Szkolenia i Wymogi Państwowej Straży Pożarnej w Zakresie Systemów Oddymiania

Bezpieczeństwo pożarowe obiektów budowlanych to kwestia o kluczowym znaczeniu, szczególnie w kontekście systemów wentylacji pożarowej, znanych również jako systemy oddymiania. Ich prawidłowe projektowanie, instalacja, konserwacja i zrozumienie wymagań prawnych są niezbędne do zapewnienia skutecznej ewakuacji ludzi oraz ochrony mienia. Państwowa Straż Pożarna (PSP) odgrywa tu istotną rolę, zarówno poprzez nadzór, jak i kształtowanie standardów.

Szkolenia z Systemów Wentylacji Pożarowej i Oddymiania

Organizatorzy szkoleń zapraszają projektantów, instalatorów i konserwatorów systemów wentylacji pożarowej w obiektach budowlanych. Szkolenia te obejmują zagadnienia bezpieczeństwa pożarowego obiektów budowlanych ze szczególnym uwzględnieniem systemów wentylacji pożarowej. Uczestnicy zostają zapoznani z obecnie obowiązującymi normami i uregulowaniami prawnymi oraz z zasadami projektowania systemów wentylacji pożarowej w różnego rodzaju obiektach budowlanych.

Program Szkoleń: Kluczowe Zagadnienia

W trakcie zajęć omawiane są zasady projektowania systemów wentylacji pożarowej w obiektach takich jak garaże, centra handlowo-usługowe oraz jednokondygnacyjne obiekty budowlane. Uczestnicy szkoleń zapoznają się również z wykorzystaniem oprogramowania opartego na komputerowej dynamice płynów (CFD) do projektowania systemów oddymiania.

Typowy program szkolenia może obejmować następujące bloki tematyczne:

• Elementy składowe systemów wentylacji i ich omówienie (centrale, siłowniki, klapy).
• Organizacja napływu kompensacyjnego w systemach oddymiania ze szczególnym uwzględnieniem obiektów wielkokubaturowych.
• Projektowanie systemów oddymiania w różnych obiektach (centra handlowe, magazyny).
• Badania laboratoryjne elementów instalacji wentylacji pożarowej.
• Zasilanie systemów oddymiania.
• Stosowanie kabli w systemach wentylacji i oddymiania.
• Wpływ wentylacji na ewakuację ludzi z budynków użyteczności publicznej.
• Próby odbiorowe systemów oddymiania z wykorzystaniem ciepłego dymu - zalety i wady.
• Komputerowe narzędzia numerycznej mechaniki płynów wspierające projektowanie systemów oddymiania.

Szkolenia Specjalistyczne: Oddymianie Grawitacyjne

Celem niektórych szkoleń jest przekazanie specjalistycznej wiedzy związanej z oddymianiem grawitacyjnym. Podczas szkolenia omawiane są wymagania prawne, zasady projektowania instalacji oddymiania grawitacyjnego dla różnego rodzaju przestrzeni, jak pasaż, hala czy klatka schodowa, zasady doboru odpowiedniego standardu w zależności od architektury obiektu oraz organizacja napływu powietrza kompensacyjnego.

Omawiane standardy oddymiania grawitacyjnego obejmują m.in.:

• Wytyczne CNBOP oraz PN-B-02877-4.
• BS 7346-4 (TR 12101-5).
• NFPA 204.

Szkolenia skierowane są do osób zainteresowanych tematyką oddymiania grawitacyjnego, chcących zdobyć odpowiednie kwalifikacje w tym zakresie, a także dla specjalistów ds. ochrony przeciwpożarowej. Elementy składowe systemów oddymiania grawitacyjnego i ich omówienie (centrale, siłowniki, klapy) stanowią integralną część programu.

Rola i Wymogi Państwowej Straży Pożarnej

Inspektorzy ochrony przeciwpożarowej dbają o odpowiednie procedury w zakresie ochrony przeciwpożarowej w obiektach. Właściciel lub zarządca obiektu przeznaczonego dla ponad 50 osób będących stałymi użytkownikami, powiadamia właściwego miejscowo komendanta PSP o terminie przeprowadzenia praktycznego sprawdzenia organizacji i warunków ewakuacji ludzi z całego obiektu, zgodnie z §17 ust. 3 Rozporządzenia MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów z dnia 7 czerwca 2010 r. (Dz. U. Nr 109 poz. 719 z późniejszymi zmianami).

Brak Systemu Oddymiania a Odbiór Budynku

Brak systemu oddymiania klatki schodowej lub jego niezgodność z projektem jest podstawą do odmowy odbioru budynku przez PSP i może skutkować zakazem użytkowania obiektu na podstawie art. 56 Prawa budowlanego (Dz.U. 2023 poz. 682). Obowiązek stosowania systemów oddymiania wynika z § 245-246 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych (Dz.U. 2022 poz. 1225) oraz uszczegółowień zawartych w Rozporządzeniu MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719).

Granica obowiązku instalacji systemu oddymiania zależy od kombinacji wysokości budynku, kategorii zagrożenia ludzi (ZL) i liczby kondygnacji. Poprawienie błędów po zakończeniu budowy jest wielokrotnie droższe niż weryfikacja projektu przed montażem.

Projektowanie i Wymagania Prawne Systemów Oddymiania

Ogólne Zasady Projektowania Systemów Przeciwpożarowych

Projektowanie instalacji przeciwpożarowych powinno odbywać się równolegle do projektowania budynku, razem z innymi instalacjami wewnętrznymi. System przeciwpożarowy powinien być wyposażony w odpowiednie urządzenia sygnalizacyjne, informujące o zagrożeniu pożarowym w budynku, i dopasowany do rodzaju obiektu. W wielu budynkach użyteczności publicznej oraz w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych stosuje się systemy oddymiania, które są uzupełnieniem lub składnikiem ogólnych systemów przeciwpożarowych.

Projekt systemu oddymiania musi opracować projektant z uprawnieniami budowlanymi w specjalności instalacyjnej (PIIB) lub rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych. Projekt trwa zazwyczaj 2-4 tygodnie, zależnie od złożoności obiektu i czasu uzgodnień z rzeczoznawcą PPOŻ.

Wymagania dla Garaży

Wymagania przeciwpożarowe garaży podaje rozdział 8 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. Przykładowo, w garażu zamkniętym obejmującym więcej niż dwie kondygnacje podziemne lub znajdującym się poniżej drugiej kondygnacji podziemnej należy stosować stałe samoczynne urządzenia gaśnicze wodne.

W przypadku strefy pożarowej garażu obejmującej więcej niż dwie kondygnacje, wyjścia ewakuacyjne należy zapewnić na poziomie każdej kondygnacji. Wymagane są co najmniej dwa wyjścia ewakuacyjne ze strefy garażu, która ma więcej niż 25 stanowisk postojowych i nie jest wyposażona w instalację wentylacji oddymiającej, lub ma powierzchnię przekraczającą 1500 m².

W celu zapewnienia odpowiedniego działania systemu kanałowego w garażu należy podzielić go na strefy dymowe za pomocą kurtyn dymowych. Mają one za zadanie powstrzymanie rozprzestrzeniania się dymu na pozostałą część garażu. Powstały w wyniku pożaru dym jest usuwany poprzez kratki rozmieszczone na przewodach wentylacyjnych. Następuje wyraźny podział na warstwę dymu gorącego utrzymującego się pod stropem oraz warstwę wolną od dymu.

Instalacja wentylacji oddymiającej powinna usuwać dym z intensywnością zapewniającą, że w czasie potrzebnym do ewakuacji ludzi na chronionych przejściach i drogach ewakuacyjnych nie wystąpi zadymienie lub temperatura uniemożliwiająca bezpieczną ewakuację. Podczas normalnej pracy instalacji usuwane jest około 60% powietrza z przestrzeni podstropowej, natomiast pozostałe 40% z poziomu posadzki.

Wymagania dla Klatek Schodowych

Według § 256 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, urządzenia oddymiające powinny być również zastosowane w klatkach schodowych (obudowanych i zamykanych drzwiami o klasie odporności ogniowej co najmniej EI 30), wejścia do których mają stanowić koniec dojścia ewakuacyjnego. Dotyczy to także budynków mieszkalnych wielorodzinnych (ZL IV).

Gdy klatka schodowa nie spełnia wymienionych warunków, do długości dojścia ewakuacyjnego wliczana jest długość drogi ewakuacyjnej biegnącej wzdłuż biegów i spoczników klatki schodowej.

Elementy Systemów Oddymiania

Systemy oddymiania (SO) mają za zadanie odprowadzić gazy pożarowe (dymy) z pomieszczeń i dostarczyć w ich miejsce strumień świeżego powietrza, wyrównując różnicę ciśnień powstającą podczas pożaru oraz zapewniając istotom żywym możliwość oddychania. Dymy i gazy pożarowe uniemożliwiają ewakuację ludzi z budynków z powodu zatruć gazami spalinowymi, dlatego szczególną uwagę należy zwrócić na drogi ewakuacyjne, takie jak klatki schodowe i garaże.

Typy Systemów Oddymiania

• Oddymianie mechaniczne: systemy korzystające z różnego rodzaju urządzeń mechanicznych (wentylatorów, strumienic) do przetłaczania gazów pożarowych.
• Systemy oddymiające nadciśnieniowe: głównym celem tego systemu jest zapobieganie zadymieniu.

Kanały Oddymiające

Instalację oddymiającą należy wykonać z odpowiednio sklasyfikowanych materiałów i elementów. Przewody oddymiające są najczęściej wykonywane z blachy stalowej o przekroju prostokątnym i okrągłym. Pod wpływem wysokich temperatur blacha stalowa rozszerza się (w temperaturze ok. 600°C o 0,7-0,9 mm na 1 m), powodując utratę szczelności kanałów i rozprzestrzenianie się ognia i dymu. Dlatego do stali dodawane są odpowiednie komponenty, a w instalacji oddymiającej stosowane są kompensatory i elastyczne wstawki. Ich głównym zadaniem jest niwelowanie wydłużenia przewodu powstałego pod wpływem wysokiej temperatury podczas pożaru. Istotne jest również połączenie kanałów, wykonane z materiałów odpornych na wysoką temperaturę.

Przewody obsługujące jedną strefę pożarową powinny mieć co najmniej klasę odporności ogniowej E600S, co najmniej taką samą jak klasa odporności ogniowej stropu. Przewody wentylacyjne i klimatyzacyjne samodzielne lub obudowane, prowadzone przez strefę pożarową, której nie obsługują, powinny mieć klasę odporności ogniowej wymaganą dla elementów oddzielenia przeciwpożarowego tych stref pożarowych z uwagi na szczelność ogniową, izolacyjność ogniową i dymoszczelność (E I S).

Klapy i Zawory Przeciwpożarowe

Klapy odcinające wentylacji pożarowej (klapy oddymiające) stanowią odrębny typ klap, różniący się od klap przeciwpożarowych odcinających. Klapa odcinająca wentylacji pożarowej jest elementem systemu oddymiającego - usuwa dym na zewnątrz obiektu. Klapy oddymiające montuje się w elementach obiektów budowlanych (ściana, strop itd.). Klapy odcinające obsługujące jedną strefę pożarową powinny być uruchamiane automatycznie oraz mieć co najmniej klasę odporności ogniowej E600S AA, co najmniej taką jak klasa odporności ogniowej stropu.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r., przewody wentylacyjne i klimatyzacyjne w miejscu przejścia przez elementy oddzielenia przeciwpożarowego powinny być wyposażone w przeciwpożarowe klapy odcinające o klasie odporności ogniowej równej klasie odporności ogniowej elementu oddzielenia przeciwpożarowego z uwagi na szczelność ogniową, izolacyjność ogniową i dymoszczelność (E I S).

Na zakończeniach instalacji wentylacji ogólnej (bytowej) oraz w miejscach przechodzenia instalacji wentylacyjnej przez przegrody budowlane montowane są przeciwpożarowe zawory odcinające. Zawory te oddzielają strefy zagrożone pożarem od pozostałych części budynku. Głównym zadaniem zaworów jest regulowanie strumienia przepływu powietrza. Większość firm produkujących zawory przeciwpożarowe za temperaturę graniczną przyjmuje 72°C. Gdy temperatura powietrza przepływającego przez zawór przekroczy 72°C, wkładka topikowa powoduje zwolnienie sprężyny, a tym samym szczelne zamknięcie zaworu.

Nowoczesną konstrukcją jest połączenie zaworu wentylacyjnego i klapy przeciwpożarowej odcinającej, co oferuje wyższą odporność ogniową, zmniejszone gabaryty i większe możliwości konfiguracji.

Wszystkie powyższe elementy instalacji oddymiania powinny spełniać normę PN-EN 1351-4:2008 Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i elementów budynków. Część 4: Klasyfikacja na podstawie wyników badań odporności ogniowej systemów kontroli rozprzestrzeniania się dymu.

Inne Elementy Systemów Wentylacyjnych

Elementem instalacji wentylacyjnych są tłumiki akustyczne, które mogą wchodzić w skład instalacji bytowej pełniącej jednocześnie rolę instalacji oddymiającej. W tym przypadku bardzo ważny jest materiał absorbujący dźwięk, który musi być odporny na wysokie temperatury.

Montaż, Odbiór i Konserwacja Systemów Oddymiania

Instalacja przeciwpożarowa podlega tym samym zasadom co każda inna instalacja wewnętrzna - najpierw wykonywany jest projekt, następnie montaż. Montaż systemu grawitacyjnego w budynku do 6 kondygnacji zajmuje zazwyczaj 3-5 dni roboczych.

Wybór Wykonawcy i Kwalifikacje

Aby uniknąć błędów, instalator systemów przeciwpożarowych powinien być osobą doświadczoną w wykonaniu instalacji i zabezpieczeń przeciwpożarowych. Przepisy w Polsce nie precyzują konkretnych wymagań dla montażysty, jednak kursy lub szkolenia kończące się egzaminem i wydające certyfikaty autoryzowanego instalatora są ważnym wskaźnikiem kompetencji. Kursy i szkolenia prowadzą dystrybutorzy i producenci systemów przeciwpożarowych. Przy wyborze wykonawcy systemu oddymiania warto zwrócić uwagę na doświadczenie, referencje oraz posiadane certyfikaty (np. CNBOP, uprawnienia SEP, PIIB).

Przeglądy i Konserwacja

Chcąc maksymalnie zwiększyć bezpieczeństwo pożarowe obiektów budowlanych, należy systematycznie wykonywać przeglądy i konserwować systemy przeciwpożarowe. Każdy zarządca budynku ma prawny obowiązek konserwacji systemów przeciwpożarowych. Konserwacja systemów ochrony przeciwpożarowej powinna odbywać się tak często, jak wskazują producenci, jednak nie rzadziej niż raz w roku, zgodnie z § 3 Rozporządzenia MSWiA (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719).

Przeglądy techniczne systemów oddymiania wykonuje się zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz dokumentacją Techniczno-Ruchową producenta. Większość producentów wymaga przeglądów dwa razy w roku (co 6 miesięcy).

CEN/TS 54-14:2004 opisuje wytyczne odnośnie do planowania, projektowania, instalowania, odbioru, eksploatacji oraz konserwacji systemów sygnalizacji pożarowej. Punkt 4.8 tych wytycznych mówi, że "Osoby fizyczne lub prawne wykonujące jakiekolwiek prace, będące przedmiotem niniejszych wytycznych, powinny mieć odpowiednie kompetencje, doświadczenie i kwalifikacje". Punkty 7.7 (montaż) i 8.6 (uruchamianie) podają, że zajmować się tym powinny osoby posiadające odpowiednią wiedzę teoretyczną, praktyczną i kwalifikacje.

Dodatkowe Aspekty Bezpieczeństwa Pożarowego

Oprócz systemów oddymiania, w kompleksowej ochronie przeciwpożarowej stosuje się także inne rozwiązania. Do najważniejszych należą bierne zabezpieczenia pożarowe, polegające na spowolnieniu lub zatrzymaniu rozprzestrzeniania się ognia poprzez zastosowanie odpowiednich materiałów i urządzeń. Ważnym elementem jest również system sygnalizacji pożarowej (SAP), który pozwala wykryć pożar we wczesnej fazie rozwoju i przekazać informację o zagrożeniu do centrali.

W kontekście aktywnych systemów gaśniczych, choć oddymianie jest kluczowe dla ewakuacji i działań gaśniczych, warto wspomnieć o:

• Systemach gaszenia wodą (tryskaczowe i zraszaczowe),
• Systemach gaszenia mgłą wodną,
• Systemach gaszenia pianą,
• Systemach gaszenia gazem,
• Systemach gaszenia proszkowego.

Wybór odpowiednich systemów gaśniczych zależy od rodzaju obiektu i jego kubatury. W obiektach wielkokubaturowych stosuje się najczęściej instalacje wodne, pianowe lub mgłowe, natomiast w obiektach o kubaturze do ok. 1000 m³ - systemy gazowe. W mniejszych obiektach można zastosować instalacje zraszaczowe lub systemy gaszenia mgłą wodną.

tags: #oddymianie #szkolenie #psp