobną genezę; człowiek zdaje się być wyposażony w zdolność nieświadomego fascynowania się tego typu twórczością.

Kreowanie Spektaklu Przemocy

Szczególną konsekwencją zasady hedonicznej asymetrii staje się proces prowokowania przez widza filmowych scen przemocy, „wypatrywania" ich w filmowej diegezie. Wielu filmowców potrafiło doskonale wykorzystać to zjawisko, jak Alfred Hitchcock, który skłaniał publiczność do przeżywania dręczącego oczekiwania, prezentując akty okrucieństwa w formie ewokowanych wydarzeń. Fascynacja i radość kontemplowania przemocy są konsekwencjami widowiskowości filmowej agresji, jej odmienności i niezwykłości w stosunku do realnych zdarzeń.

Kino nauczyło widza oglądać akty przemocy i wytyczyło ich konwencje. Dziś, czytając o porachunkach gangsterów, morderstwach czy wojnach, ewokujemy obrazy i sceny pamiętane z licznych projekcji. To film przekształcił je w ikony kultury popularnej, operując coraz bardziej skomplikowanymi technikami, chwytami stylistycznymi i pomysłami inscenizacyjnymi. Konsekwencją tego procesu jest doprowadzenie do sytuacji, w której podstawową strategią twórczą producentów i reżyserów jest traktowanie przemocy w kategoriach spektaklu. Nie tylko futurystyczne dystopie, takie jak „Dziesiąta ofiara” czy „Rollerball”, operują tego typu intrygą; również w innych gatunkach akcentuje się proces przyglądania się okrucieństwu, wytyczania krawędzi sceny, wprowadzania w diegezę filmu postaci widzów i kreatorów brutalnych zdarzeń. W „Czasie Apokalipsy” działania zbrojne są prezentowane za pomocą odrealniających chwytów, niwelujących typowy dla dramatu wojennego naturalizm.

Reżyserzy nierzadko stosują zabieg budowania szkatułkowych scen. W „Urodzonych mordercach” Olivera Stone'a wszechobecne okrucieństwo staje się źródłem fascynacji fikcyjnych widzów, co pozwala łatwiej sterować reakcją prawdziwego odbiorcy. W „Dzieciątku z Macon” Petera Greenawaya zatarta zostaje granica między sceną a widownią, a publiczność staje się uczestnikiem krwawego mirakla. Dystans wobec okrutnych scen zostaje skrócony niemożnością rozdzielenia fikcji od realności. W klasycznym kinie percepcja aktu przemocy, ubrana w sztafaż widowiskowych figur, stawała się zdarzeniem ekscytującym, a zbudowany dystans zwalniał widza z odpowiedzialności. Michael Haneke pisał, że w kinie „przestajemy się bać naprawdę, a bajkowa narracja i estetyka filmu pozwala nam bez obaw dać upust własnym lękom i pragnieniom”. W klasycznym westernie, horrorze czy filmie gangsterskim widz staje się jedynie obserwatorem i niemym świadkiem zdarzeń, oddzielonym od świata przedstawionego swoistym lustrem weneckim, co przynosi komfort bezradności i niemożności wpłynięcia na rozwój destrukcyjnych czynów.

tags: #oblanie #alkoholem #i #podpalenie #pierwiastki #sa