Systemy ochrony przeciwpożarowej stanowią kluczowy element bezpieczeństwa w różnego rodzaju obiektach. Ich głównym zadaniem jest zapewnienie skutecznej ochrony życia i mienia w przypadku wybuchu pożaru. Wśród nich szczególną rolę odgrywają systemy oddymiania, których celem jest sprawne odprowadzenie dymu i toksycznych gazów pożarowych.
Wprowadzenie do Systemów Oddymiania
Systemy oddymiania (SO) mają za zadanie odprowadzić gazy pożarowe (dymy) z pomieszczeń i dostarczyć w ich miejsce strumień świeżego powietrza, wyrównując różnicę ciśnień powstającą podczas pożaru oraz zapewniając istotom żywym możliwość oddychania. Jak wskazuje doświadczenie oraz przeprowadzone badania, podczas pożaru największe niebezpieczeństwo stanowią dym i trujące gazy: dziewięć na dziesięć osób przebywających w budynku umiera z powodu zatrucia wysoce toksycznymi gazami. Urządzenia do oddymiania skutecznie usuwają dym i trujące gazy pożarowe z budynku, pozwalając na bezpieczną ewakuację.
Systemy oddymiania często obejmują również systemy napowietrzania i wentylację wymuszoną. Wyróżnia się różne typy systemów oddymiania:
- Oddymianie mechaniczne - systemy korzystające z różnego rodzaju urządzeń mechanicznych (wentylatorów, strumienic) do przetłaczania gazów pożarowych.
- Systemy oddymiające nadciśnieniowe - ich głównym celem jest zapobieganie zadymieniu.
- Grawitacyjne systemy oddymiania - usuwanie dymu odbywa się na zasadzie tzw. efektu kominowego poprzez okna i klapy oddymiające umiejscowione w górnej części obiektu. Dopływ powietrza zapewniają okna lub drzwi napowietrzające znajdujące się w dolnej części budynku.
Innym ważnym zadaniem systemów oddymiania jest obniżenie temperatury panującej podczas zdarzenia pożarowego wewnątrz obiektu i tym samym minimalizacja ryzyka stałego uszkodzenia budynku.
Kanałowe Systemy Oddymiania: Projektowanie i Komponenty
W celu zapewnienia odpowiedniego działania kanałowego systemu oddymiania, na przykład w garażach podziemnych, należy podzielić przestrzeń na strefy dymowe za pomocą kurtyn dymowych. Mają one za zadanie powstrzymanie rozprzestrzeniania się dymu na pozostałą część garażu. Powstały w wyniku pożaru dym jest usuwany poprzez kratki rozmieszczone na przewodach wentylacyjnych. Następuje wyraźny podział na warstwę dymu gorącego utrzymującego się pod stropem oraz warstwę wolną od dymu.
Instalacja wentylacji oddymiającej powinna usuwać dym z intensywnością zapewniającą, że w czasie potrzebnym do ewakuacji ludzi na chronionych przejściach i drogach ewakuacyjnych nie wystąpi zadymienie lub temperatura uniemożliwiająca bezpieczną ewakuację. Podczas normalnej pracy instalacji wentylacyjnej, usuwane jest około 60% powietrza z przestrzeni podstropowej, natomiast pozostałe 40% z poziomu posadzki.
Elementy Systemu Kanałowego
Instalację oddymiającą należy wykonać z odpowiednio sklasyfikowanych materiałów i elementów. Przewody oddymiające są najczęściej wykonywane z blachy stalowej o przekroju prostokątnym i okrągłym. Pod wpływem wysokich temperatur blacha stalowa rozszerza się (w temperaturze ok. 600°C o 0,7-0,9 mm na 1 m), powodując utratę szczelności kanałów i rozprzestrzenianie się ognia i dymu. Dlatego do stali dodawane są odpowiednie komponenty, a w instalacji oddymiającej stosowane są kompensatory i elastyczne wstawki. Ich głównym zadaniem jest niwelowanie wydłużenia przewodu powstałego pod wpływem wysokiej temperatury podczas pożaru. Istotne jest również połączenie kanałów, wykonane z materiałów odpornych na wysoką temperaturę.
W ofercie systemów oddymiania znaleźć można kratki oddymiające wykonane z ocynkowanej blachy stalowej. Kratka posiada pojedynczy rząd nieruchomych kierownic, które kierunkują przepływające powietrze. Stalowe przewody oddymiające gwarantują odporność ogniową wynoszącą 120 minut w instalacjach poziomych. Przewody obsługujące jedną strefę pożarową powinny mieć co najmniej klasę odporności ogniowej E600S, co najmniej taką samą jak klasa odporności ogniowej stropu.
Klapy Oddymiające i Odcinające
Klapy odcinające wentylacji pożarowej, zwane również klapami oddymiającymi, stanowią odrębny typ klap, różniący się od klap przeciwpożarowych odcinających. Klapa odcinająca wentylacji pożarowej jest elementem systemu oddymiającego - usuwa dym na zewnątrz obiektu. Klapy oddymiające montuje się w elementach obiektów budowlanych (ściana, strop itd.).
Klapy odcinające obsługujące jedną strefę pożarową powinny być uruchamiane automatycznie oraz mieć co najmniej klasę odporności ogniowej E600S AA, co najmniej taką jak klasa odporności ogniowej stropu. Przewody wentylacyjne i klimatyzacyjne w miejscu przejścia przez elementy oddzielenia przeciwpożarowego powinny być wyposażone w przeciwpożarowe klapy odcinające o klasie odporności ogniowej równej klasie odporności ogniowej elementu oddzielenia przeciwpożarowego z uwagi na szczelność ogniową, izolacyjność ogniową i dymoszczelność (E I S). Podobnie, przewody wentylacyjne i klimatyzacyjne samodzielne lub obudowane, prowadzone przez strefę pożarową, której nie obsługują, powinny mieć klasę odporności ogniowej wymaganą dla elementów oddzielenia przeciwpożarowego tych stref pożarowych z uwagi na szczelność ogniową, izolacyjność ogniową i dymoszczelność (E I S) lub powinny być wyposażone w przeciwpożarowe klapy odcinające. Dobór klap przeciwpożarowych odbywa się w zależności od rodzaju obiektu, a klapy odcinające należy montować w przegrodach budowlanych o tej samej klasie odporności ogniowej co przegrody.
Na zakończeniach instalacji wentylacji ogólnej (bytowej) oraz w miejscach przechodzenia instalacji wentylacyjnej przez przegrody budowlane montowane są przeciwpożarowe zawory odcinające. Zawory te oddzielają strefy zagrożone pożarem od pozostałych części budynku. Większość firm produkujących zawory przeciwpożarowe za temperaturę graniczną przyjmuje 72°C. Gdy temperatura powietrza przepływającego przez zawór przekroczy 72°C, wkładka topikowa powoduje zwolnienie sprężyny, a tym samym szczelne zamknięcie zaworu.
Nowoczesną konstrukcją jest połączenie zaworu wentylacyjnego i klapy przeciwpożarowej odcinającej. Zaletami tych konstrukcji są: wyższa odporność ogniowa, zmniejszone gabaryty i większe możliwości konfiguracji. Głównym elementem jest klapa przeciwpożarowa odcinająca w rozmiarach 100, 125, 160 i 200 mm, zapewniająca niewielkie opory przepływu powietrza. Przykładem zaworu powietrznego przeciwpożarowego zamontowanego w przegrodzie budowlanej z jednostronnie przymocowanym przewodem wentylacyjnym jest szczelność ogniowa, izolacyjność i dymoszczelność nie mniejsza niż 180 min.
Wentylatory i Akcesoria
Systemy oddymiania wykorzystują różnorodne wentylatory, w tym wentylatory świeżego powietrza, wentylatory kanałowe, wentylatory przemysłowe oraz specjalistyczne wentylatory oddymiające. Elementem instalacji wentylacyjnych są także tłumiki akustyczne, które mogą wchodzić w skład instalacji bytowej pełniącej jednocześnie rolę instalacji oddymiającej. W tym przypadku bardzo ważny jest materiał absorbujący dźwięk, który musi być odporny na wysokie temperatury.
Instalacja oddymiania dla całości obiektu może składać się z dziesięciu wentylatorów oddymiających o łącznym wydatku 237 000 m3/h oraz przewodów i kształtek oddymiających FirePro o łącznej powierzchni ok. 3100 m2. W większych realizacjach oddymianie może być realizowane za pomocą 25 wentylatorów oddymiających pracujących w 10 układach, gdzie łączny wydatek wentylatorów wynosi ok. 25,5 mln m3/h.
Wymagania Prawne i Normy
Systemy pożarowe należy stosować w miarę możliwości we wszystkich obiektach, gdzie przebywają ludzie i gdzie są składowane plony ich pracy. Szczególną uwagę należy zwrócić na drogi ewakuacyjne, takie jak klatki schodowe i garaże. Dymy i gazy pożarowe uniemożliwiają ewakuację ludzi z budynków z powodu zatruć gazami spalinowymi.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r., przewody wentylacyjne i klimatyzacyjne w miejscu przejścia przez elementy oddzielenia przeciwpożarowego powinny być wyposażone w przeciwpożarowe klapy odcinające o klasie odporności ogniowej równej klasie odporności ogniowej elementu oddzielenia przeciwpożarowego z uwagi na szczelność ogniową, izolacyjność ogniową i dymoszczelność (E I S).
Według § 256 ust. 2 rozporządzenia [2], urządzenia oddymiające powinny być zastosowane w klatkach schodowych (obudowanych i zamykanych drzwiami o klasie odporności ogniowej co najmniej EI 30), wejścia do których mają stanowić koniec dojścia ewakuacyjnego. Dotyczy to także budynków mieszkalnych wielorodzinnych (ZL IV). Gdy klatka schodowa nie spełnia wymienionych warunków, do długości dojścia ewakuacyjnego wliczana jest długość drogi ewakuacyjnej biegnącej wzdłuż biegów i spoczników klatki schodowej.
Wymagania przeciwpożarowe garaży podaje rozdział 8 rozporządzenia [2]:
- W garażu zamkniętym obejmującym więcej niż dwie kondygnacje podziemne lub znajdującym się poniżej drugiej kondygnacji podziemnej należy stosować stałe samoczynne urządzenia gaśnicze wodne.
- W przypadku zastosowania rozwiązania, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, klasa odporności ogniowej przewodów wentylacji oddymiającej powinna odpowiadać wymaganiom określonym w § 270 ust.
- W przypadku strefy pożarowej garażu obejmującej więcej niż dwie kondygnacje wyjścia ewakuacyjne należy zapewnić na poziomie każdej kondygnacji.
- Wymagane są co najmniej dwa wyjścia ewakuacyjne ze strefy garażu, która ma więcej niż 25 stanowisk postojowych i nie jest wyposażona w instalację wentylacji oddymiającej lub ma powierzchnię przekraczającą 1500 m2.
Wszystkie elementy instalacji oddymiania powinny spełniać normę PN-EN 1351-4:2008 Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i elementów budynków. Część 4: Klasyfikacja na podstawie wyników badań odporności ogniowej systemów kontroli rozprzestrzeniania się dymu [2].
Producenci i Oferowane Rozwiązania
Na rynku działa wielu renomowanych producentów systemów oddymiania i wentylacji pożarowej, oferujących kompleksowe rozwiązania dla różnych typów obiektów.
Jednym z producentów jest firma, która realizuje już setki zamówień o różnych zakresach. Wykonuje elementy na podstawie projektu, zawsze na czas. Jesteśmy producentem systemów wentylacyjnych, które charakteryzują się najwyższą jakością wykonania, co potwierdzają liczne testy laboratoryjne, atesty oraz certyfikaty zgodności z normami krajowymi i europejskimi. Dzięki wieloletniemu doświadczeniu w branży wentylacyjnej firma zyskała zaufanie licznych klientów indywidualnych i biznesowych. Dostarczamy kompleksowe systemy wentylacyjne przeznaczone zarówno do zastosowań w budynkach mieszkalnych jedno- i wielorodzinnych, jak i w obiektach przemysłowych, handlowych, biurowych oraz użyteczności publicznej. W ofercie znajdują się między innymi kanały wentylacyjne, kształtki, przepustnice, tłumiki akustyczne, a także elementy montażowe i akcesoria. Oferta obejmuje kanały wentylacyjne w wersji okrągłej i prostokątnej, dostępne w różnych średnicach i przekrojach. Klienci mają również możliwość zamówienia elementów niestandardowych, dostosowanych do indywidualnych projektów architektonicznych i instalacyjnych. Jako producent systemów oddymiania oferujemy wysokiej jakości stalowe jednostrefowe przewody oddymiające typu 2KP, które stanowią kluczowy element skutecznych systemów wentylacji pożarowej.
W TECHFIRE specjaliści montują kanały wentylacyjne i oddymiające o odpowiedniej odporności ogniowej. Oferują samonośne kanały PROMADUCT-500, które zapewniają klasę odporności ogniowej do EIS120. Kanały wentylacyjne umożliwiają przepływ powietrza z zewnątrz lub innych pomieszczeń do wnętrza budynku, zapewniając odpowiednią cyrkulację, szczególnie ważną w pomieszczeniach z ograniczonym dostępem do świeżego powietrza. Z kolei kanały oddymiające odprowadzają dym i gazy z budynku podczas pożaru, zapobiegając rozprzestrzenianiu się ognia, a także ułatwiają ewakuację i akcję gaśniczą.
Firma D+H od ponad pół wieku oferuje innowacyjne systemy oddymiania grawitacyjnego, będąc prekursorem w produkcji urządzeń zapobiegających zadymieniu oraz pierwszym producentem certyfikowanego elektrycznego systemu oddymiania. Wieloletnie doświadczenie pozwala dostarczać sprawdzone i trwałe urządzenia oddymiające, które spełniają wymagania i normy przeciwpożarowe oraz oczekiwania inwestorów. Urządzenia oddymiające oferowane przez D+H Polska pozwalają na tworzenie kompleksowych instalacji, które można zastosować zarówno w dużych, jak i małych obiektach. Składowe systemu oddymiania to centrala oddymiania, czujka oddymiania, przycisk oddymiania, okna oddymiające lub klapy dymowe oraz drzwi wyposażone w certyfikowane siłowniki. Moduły wewnętrzne i panele do central oddymiania pozwalają na rozbudowę i dostosowanie funkcjonalności systemu oddymiania do potrzeb obiektu. Zespoły wsparcia projektowego D+H dobierają urządzenia oddymiające zgodnie z wytycznymi, uwzględniając funkcję i architekturę danego obiektu.
Projektowanie, Montaż i Konserwacja Systemów Przeciwpożarowych
Projektowanie instalacji przeciwpożarowych powinno odbywać się równolegle do projektowania budynku, razem z innymi instalacjami wewnętrznymi. System przeciwpożarowy powinien być wyposażony w odpowiednie urządzenia sygnalizacyjne, informujące o zagrożeniu pożarowym w budynku, i dopasowany do rodzaju obiektu. W wielu budynkach użyteczności publicznej oraz w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych stosowane są systemy oddymiania jako uzupełnienie lub składnik systemów przeciwpożarowych. System SAP (System Alarmu Pożarowego) pozwala wykryć pożar we wczesnej fazie rozwoju oraz przekazać informację o zagrożeniu do centrali, która informuje odpowiednie osoby lub instytucje.
Instalacja przeciwpożarowa podlega tym samym zasadom co każda inna instalacja wewnętrzna - najpierw wykonywany jest projekt, następnie montaż. Aby uniknąć błędów, instalator systemów przeciwpożarowych powinien być osobą doświadczoną w wykonaniu instalacji i zabezpieczeń przeciwpożarowych. Przepisy w Polsce nie precyzują konkretnych wymagań dla montażysty, jednak kursy lub szkolenia kończące się egzaminem i wydające certyfikaty autoryzowanego instalatora są ważnym wskaźnikiem kompetencji. Kursy i szkolenia prowadzą dystrybutorzy i producenci systemów przeciwpożarowych.
Chcąc maksymalnie zwiększyć bezpieczeństwo pożarowe obiektów budowlanych, należy systematycznie wykonywać przeglądy i konserwować systemy przeciwpożarowe. Każdy zarządca budynku ma prawny obowiązek konserwacji systemów przeciwpożarowych [1]. Konserwacja systemów ochrony przeciwpożarowej powinna odbywać się tak często, jak wskazują producenci, jednak nie rzadziej niż raz w roku [1]. Przeglądy i konserwacje systemów ochrony przeciwpożarowej mogą być wykonywane wyłącznie przez osoby właściwie przeszkolone. Fachowcy powinni posiadać umiejętności i pozwolenia wymagane do kontroli, obsługi technicznej oraz ewentualnej naprawy danego systemu. CEN/TS 54-14:2004 [2] opisuje wytyczne odnośnie do planowania, projektowania, instalowania, odbioru, eksploatacji oraz konserwacji systemów sygnalizacji pożarowej. Punkt 4.8 [2] mówi: „Osoby fizyczne lub prawne wykonujące jakiekolwiek prace, będące przedmiotem niniejszych wytycznych, powinny mieć odpowiednie kompetencje, doświadczenie i kwalifikacje". Punkty 7.7 (montaż) i 8.6 (uruchamianie) podają, że zajmować się tym powinny osoby posiadające odpowiednią wiedzę teoretyczną, praktyczną i kwalifikacje. Przeglądy techniczne systemów oddymiania wykonuje się zgodnie z [1][3] oraz dokumentacją Techniczno-Ruchową producenta. Większość producentów wymaga przeglądów 2 razy w roku (co 6 miesięcy).
Inne Systemy Zabezpieczeń Przeciwpożarowych
Kolejną metodą zapobiegania pożarom jest bierne zabezpieczenie pożarowe. Polega ono na spowolnieniu lub zatrzymaniu rozprzestrzeniania się ognia poprzez zastosowanie odpowiednich materiałów i urządzeń spójnych z konstrukcją obiektów oraz wdrożeniu procedur przeciwpożarowych. Oprócz systemów oddymiania istnieją również inne aktywne systemy gaszenia:
- Systemy gaszenia wodą (tryskaczowe i zraszaczowe) - polegają na spryskaniu wodą miejsca bezpośrednio nad powstałym pożarem.
- Systemy gaszenia mgłą wodną - wykorzystują technologię mgły wodnej, rozdrabniając krople wody na cząsteczki o średnicy poniżej 50 µm, które pod wpływem wysokiej temperatury gwałtownie odparowują. Uzyskuje się równocześnie efekt chłodzenia i wyparcia tlenu w okolicach źródła pożaru.
- Systemy gaszenia pianą - odcinają źródło ognia od dopływu tlenu, pokrywając lub wypełniając płonący obiekt pianą. Instalacje pianowe budowane są podobnie jak systemy wodne - do wody dodawany jest koncentrat pianotwórczy, a mieszanina zostaje napowietrzona. Na zakończeniu instalacji stosuje się prądownice, ejektory, garnki pianowe, działka wodno-pianowe lub wylewy piany.
- Systemy gaszenia gazem - polegają na wyparciu tlenu z gaszonej przestrzeni i/lub przerwaniu chemicznej reakcji spalania.
- Systemy gaszenia proszkowego - wykorzystują antykatalityczne działanie proszku gaśniczego, zatrzymując proces spalania. Stosuje się je, gdy nie ma możliwości zastosowania innych systemów lub ich montaż nie jest uzasadniony ekonomicznie.
Podziału urządzeń gaśniczych można dokonać ze względu na rodzaj gaszonych powierzchni. W obiektach wielkokubaturowych stosuje się najczęściej instalacje wodne, pianowe lub mgłowe, natomiast do obiektów o kubaturze do ok. 1000 m3 - systemy gazowe. W mniejszych obiektach można zastosować instalacje zraszaczowe lub systemy gaszenia mgłą wodną.
tags: #oddymianie #kanalowe #producenci