Wprowadzenie: Kontekst preferencyjnej sprzedaży węgla i kwestie podatkowe
Pod koniec października 2022 r. Sejm uchwalił regulacje prawne dotyczące preferencyjnego zakupu paliwa stałego dla gospodarstw domowych. Wprowadzają one nowy system dystrybucji paliwa stałego przez gminy i, jak każda sprzedaż, mają swoje konsekwencje na gruncie podatkowym. Sprzedaż węgla i jego rozliczenia podatkowe, zwłaszcza w kontekście podatku VAT, stanowią istotne zagadnienie dla jednostek samorządu terytorialnego oraz organizacji pozarządowych, takich jak Ochotnicze Straże Pożarne (OSP), które mogą być zaangażowane w podobne działania lub prowadzą działalność opodatkowaną.
Zasady rozliczania VAT przez gminy w preferencyjnej sprzedaży węgla
W związku z opublikowaniem ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych, Ministerstwo Finansów podjęło kroki mające na celu ułatwienie gminom procesu dystrybucji węgla kamiennego do indywidualnych odbiorców.
Zwolnienie z kas rejestrujących
Obowiązujące rozporządzenie ministra finansów w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących weszło w życie 3 listopada 2022 r. z mocą wsteczną od 1 lipca 2022 r. Minister finansów zwolnił samorządy sprzedające węgiel na podstawie ustawy o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych z obowiązku ewidencjonowania przy zastosowaniu kas rejestrujących. Zwolnienie to dotyczy jedynie sprzedaży węgla kamiennego na zasadach określonych we wskazanej ustawie. Według Bartosza Tomczaka, prawnika i konsultanta podatkowego, warunkiem do skorzystania z niniejszego zwolnienia będzie konieczność udokumentowania takiej dostawy w całości fakturą. Ekspert wskazuje, że rozporządzenie nie określa szczególnych elementów takiej faktury, dlatego powinny mieć zastosowanie zasady ogólne, o których mowa w ustawie o VAT. Omawiane zwolnienie należy uznać za korzystne dla gmin, ponieważ w obliczu deficytów budżetowych w większości samorządów będą mogły one uniknąć dodatkowych wydatków związanych z zakupem kas rejestrujących online.
Prawo do pełnego odliczenia VAT
Ministerstwo Finansów wyjaśniło, że na gruncie VAT sprzedaż węgla kamiennego przez gminę w ramach zakupu preferencyjnego stanowić będzie wykonywanie czynności opodatkowanych VAT w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem wszelkie zakupy dokonywane przez gminę (w tym nabycie węgla kamiennego na podstawie umowy określonej w tej ustawie), jeśli będą związane wyłącznie ze sprzedażą na rzecz gospodarstw domowych, będą uprawniały gminę do pełnego odliczenia VAT. W zakresie, w jakim możliwa jest bezpośrednia alokacja wydatków do działalności opodatkowanej, nie będą miały zastosowania przepisy dotyczące odliczenia proporcjonalnego tzw. prewspółczynnikiem VAT.
Właściwe dokumentowanie dostaw
Dostawa węgla kamiennego będzie zwolniona z obowiązku ewidencjonowania przy użyciu kasy rejestrującej pod warunkiem należytego jej udokumentowania fakturą, a w odniesieniu do dostaw dokonanych przed wejściem w życie ustawy - pod warunkiem jej udokumentowania dowodami dostawy (w tym fakturami), zapisami w ewidencji lub dowodami zapłaty, z których jednoznacznie wynika, jakiego towaru dotyczyła ta dostawa (węgiel kamienny) i na czyją rzecz została dokonana (dane uprawnionego nabywcy, w tym jego adres).
Odliczenie VAT przez Ochotnicze Straże Pożarne (OSP)
Ochotnicza Straż Pożarna ma status stowarzyszenia i często jest czynnym płatnikiem VAT. Jako organizacja pozarządowa, OSP może być zaangażowana w różnorodne działania, w tym te statutowe, nieodpłatne, oraz uboczne, generujące przychody.
Status prawny i działalność OSP
Podstawową działalnością statutową OSP jest działalność nieodpłatna, w szczególności polegająca na braniu udziału w akcjach ratowniczych. Jednakże, OSP może prowadzić także działalność odpłatną, np. wynajem gruntu pod maszt telekomunikacyjny, która podlega opodatkowaniu VAT. Definicja organizacji pozarządowych, w myśl ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, obejmuje swym zakresem także OSP, co ma znaczenie dla niektórych zwolnień, np. w podatku akcyzowym.
Warunki odliczenia VAT przez OSP
Rozliczenie podatku naliczonego na zasadach określonych w art. 86 ustawy o VAT jest warunkowane tym, aby nabywane towary i usługi były wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Ponadto, art. 88 ust. 4 ustawy wyklucza odliczenie w odniesieniu do podmiotów niebędących zarejestrowanymi, czynnymi podatnikami podatku VAT.
Związek zakupów z działalnością opodatkowaną
W przypadku OSP, podobnie jak w innych podmiotach, kluczowe jest ustalenie związku dokonywanych nabyć towarów i usług (np. węgla, jeśli OSP byłoby jego dystrybutorem lub nabywcą) ze sprzedażą uprawniającą do odliczenia, czyli sprzedażą generującą podatek należny. Jeśli OSP nabywa towary lub usługi, które służą wyłącznie działalności statutowej, nieopodatkowanej (np. akcje ratowniczo-gaśnicze), wówczas nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego, nawet jeśli jest czynnym podatnikiem VAT.
Przykładem jest sytuacja, gdy OSP, będąca czynnym podatnikiem VAT, wnioskuje o dofinansowanie zakupu sprzętu ratowniczo-gaśniczego. Jeśli zakupiony sprzęt będzie służył zgodnie ze statutem OSP do działalności ratowniczo-gaśniczej, a więc do działalności niepodlegającej opodatkowaniu, a nie do prowadzenia działalności gospodarczej ubocznej, to OSP nie będzie uprawniona do odliczenia podatku naliczonego. Ta sama zasada miałaby zastosowanie, gdyby OSP nabywała węgiel na cele niezwiązane z działalnością opodatkowaną VAT.
Dodatkowe aspekty podatkowe sprzedaży węgla
Podatek akcyzowy od węgla
W naszym kraju obrót węglem na cele opałowe zasadniczo jest zwolniony z akcyzy. Podatnicy muszą jednak pamiętać o dopełnieniu wszelkich wymagań, aby z tego zwolnienia skorzystać. System akcyzy węglowej opiera się na dwóch grupach podmiotów: pośredniczących podmiotach węglowych (PPW) i finalnych nabywcach węglowych (FNW).
- W przypadku dokonywania transakcji pomiędzy PPW nie wystąpi podatek akcyzowy.
- Podatek akcyzowy może się pojawić dopiero przy sprzedaży węgla na rzecz FNW lub zużyciu go przez PPW.
Zwolnienie od akcyzy przysługuje na wyroby węglowe przeznaczone do celów opałowych przez gospodarstwo domowe, organy administracji publicznej oraz organizacje, w tym OSP, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. PPW nie zapłaci akcyzy, jeśli w poprzednim roku kalendarzowym sprzedał do 30 mln kg wyrobów węglowych i pozyska od FNW oświadczenie o przeznaczeniu wyrobów do celów uprawniających do zwolnienia od akcyzy oraz wystawi fakturę dokumentującą tę sprzedaż.
Podatek dochodowy od sprzedaży węgla
Podatnicy dokonujący sprzedaży węgla mogą wybrać formę opodatkowania podatkiem liniowym, skalą progresywną lub ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. W tym przypadku opodatkowaniu podlega dochód, czyli różnica pomiędzy przychodami i kosztami uzyskania przychodów. Stawka ryczałtu wynosi 3%, pod warunkiem, że podatnik nie wytwarza wyrobów opodatkowanych podatkiem akcyzowym (z wyjątkiem energii elektrycznej z OZE). Zatem, jeśli podatnik nie wytwarza węgla, lecz zajmuje się jego sprzedażą, może wybrać ryczałt ewidencjonowany.
tags: #odliczenie #wegla #osp