Systemy oddymiania i odprowadzania ciepła, znane jako RWA (Rauch- und Wärmeabzugsanlagen), odgrywają kluczową rolę w ochronie życia i mienia podczas pożaru. Ich niezawodne działanie jest możliwe dzięki zaawansowanym modułom sterującym, które są sercem całej instalacji.
Znaczenie Systemów Oddymiania i Odprowadzania Ciepła (RWA)
Podczas pożaru największe niebezpieczeństwo stanowią dym i trujące gazy. Jak wskazują przeprowadzone badania, dziewięć na dziesięć osób przebywających w budynku umiera z powodu zatrucia wysoce toksycznymi gazami. Gaz spalinowy może spowodować utratę przytomności już po trzech wdechach, a śmierć po dziesięciu, stanowiąc bezpośrednie zagrożenie. Zaledwie z 10 kg papieru lub tektury uwalnianych jest do 10 000 m³ gazów spalinowych, co oznacza, że nawet palący się kosz na śmieci może szybko wypełnić pomieszczenie biurowe dymem.
W ciągu niecałych trzech minut dym ogranicza widoczność, powodując utratę orientacji i panikę, a drogi ewakuacyjne przestają być rozpoznawalne. Dodatkowo stężenie tlenku węgla (CO) gwałtownie wzrasta wraz z postępem pożaru. Dlatego trujące gazy spalinowe muszą zostać jak najszybciej usunięte z budynku.
Urządzenia do oddymiania skutecznie usuwają dym i trujące gazy pożarowe z budynku, pozwalając na bezpieczną ewakuację. Innym ważnym zadaniem systemów oddymiania jest obniżenie temperatury panującej podczas zdarzenia pożarowego wewnątrz obiektu, minimalizując ryzyko stałego uszkodzenia budynku oraz wydłużając ochronę elementów konstrukcyjnych. System RWA realizuje zadanie z zakresu bezpieczeństwa pożarowego poprzez usuwanie dymu powstałego podczas pożaru, tworząc stabilną warstwę dymu w strefie podsufitowej i pozostawiając przestrzeń wolną od dymu na poziomie posadzki, co ma umożliwić bezpieczną ewakuację.
Centrala Sterująca Systemem Oddymiania: Serce RWA
Centrala sterująca systemem oddymiania przetwarza sygnały z ręcznych przycisków oddymiania, czujek dymu lub innych systemów wykrywania pożaru i uruchamia odpowiednio urządzenia oddymiające, takie jak siłowniki i sygnalizatory. Podczas pracy w stanie dozorowania centrala kontroluje napięcie sieciowe i awaryjne, stan przewodów oraz stan urządzeń (czujek, przycisków, siłowników itd.). Podczas pożaru, po podaniu sygnału z czujki lub przycisku, centrala aktywuje elementy wykonawcze. Do centrali oddymiania docierają również informacje o stanie pracy poszczególnych elementów systemu, co pozwala na pełną kontrolę nad instalacją.
Wszystkie profesjonalne centrale oddymiania, takie jak te oferowane przez D+H Polska, są zgodne z normą EN 12101-10:2005 + AC:2007, która określa wymagania dotyczące zasilania w systemach kontroli rozprzestrzeniania się dymu i ciepła. Moduły wewnętrzne i panele do central oddymiania pozwalają na rozbudowę i dostosowanie funkcjonalności systemu do specyficznych potrzeb obiektu.
Komponenty Kompletnego Systemu Oddymiania
Naturalne systemy oddymiania i odprowadzania dymu i ciepła (RWA) składają się z kilku kluczowych elementów współpracujących ze sobą:
- Urządzeń do oddymiania i odprowadzania ciepła, np. okien, naświetli, świetlików dachowych, z których każde wyposażone jest w układ napędowy.
- Układu sterowania i zasilania, czyli centrali oddymiania.
- Elementów wyzwalających, takich jak czujniki dymu lub przyciski RWA.
- Dopływu powietrza, realizowanego przez okna lub drzwi napowietrzające znajdujące się w dolnej części budynku.
Składowe systemu oddymiania to zatem: centrala oddymiania, czujka oddymiania, przycisk oddymiania, okna oddymiające lub klapy dymowe oraz drzwi wyposażone w certyfikowane siłowniki.
Rodzaje Systemów Oddymiania
Oddymianie Grawitacyjne
Oddymianie grawitacyjne to system, który działa w oparciu o naturalną siłę wyporu termicznego, bez dodatkowego napędu wentylacyjnego (np. wentylatorów). Usuwanie dymu odbywa się na zasadzie tzw. efektu kominowego poprzez okna i klapy oddymiające umiejscowione w górnej części obiektu. Dopływ powietrza zapewniają okna lub drzwi napowietrzające znajdujące się w dolnej części budynku.
Urządzenia do grawitacyjnego odprowadzania dymu i ciepła to na przykład okna, świetliki dachowe i żaluzje wentylacyjne, które otwierają się automatycznie w przypadku pożaru, zapewniając w ten sposób odprowadzanie dymu i gorących gazów z budynku. Zgodnie z normą DIN EN 12101-2, takie urządzenie jest naturalnie działającym systemem przeznaczonym do montażu jako część systemu oddymiania.
Urządzenie do grawitacyjnego odprowadzania dymu i ciepła składa się z:
- okna wraz z jego elementami (profilami, uszczelkami, okuciami),
- wypełnienia (np. szyb, paneli) i
- systemu napędowego wraz z jego elementami (napędem, konsolami, okuciami).
Instalacje oddymiające są aktywowane automatycznie (poprzez czujniki dymu) lub ręcznie (poprzez przyciski oddymiania).
Instalacja oddymiania grawitacyjnego klatki schodowej budynku.
Oddymianie Maszynowe
Oddymianie maszynowe działa z napędem silnikowym, wykorzystując na przykład wentylatory oddymiające do aktywnego usuwania dymu i gorących gazów.
Moduły Sterujące w Napędach Mechanicznych Klap Dymowych
W napędach mechanicznych, elementem napędowym są sprężyny gazowe o skoku 200 ÷ 1000 mm i sile działania od 100 ÷ 3000 N. W układach tych mogą być stosowane zamki zatrzaskowe, dodatkowo wyposażane w bezpieczniki termiczne, co pozwala wykorzystać je jako automatyczne urządzenia wyzwalające. Zatrzaski mogą być wyposażane w moduły elektryczny lub pneumatyczny do zdalnego wyzwalania za pomocą sygnału elektrycznego (impuls w przypadku typu „na impuls” oraz zaniku napięcia w przypadku typu „na przerwę”) pochodzącym z instalacji niskoprądowej, np. centrali oddymiania.
Klapy z napędem mechanicznym mogą być sterowane również za pomocą wciągarki mechanicznej. Urządzenie to, dzięki zastosowanej dźwigni wyzwalania ręcznego, służy do zdalnego sterowania klapą dymową, a dzięki przekładni ślimakowej może być wykorzystywane do płynnego otwierania klap w celu wentylacji pomieszczeń. Wciągarka również może być wyposażona w moduł elektryczny lub pneumatyczny do zdalnego wyzwalania za pomocą sygnału elektrycznego (impuls lub zanik napięcia) pochodzącego z instalacji niskoprądowej, np. centrali oddymiania. Dodatkowo układ z wciągarką może być wyposażony w urządzenie bezpiecznikowe z elementem termo-czułym (bezpiecznik termiczny rozdzielczy), co zapewnia automatyczne wyzwolenie.
Zalety Klap z Napędem Mechanicznym
Klapy z napędem mechanicznym charakteryzują się szeregiem zalet, które przekładają się na skuteczność działania systemów oddymiających oraz ogólną funkcjonalność budynków:
- Napędy mechaniczne umożliwiają precyzyjne sterowanie klapami, co pozwala na szybkie i efektywne odprowadzenie dymu oraz gorących gazów.
- Są niezawodne i wytrzymałe, dzięki czemu zapewniają długotrwałe działanie systemu oddymiającego.
- Ich zdolność do pracy w różnych warunkach atmosferycznych, takich jak silny wiatr czy opady deszczu, jest kluczowa dla niezawodności.
Zastosowanie Mechanicznych Systemów Oddymiania
Wykorzystanie sterowania mechanicznego znajduje zastosowanie w wielu różnych obiektach - zarówno komercyjnych, jak i przemysłowych czy publicznych. Warto zastosować je w budynkach o dużych powierzchniach oraz wysokościach, takich jak centra handlowe, hale produkcyjne czy magazyny. W tych przypadkach klapy dymowe z napędem mechanicznym zapewniają szybkie i skuteczne odprowadzenie dymu oraz gorących gazów na zewnątrz budynku, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa ludzi oraz ochrony mienia. Innymi obiektami, w których warto zastosować te rozwiązania są budynki użyteczności publicznej, takie jak szkoły, przedszkola, domy kultury czy szpitale.
Inteligentne Moduły Sterujące i Integracja Systemów (na przykładzie rozwiązań GEZE)
Producenci, tacy jak GEZE, oferują kompletne rozwiązania nawiewu i wywiewu, umożliwiające bezpieczne, szybkie i naturalne oddymianie w razie pożaru. W ich ofercie znajdują się również inteligentne moduły sterujące do napowietrzania grawitacyjnego. Sterowanie systemem oddymiania odbywa się za pomocą dedykowanych modułów, które w przypadku pożaru zapewniają szybkie wyzwolenie przez automatyczne czujki (dymu lub ciepła), zewnętrzną instalację sygnalizacji pożaru (SSP) lub ręcznie (przycisk oddymiania).
Urządzenia do grawitacyjnego odprowadzania dymu i ciepła, które są używane do automatycznej wentylacji pożarowej, mogą być również wykorzystywane do codziennej wentylacji. Są to zatem urządzenia dwufunkcyjne, znajdujące zastosowanie nie tylko w przypadku pożaru.
Sterownik Zamka Elektromechanicznego GC Lock Control SHEV
Wśród zaawansowanych modułów sterujących wyróżnia się sterownik zamka elektromechanicznego GC Lock Control SHEV, przeznaczony specjalnie do drzwi napowietrzających w systemach oddymiania. Umożliwia on proste i bezpieczne okablowanie komponentów w drzwiach jednoskrzydłowych lub dwuskrzydłowych. Za pomocą GC Lock Control SHEV, podczas oddymiania, zamki z napędem są zasilane napięciem i odpowiednio sterowane przez centralę RWA. Dodatkowo, istnieje możliwość podłączenia konwertera DC/DC do jednostki sterującej GC Lock Control SHEV, co pozwala na obsługę zamków z napędem zarówno 24 V, jak i 12 V, a nawet kombinacji obu wariantów.
Integracja z Systemami Zarządzania Budynkiem
Nowoczesne moduły interfejsu umożliwiają połączenie sieciowe rozwiązań oddymiania i odprowadzania ciepła z systemami zarządzania budynkiem (BMS), takimi jak KNX i BACnet. Dzięki temu systemy oddymiania stają się częścią szerszej, inteligentnej infrastruktury budynku, co zwiększa ich efektywność i możliwości monitorowania.
Niezawodność i Konserwacja Systemów Oddymiania
Instalacja oddymiająca jest urządzeniem zabezpieczającym, które pozostaje w uśpieniu przez długi czas, jednak w razie pożaru musi być niezawodna i w pełni sprawna do natychmiastowego uruchomienia. Stała i profesjonalna konserwacja jest niezbędna do zapewnienia jej funkcjonalnego bezpieczeństwa przez cały okres eksploatacji. Wieloletnie doświadczenie firm specjalizujących się w systemach oddymiania pozwala na dostarczanie sprawdzonych i trwałych urządzeń, które spełniają wymagania i normy przeciwpożarowe.
Wymogi Prawne i Normy
Systemy oddymiania należą do technicznej ochrony przeciwpożarowej, która zyskuje coraz większe znaczenie na etapie planowania budynku. Poświadczenia i koncepcje ochrony przeciwpożarowej są ważnymi elementami wniosków budowlanych. W bezpiecznych klatkach schodowych systemy wentylacji ciśnieniowej są obowiązkowe, zgodnie z regulacjami takimi jak niemiecki Wzorcowy Kodeks Budowlany (MBO § 33), który wymaga, aby bezpieczna klatka schodowa była zaprojektowana w sposób uniemożliwiający przedostawanie się do niej ognia i dymu.
tags: #oddymianie #modul #sterujacy