Pytania i wątpliwości na temat wstąpienia do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) oraz funkcjonowania jednostek w jego ramach są odwieczne i budzą wiele dyskusji. Jednym z kluczowych, choć często niejasnych, aspektów w ratownictwie jest pojęcie obszaru chronionego.
Czym jest Obszar Chroniony w Ratownictwie?
Obszar chroniony to jedno z najważniejszych zjawisk w ratownictwie. Jest to obszar, na którym dana jednostka, zdolna do działań adekwatnych do rodzaju zagrożenia, jako pierwsza przybędzie na miejsce zdarzenia. Kryterium wyznaczania obszaru chronionego jest przede wszystkim czas dotarcia. Oznacza to, że granica obszaru chronionego jednej jednostki jest jednocześnie granicą obszaru sąsiada - teoretycznie na tej linii jednostki powinny dotrzeć w tym samym czasie. Co istotne, w tym kontekście nie mają znaczenia żadne granice administracyjne.
Filozofia obszaru chronionego powoli wdraża się, nawet w Państwowym Ratownictwie Medycznym (PRM), ponieważ głównym kryterium dysponowania zasobów w ratownictwie jest właśnie kryterium obszaru chronionego.
Przykładowo, do pożaru zewnętrznego i stanu nagłego zagrożenia zdrowotnego może być dysponowana jednostka OSP (o ile jest odpowiednio wyszkolona i posiada sprzęt ratownictwa medycznego), natomiast do emisji chemicznej - raczej grupa chemiczna. W przypadku potrzeby użycia drabiny o wysokości 35 m - jednostka ratowniczo-gaśnicza (JRG) z powiatu. Oznacza to, że punkt X znajduje się w obszarze chronionym:
- dla zagrożeń pożarowych - najbliższej OSP,
- dla zagrożeń medycznych - ewentualnie również OSP,
- dla zagrożeń wymagających drabiny - JRG z powiatu,
- dla zagrożeń chemicznych - Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Chemiczno-Ekologicznego z miasta wojewódzkiego.
Podstawy Prawne i Wyzwania w Określaniu Obszaru Chronionego
Poszukując informacji, wytycznych lub podstaw prawnych do wyznaczenia obszaru chronionego dla JRG, można napotkać wiele trudności. W Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 września 2014 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, znalazły się pewne wzmianki:
- Art. 4 ust. 3 (jednak bez szczegółowych informacji na jakiej podstawie),
- Art. 8 i Art. 9 (które odnoszą się do przeprowadzenia analizy zagrożenia, a nie bezpośrednio do wyznaczenia obszaru chronionego).
Co więcej, wspomniane rozporządzenie zostało uznane za uchylone, a na jego miejsce nie pojawiło się nic nowego, co rodzi pytania o bieżącą podstawę prawną i wytyczne do wyznaczenia obszaru chronionego JRG. W przeszłości istniały zapewne trzy czynniki, na podstawie których wyznaczano obszar chroniony, takie jak liczba mieszkańców na jednego strażaka, jednak obecnie brakuje jasnych regulacji.
Warto również odnieść się do Ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, która definiuje jednostki organizacyjne PSP:
Organizacja Państwowej Straży Pożarnej (Ustawa o PSP, Rozdział 2, Art. 8)
1. Jednostkami organizacyjnymi Państwowej Straży Pożarnej są:
- Komenda Główna;
- komenda wojewódzka;
- komenda powiatowa (miejska);
- Szkoła Główna Służby Pożarniczej oraz pozostałe szkoły;
- jednostki badawczo-rozwojowe;
- Centralne Muzeum Pożarnictwa.
1a. W skład komendy wojewódzkiej mogą wchodzić ośrodki szkolenia.
2. W skład komendy powiatowej (miejskiej) Państwowej Straży Pożarnej wchodzą jednostki ratowniczo-gaśnicze (JRG).
2a. W ramach jednostek ratowniczo-gaśniczych, o których mowa w ust. 2, mogą być wyodrębnione czasowe posterunki Państwowej Straży Pożarnej. Pełnienie służby na czasowym posterunku jest równoznaczne z pełnieniem służby w miejscowości, w której znajduje się dana jednostka ratowniczo-gaśnicza.
3. W skład jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, o których mowa w ust. 1 pkt 4, mogą wchodzić jednostki ratowniczo-gaśnicze.
Powyższe przepisy definiują strukturę, ale nie precyzują bezpośrednio metodologii wyznaczania obszarów chronionych dla JRG.
Włączanie Jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej do KSRG
Procedura włączania jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) jest szczegółowo określona i obejmuje kilka etapów. Jednostka OSP, która nie spełnia wszystkich wymagań, ale jej działalność ma zastosowanie w warunkach przewidzianych w planie działań ratowniczych, również może wstąpić do KSRG. Włączenie jednostki do KSRG jest poprzedzone zawarciem porozumienia między właściwym miejscowo Komendantem Powiatowym/Miejskim PSP, podmiotem tworzącym jednostkę, a przedmiotową jednostką.
Wymagania i Procedura Włączenia
Wśród wymagań dla jednostek OSP do włączenia do KSRG znajdują się m.in. posiadanie urządzeń łączności w sieci radiowej systemu na potrzeby działań ratowniczych oraz co najmniej 4 komplety wyposażenia (specyfika "4kpl." nie jest precyzyjnie określona w pierwotnym tekście, ale odnosi się do wymaganych zestawów sprzętu lub umundurowania).
Kolejnym krokiem jest przedstawienie przez Komendanta Powiatowego/Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej właściwemu Komendantowi Wojewódzkiemu Państwowej Straży Pożarnej wniosku o włączenie jednostki do KSRG, z którą zawarł porozumienie, wraz z uzasadnieniem. Sposób i tok postępowania w przypadku otrzymania przez Komendanta Głównego PSP wniosku od Komendanta Wojewódzkiego PSP o włączenie jednostki OSP do KSRG określa procedura P-23.
Wyjątki i Specjalizacje
Istnieją wyjątki od ogólnych zasad włączania jednostek OSP do KSRG. W przypadku włączania trzeciej i kolejnej jednostki OSP może być włączona tylko wtedy, gdy jej działalność ma zastosowanie w warunkach przewidzianych w planie działań ratowniczych. Wyjątkiem od powyższej zasady jest wystąpienie o kolejną jednostkę OSP z równoczesnym wnioskiem o wyłączenie już funkcjonującej w systemie OSP, której przynależność z różnych względów stała się niecelowa.
Innym wyjątkiem od wymagania dotyczącego wyposażenia (np. "4kpl.") jest włączenie jednostki OSP przewidzianej do prowadzenia specjalistycznych działań ratowniczych. W takim przypadku OSP włącza się do KSRG bez względu na ilość jednostek OSP w KSRG w danej gminie. Podstawą tych regulacji jest między innymi Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 września 2014 r. (o którym mowa wcześniej).
Funkcjonowanie OSP w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym
W większości OSP, które są w KSRG, sprawa wygląda podobnie jak w zwykłych OSP, jeśli chodzi o alarmowanie. Po załączeniu selektywnego wywoływania, strażacy są powiadamiani syreną, wiadomościami SMS oraz pagerami, i zawsze znajduje się ekipa do wyjazdów. W przypadku posiadania przez jednostkę lekkiego samochodu ratownictwa technicznego (SLRt), do wypadku również są wzywani druhowie z domów. Szybkość wyjazdu do wypadku i do pożaru jest równie kluczowa, ponieważ w obu przypadkach ludziom trzeba jak najszybciej udzielić pomocy.
Szybkość Reagowania i Wyposażenie
U nas wyjazd pierwszej załogi średnio zajmuje 2-3 minuty. Konserwator-kierowca jest często zatrudniony przez gminę i pracuje od 7 do 15, z możliwością pozostania dłużej w razie potrzeby. Co do wyposażenia, jednostki dysponują często SLRt i ciężkimi samochodami gaśniczymi (GBA). Przykładowo, w jednej jednostce jest 5 osób z prawem jazdy i badaniami na GBA oraz 9 na SLRt. W razie alarmu zwykle jest tyle osób, że na miejsce jedzie się oboma samochodami, a większość ratowników ma wszechstronne przeszkolenie, a kilku to zawodowi strażacy.
Czas wyjazdu jednostki OSP, będącej w KSRG lub nie, różni się i zależy od wielu czynników. Na przykład, jednostka OSP, która kiedyś miała remizę w centrum miasta, mogła wyjechać w maksymalnie 3 minuty od załączenia syreny. Po przeniesieniu remizy na obrzeża miasta, czas dotarcia do remizy może wynieść 3 minuty pieszo, a przejazd samochodem również zajmuje więcej czasu ze względu na skrzyżowania czy progi zwalniające. W takich warunkach czas wyjazdu w granicach 6-7 minut jest uważany za przyzwoity. Wiele jednostek OSP w KSRG wyjazd na ogół realizuje w około 5 minut od zadysponowania, a wyjazd pierwszego samochodu w 2-4 minuty od załączenia syreny.
[HIT!] Wyjazd alarmowy OSP Kozy + Prezentacja Jednostki! [TRĄBY!!!!!]
Dofinansowanie i Obowiązki
Dofinansowanie dla jednostek OSP jest co roku, choć kwoty są różne. Dyżurów w większości powiatów się nie pełni, wyjazd jest na alarm, choć w sąsiednich gminach zdarza się, że stać ich na opłacanie i utrzymanie kierowców dyżurujących od rana do wieczora. Przynależność do KSRG wiąże się z wieloma obowiązkami, dużą odpowiedzialnością i jeszcze większymi wymaganiami. Wzrost liczby wyjazdów jest częstym zjawiskiem w jednostkach KSRG w porównaniu do tych poza systemem, a pieniądze, choć ważne, często okazują się niewystarczające.
Mity i Rzeczywistość
Istnieje błędne przekonanie, że jednostka OSP w KSRG, która dwukrotnie nie wyjedzie do akcji, zostaje usunięta z systemu. Takie "rewelacje" nie mają potwierdzenia w przepisach. Jest to nadal straż ochotnicza, a kilka niewyjazdów na 100 interwencji nie jest ujmą. Nawet w PSP zdarzają się sytuacje, że posterunek nie wyjedzie, np. z przyczyn losowych, jak padnięte akumulatory czy brak prądu. Terminal SMS rozsyłający wiadomości w momencie załączenia alarmu, jak i czas wyjazdu, nie są kryteriami bycia w KSRG. Taki terminal może sobie założyć każda OSP, która ma na to środki.
Jednostki OSP w KSRG, choć pełnią funkcje podobne do zwykłych OSP, podlegają większym wymaganiom i są integralną częścią krajowego systemu bezpieczeństwa, co wiąże się z większą odpowiedzialnością i zaangażowaniem.