Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej, samodzielnie podejmując działania ratownicze w sytuacjach kryzysowych. Zgodnie z Ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych, działania ratownicze obejmują szeroki zakres interwencji, w tym likwidację przyczyn powstania klęsk żywiołowych, gdy OSP zwróci się o pomoc do innej jednostki lub gminy dotkniętej klęską. W sytuacji, gdy OSP jest wzywana do pomocy na teren objęty stanem klęski żywiołowej, ma ona obowiązek zapewnić odpowiednie zabezpieczenie swojego obszaru chronionego. Przed podjęciem takich działań, OSP powinna poinformować o tym w formie pisemnej lub elektronicznej Stanowisko Kierowania Komendy Powiatowej (Miejskiej) Państwowej Straży Pożarnej oraz władze gminy, na terenie której OSP ma swoją siedzibę.
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG)
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG) jest nieodłącznym elementem systemu bezpieczeństwa wewnętrznego kraju. Jego głównym celem jest ratowanie życia, zdrowia, mienia oraz środowiska, a także przeciwdziałanie pożarom, klęskom żywiołowym i innym zagrożeniom lokalnym. W ramach KSRG, jednostki ochrony przeciwpożarowej, służby, instytucje i podmioty łączą siły w akcjach ratowniczych, zapewniając kompleksowe wsparcie w nagłych sytuacjach.
Wymagania dla OSP aspirujących do KSRG
Włączenie jednostki OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego jest procesem wymagającym spełnienia szeregu kluczowych kryteriów. Aby jednostka mogła zostać zakwalifikowana, musi posiadać co najmniej jeden średni lub ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy oraz dysponować minimum 12 wyszkolonymi ratownikami. Niezbędne jest również posiadanie skutecznego systemu łączności powiadamiania i alarmowania oraz odpowiednich urządzeń łączności radiowej, kluczowych w akcjach ratowniczych.
W przypadku, gdy jednostka nie spełnia wszystkich formalnych wymagań, ale jej działalność ma zastosowanie w warunkach przewidzianych w planie działań ratowniczych, może zostać włączona do KSRG. W takiej sytuacji, właściwy Komendant Powiatowy lub Miejski Państwowej Straży Pożarnej dokonuje oceny spełniania wymogów.
Wyposażenie jednostek KSRG
Podstawowe wyposażenie jednostek OSP włączonych do KSRG powinno obejmować:
- Zestaw do kwalifikowanej pierwszej pomocy.
- Co najmniej 4 komplety aparatów ochrony dróg oddechowych.
- Zestaw hydrauliczny.
Należy zaznaczyć, że dla jednostek przewidzianych do prowadzenia specjalistycznych działań ratowniczych, wyposażenie może być inne niż standardowe.
Procedura włączania jednostki OSP do KSRG
Proces włączenia jednostki OSP do KSRG rozpoczyna się od zawarcia porozumienia między właściwym Komendantem Powiatowym/Miejskim PSP, podmiotem tworzącym jednostkę OSP, a samą jednostką. W porozumieniu tym ustala się między innymi deklarowaną gotowość operacyjną, zadania ratownicze przewidziane dla jednostki oraz wymaganą liczbę i poziom wyszkolenia ratowników, a także warunki rozwiązywania porozumienia.
Komendant Powiatowy/Miejski Państwowej Straży Pożarnej przedstawia właściwemu Komendantowi Wojewódzkiemu Państwowej Straży Pożarnej wniosek o włączenie jednostki do KSRG, do którego dołącza uzasadnienie. Sposób i tok postępowania w przypadku otrzymania wniosku określa procedura P-23 Komendanta Głównego PSP.
Priorytetowym kryterium przy kwalifikacji jednostek OSP do KSRG jest ich występowanie w zbiorczym planie sieci podmiotów KSRG oraz przynależność terytorialna do gminy, w której brakuje jednostek OSP w KSRG lub włączona jest tylko jedna. W przypadku włączenia trzeciej i kolejnej jednostki, OSP może być włączona tylko wtedy, gdy jej działalność odpowiada warunkom przewidzianym w planie działań ratowniczych. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy wnioskowana jest kolejna jednostka OSP z jednoczesnym wnioskiem o wyłączenie już funkcjonującej jednostki, której przynależność stała się niecelowa.
Dołączenie do Ochotniczej Straży Pożarnej
Każdy, kto rozważa zostanie strażakiem OSP, powinien najpierw znaleźć jednostkę, do której chciałby należeć, a następnie skontaktować się z jej członkami. Ochotnicza Straż Pożarna to umundurowana jednostka wyposażona w specjalistyczny sprzęt, której głównym zadaniem jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. W Polsce funkcjonuje ponad 16 tysięcy jednostek OSP, skupiających ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki te działają jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażnicą Pożarną, a większość z nich jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Kto może zostać strażakiem OSP?
Każdy! Ochotnicza Straż Pożarna jest stowarzyszeniem, a szczegółowe informacje o tym, kto może zostać członkiem jednostki, znajdują się w jej statucie. Statut zazwyczaj przewiduje różne rodzaje członkostwa, takie jak członkowie zwyczajni, wspierający czy honorowi. Członek czynny aktywnie uczestniczy w realizacji celów statutowych OSP. Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna, która zadeklaruje wsparcie finansowe lub inne dla działalności OSP. Godność członka honorowego nadaje Walne Zebranie Członków OSP osobom szczególnie zasłużonym dla ochrony przeciwpożarowej.
Proces rekrutacji do OSP
Droga do zostania strażakiem OSP składa się z kilku kroków:
- Znalezienie jednostki: Kluczowe jest znalezienie odpowiedniej jednostki, zwłaszcza jeśli marzy się o roli strażaka-ratownika. Lokalizacja jednostki ma znaczenie, ponieważ im bliżej, tym szybciej można dotrzeć na alarm. Jednostki OSP muszą być zarejestrowane w krajowym rejestrze sądowym, gdzie można znaleźć dane kontaktowe.
- Spotkanie organizacyjne: Po skontaktowaniu się z jednostką, kandydat jest zapraszany na spotkanie organizacyjne. Podczas niego poznaje strukturę jednostki, jej bazę techniczną i dalsze kroki. Ważne jest, aby być przygotowanym na pytania o motywację i doświadczenie.
- Złożenie podania: Jeśli po spotkaniu kandydat jest zdecydowany dołączyć i został pozytywnie oceniony, może złożyć podanie o wstąpienie. Decyzję o przyjęciu podejmuje zarząd jednostki. Po pozytywnym rozpatrzeniu, kandydat jest proszony o uzupełnienie dodatkowych dokumentów i ankiet.
Okres próbny i szkolenie
Po wstąpieniu do OSP, wielu członków przechodzi okres próbny, podczas którego oceniane jest ich zaangażowanie. W tym czasie warto brać udział w szkoleniach wewnętrznych, aby określić, czy chce się zostać strażakiem-ratownikiem. Najważniejszym dokumentem w jednostce jest statut, który określa cele, prawa i obowiązki członków.
Aby móc brać udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych, konieczne są aktualne badania lekarskie, których rodzaj jest określony w rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Po ich uzyskaniu, strażak musi ukończyć szkolenie podstawowe, realizowane przez Państwową Straż Pożarną. Program szkolenia obejmuje 38 tematów w 136 godzinach (64 godziny teorii i 72 godziny praktyki) i kończy się egzaminem. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych.
Dyżury w jednostkach OSP - dyskusja i praktyka
Kwestia dyżurów w Ochotniczych Strażach Pożarnych, zwłaszcza dyżurów domowych lub "miejscowych", budzi wiele dyskusji. Celem takich dyżurów jest zapewnienie ciągłej gotowości bojowej jednostki, 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Jest to szczególnie istotne dla utrzymania mobilności jednostki.
Argumenty za dyżurami
Głównym argumentem za wprowadzeniem dyżurów jest potrzeba zapewnienia ciągłości działań ratowniczych, nawet w sytuacjach prywatnych strażaków. Dyżury pozwalają na uporządkowanie grafiku i świadomość, że w razie alarmu zawsze jest ktoś gotowy do wyjazdu. Jest to także rozwiązanie problemu sytuacji, gdy strażak chce wziąć udział w uroczystościach lub ma inne zobowiązania rodzinne, ale musi mieć pewność, że jego miejsce zajmie ktoś inny.
Niektórzy uważają, że formalizowanie dyżurów w statucie lub regulaminie może być ryzykowne ze względu na potencjalne problemy prawne, dlatego preferują, aby listy dyżurów funkcjonowały wewnątrz jednostki jako nieformalne ustalenia.
Argumenty przeciwko dyżurów i alternatywne rozwiązania
Część strażaków uważa, że dyżury domowe nie zawsze są realne do wdrożenia, zwłaszcza w jednostkach o mniejszej liczbie wyjazdów. Podkreśla się, że strażacy OSP są przede wszystkim ludźmi, którzy mają swoje potrzeby i zobowiązania. W niektórych jednostkach, mimo braku formalnych dyżurów, mobilizacja strażaków na alarm jest bardzo szybka, co sugeruje wysokie zaangażowanie członków.
Alternatywnym rozwiązaniem, które pojawia się w dyskusji, jest wprowadzenie dyżurów stacjonarnych w remizie, gdzie obecni byliby np. kierowca i dowódca. Taka obecność mogłaby skrócić czas reakcji na alarm poprzez przygotowanie sprzętu i pojazdów.
Kwestia dyżurów w kontekście prawnym i organizacyjnym
Podkreśla się, że Ochotnicza Straż Pożarna jest jednostką "ochotniczą", co oznacza, że prawnie nie można nikogo zmusić do pełnienia dyżuru. Decyzje o wprowadzeniu dyżurów powinny być podejmowane lokalnie, z uwzględnieniem specyfiki danej jednostki, liczby wyjazdów, pory roku czy dnia, a także odległości od jednostek Państwowej Straży Pożarnej.
W niektórych gminach wprowadzono obowiązkowe dyżury w określonych przypadkach, np. podczas suszy czy prognozowanych wichur, na mocy decyzji wójta i naczelników OSP. W takich sytuacjach naczelnik jest zobowiązany do wyznaczenia minimum 4 strażaków do dyżuru.
Debata na temat kontraktów strażaków ochotników
Podsumowanie dotyczące dyżurów w OSP KSRG
Choć temat dyżurów w OSP KSRG jest złożony i budzi różne opinie, coraz częściej obserwuje się tendencję do ich wprowadzania, szczególnie w jednostkach o dużej liczbie wyjazdów lub strategicznym znaczeniu. Kluczowe jest, aby wszelkie ustalenia dotyczące dyżurów były transparentne, uwzględniały specyfikę jednostki i były akceptowane przez jej członków, a w miarę możliwości, konsultowane z odpowiednimi władzami.