4 grudnia w siedzibie Związku OSP RP w Warszawie odbyło się posiedzenie Komisji ds. działalności naukowej, kulturalno-społecznej, dokumentacyjnej i historycznej przy ZG ZOSP RP. Podczas spotkania omawiano tegoroczną działalność oraz plany na 2025 rok. Komisja zrzesza twórców kultury, ludzi nauki, dokumentalistów i historyków.
Spotkanie rozpoczęli jej przewodniczący, wiceprezes ZG ZOSP RP Edward Siarka, oraz dyrektor Zarządu Wykonawczego ZOSP RP Anna Wesołowska. Anna Wesołowska zaznaczyła, że zadania przewidziane do realizacji będą zależeć od możliwości budżetowych, a związek jest w trakcie weryfikacji budżetu oraz zbierania danych z oddziałów wojewódzkich.
Rozwój zespołów artystycznych i wyzwania finansowe
Problematykę działalności kulturalnej, a zwłaszcza rozwoju zespołów artystycznych, omówił wiceprzewodniczący Komisji Marian Chmielewski. Zwrócił on uwagę na fakt, że w ostatnim czasie Związek dysponował znacznie mniejszym budżetem, co doprowadziło do ograniczenia działalności skierowanej do orkiestr i zespołów artystycznych. Dawniej organizowano konkursy i przeglądy na szczeblu powiatowym, regionalnym, wojewódzkim oraz festiwale.
Marian Chmielewski podkreślił, że orkiestry często działają w gminach wiejskich, a ich członkami są dzieci i młodzież, które nierzadko pokonują wiele kilometrów na ćwiczenia. Problemem staje się brak sprzętu oraz trudności ze znalezieniem kapelmistrza. Bez wsparcia finansowego ze strony samorządów lub państwa, aktywność ta stopniowo zamiera. Zauważył dysproporcję w finansowaniu, gdzie na aktywność sportową czy Koła Gospodyń Wiejskich państwo znajduje środki, a na kulturę - w tym orkiestry, utwory sceniczne i chóry - ich brakuje.
W bieżącym roku przeprowadzono 4 konkursy orkiestr z udziałem około 40 zespołów. Na rok 2025 zaplanowano organizację ogólnopolskiego festiwalu orkiestr. Istnieje program wsparcia w Ministerstwie Kultury, jednakże przy około 800 orkiestrach, wsparcie otrzymują jedynie nieliczne. Zespoły nie są w stanie poradzić sobie samodzielnie bez zewnętrznej pomocy.
Współpraca z samorządami i instytucjami
Leonarda Bogdan zwróciła uwagę na potrzebę bliskiej współpracy orkiestr z gminnymi ośrodkami kultury, samorządem i strażą. Podkreśliła, że tę trójkę partnerów należy uwzględniać przy zmianach legislacyjnych, co stanowi zadanie dla Zespołu strażackiego w Sejmie i Senacie, szczególnie w kontekście zmian dotyczących samorządu. Poinformowała również o ważnych przedsięwzięciach artystycznych, które powinny być kontynuowane w 2025 roku.
Sprawy kultury były również poruszane w wypowiedziach Doroty Spandel, Krzysztofa Latochy i Rafała Dmowskiego. Finansowanie działalności kulturalnej podsumował Edward Siarka, wskazując na brak systemowego programu, szczególnie w małych gminach. Podkreślił, że decyzje w tej sprawie powinny zapaść na poziomie rządowym, poprzez stworzenie programu ministerialnego w Ministerstwie Kultury, który zapewniłby środki na finansowanie kapelmistrzów i instrumentów, wspierając tym samym orkiestry. Zauważył, że dziesięć lat temu takie środki były dostępne.
Edward Siarka zapowiedział, że Zarząd Główny wystąpi z wnioskiem do Ministerstwa Kultury o uruchomienie programu analogicznego do tego dla KGW, dedykowanego działalności kulturalnej, orkiestrom i zespołom. Posłowie i Zespół strażacki również zwrócą się do Ministerstwa Kultury z prośbą o stworzenie takiego programu, podobnie jak ma to miejsce w przypadku dofinansowania Uniwersytetów Ludowych czy KGW. Priorytetem jest rozwój orkiestr, które stanowią wspólny dorobek. Podkreślił, że jednostkowe wnioski nie przynoszą rezultatów, a konieczny jest dedykowany program ze wskazaniem dofinansowania dla orkiestr, kronikarzy, a nawet grup rekonstrukcyjnych, zaznaczając jednocześnie szerokie poparcie posłów dla strażaków.
Funkcjonowanie Komisji i strategia Florian 2050
Dr Marian Zalewski, wiceprzewodniczący Komisji, przedstawił sposób funkcjonowania Komisji w kontekście statutu Związku OSP RP, programu oraz strategii Florian 2050. Realizacja zadań Związku opiera się na aktywności społecznej, co czyni Komisję ważnym społecznym ciałem doradczym. Program i strategia odnoszą się do bezpieczeństwa i ratowania ludzi, a wysokie zaufanie do strażaków powinno skłaniać inne instytucje do wspierania ich działań.
Zalewski zaznaczył, że obszar tematyczny Komisji obejmuje ruch artystyczny, historię, aktywność naukową, dokumentacyjną i historyczną. W 2024 roku wydano dwa tomy „Analiz strategicznych”, a w przygotowaniu jest drugi tom „Słownika biograficznego polskich strażaków”. Przeprowadzono kolejne edycje konkursów historycznych. Dużo dzieje się w ruchu kronikarskim, czego przykładem jest trzydniowe spotkanie kronikarzy z całej Polski, zorganizowane we współpracy z PSP, Szkołą Aspirantów w Krakowie oraz Muzeum w Mysłowicach.
Za dwa lata planowane jest wydanie trzytomowej monografii poświęconej Związkowi OSP RP. Zorganizowano dwie ważne konferencje: jedną dotyczącą bezpieczeństwa, drugą z okazji 103. rocznicy powstania Związku. W 2025 roku planowana jest współorganizacja kongresu historyków wsi, ruchu ludowego oraz ruchu strażackiego z Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego. Związek posiada liczną grupę historyków, dokumentalistów i kronikarzy.
Planowany jest również kongres historyków ruchu strażackiego. Działania te wymagają szerokiej współpracy w ramach Związku i poza nim. W związku z tym zaproszono dyrektora Centralnego Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach. Wznowiono bliską współpracę pomiędzy instytucjami, realizując wspólne przedsięwzięcia. W najbliższym roku Centralne Muzeum Pożarnictwa obchodzić będzie 50-lecie istnienia. Komisja zadeklarowała wsparcie dla historyków, zwłaszcza przy wznowieniu rocznika Muzeum.
Wyrażono nadzieję na współpracę z mediami publicznymi, przypominając udaną współpracę z TVP dziesięć lat temu, obejmującą produkcję programów i serialu „Strażacy”. Podziękowano Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Muzeum Niepodległości, innym placówkom kultury, uczelniom oraz samorządom za istotną współpracę, która stanowi gwarancję realizacji programu i bezpieczeństwa.
Digitalizacja zbiorów i rola muzeów
Ważnym aspektem działalności jest prowadzona digitalizacja zbiorów, realizowana na podstawie umowy z Biblioteką Wojewódzką w Warszawie w ramach Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej. Digitalizowane i udostępniane są publikacje Związku, w tym „Analizy strategiczne” i miesięcznik „Strażak”.
Zbigniew Todorski podkreślił wagę działalności strażackich muzeów, zabezpieczania dokumentów, kronik i dokumentowania historii.
Dyrektor Centralnego Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach, mł. bryg. dr inż. Artur Luzar, wyraził radość z poruszania tematów muzealnych i zadeklarował pełną współpracę w imieniu kierownictwa PSP. Podkreślił, że Centralne Muzeum Pożarnictwa jest muzeum wszystkich, a nie tylko PSP, i zachęcił do wspólnego budowania tradycji pożarniczej. Zaznaczył, że w radzie Muzeum zasiadają przedstawiciele Związku.
Rozwój kronikarstwa i standaryzacja oceny
Kluczowym tematem posiedzenia był rozwój kronikarstwa. Małgorzata Judasz, sekretarz Komisji, poinformowała o działalności kronikarzy, w szczególności o ogólnopolskim spotkaniu w Krakowie w dniach 13-15 września 2024 roku. Podkreśliła, że spotkanie było bardzo cenne i pozytywnie odebrane przez uczestników.
Jednym z filarów aktywności kronikarskiej, obok prowadzenia kronik, są konkursy. Brak pisania kronik może skutkować utratą informacji o działalności straży. Sekretarz Komisji utrzymuje stałe kontakty z liderami kronikarskimi w wielu województwach, wskazując na dynamiczny rozwój ruchu w województwach: wielkopolskim, łódzkim, dolnośląskim, opolskim, kujawsko-pomorskim i lubelskim.
W Krakowie nie przeprowadzono oceny kronik, ponieważ kronikarze byli temu przeciwni. Zaproponowano zakończenie oceny kronik na poziomie wojewódzkim, przy jednoczesnym centralnym ujednoliceniu kryteriów oceny. Zapowiedziano organizację warsztatów dla kronikarzy oraz kolejne ogólnopolskie spotkanie w przyszłym roku.
Ideę standaryzacji i jednolitych kryteriów oceny kronik na poziomie województw poparli dr Rafał Dmowski i dr Krzysztof Latocha, podkreślając konieczność ujednolicenia kryteriów.
Mirosław Walicki poinformował o organizacji spotkań warsztatowych z młodymi kronikarzami jako innej ważnej formie pracy. Anna Przybylska zaapelowała o rozważenie oceny kronik medialnych, publikowanych w internecie i opracowywanych w formie multimedialnej. Zasugerowała uwzględnienie pisania pamiętników w warsztatach, ponieważ prace te stanowią później podstawę prac naukowych.
Dr Mirosława Bednarzak-Libera zwróciła uwagę na coraz wyższy poziom prac przesyłanych na konkursy historyczne. Dr Zdzisław Zasada zaakcentował wagę publikacji Związku, w tym „Zeszytów Historycznych” wydawanych przed laty oraz „Analiz strategicznych” i „Słownika biograficznego polskich strażaków”, wyrażając nadzieję na ich kontynuację. Podkreślił znaczenie kategoryzacji i punktacji książek i czasopism dla pracowników naukowych. Zaprezentował również formułę działania strażackiej orkiestry miasta Kowal.
Dr hab. prof. ucz. Władysław Tabasz, wiceprzewodniczący Komisji, podkreślił wagę jej działań. Zasugerował, aby nie upierać się przy jednolitym ocenianiu, lecz proponować jasne rozwiązania, które z czasem zostaną zaakceptowane. Apelował o unikanie nadmiernej formalizacji, aby nie zniechęcić do aktywności, co dotyczy również pisania i oceniania kronik.
Podkreślił bliskość obszarów zainteresowań historyków i muzyków. W muzeach, obok instrumentów muzycznych i książek, powinny znaleźć się również płyty i kasety z nagraniami, które stanowią nośniki dźwięku i są elementem historii. Zaprosił na spotkanie w Izbie Tradycji i bibliotece ZG ZOSP RP w Wesołej.
Zapowiedziano rozpoczęcie kampanii sprawozdawczej w Związku, która będzie okazją do przypomnienia o potrzebie dokumentowania, roli kronikarzy, historyków oraz działalności kulturalnej. Podkreślono, że pożarnictwo to „chcieć i móc”.
Nagrody i podziękowania
Podczas posiedzenia wręczono dyplomy członkom Komisji od prezesa ZG ZOSP RP Waldemara Pawlaka z podziękowaniem za współpracę przy wydawaniu „Analiz strategicznych” oraz za pomoc w pracach nad strategią Związku.
tags: #ocena #dzialan #kulturowych #osp