Odpowiedzialność Właściciela Zakładu za Pożar w Ruchu Przedsiębiorstwa

W dzisiejszym wpisie pragniemy przybliżyć jedną ze spraw, w ramach której zawarliśmy ugodę dla naszego klienta z zakładem ubezpieczeń na kwotę przekraczającą 800 000,00 zł. Sprawa ta doskonale ilustruje złożoność odpowiedzialności za szkody wynikłe z pożaru w przedsiębiorstwie, zwłaszcza w kontekście zasady ryzyka.

Pożar w przedsiębiorstwie - studium przypadku i wyzwania prawne

Nasz klient prowadził niszową i bardzo ciekawą działalność, polegającą na renowacji między innymi elementów stalowych oraz elewacji budynków przy użyciu metody piaskowania, szkiełkowania i sodowania. W celu prowadzenia działalności nasz klient wynajmował jedną z trzech hal należących do dużego producenta ozdobnych, drewnianych elementów (głównie ram do obrazów i ramek na zdjęcia).

W pozostałych dwóch halach prowadzona była działalność właśnie polegająca na produkcji wspomnianych elementów drewnianych. Niestety, pewnego dnia doszło do pożaru, w wyniku którego doszczętnie spłonął cały majątek - w tym maszyny do piaskowania, szkiełkowania i sodowania - należące do naszego klienta.

W związku z powyższym zgłosiliśmy roszczenia naszego klienta do zakładu ubezpieczeń, w którym producent elementów drewnianych miał wykupioną polisę OC w ramach prowadzonej działalności. Na etapie postępowania „likwidacyjnego” (przedsądowego) ubezpieczyciel zarzekał się, że nie ponosi odpowiedzialności za skutki pożaru, bowiem nie udowodniliśmy, że do pożaru doszło z winy zakładu produkującego elementy drewniane. Wobec stanowiska zakładu ubezpieczeń, reprezentując naszego klienta, wytoczyliśmy powództwo przeciwko niemu.

Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka (art. 435 Kodeksu cywilnego)

Naszą argumentację oparliśmy na tym, iż zakład produkcyjny ponosi rozszerzoną odpowiedzialność za swoje działania na zasadzie tzw. „ryzyka”, a nie winy. Ale co w ogóle oznacza odpowiedzialność na zasadzie „ryzyka”?

Zgodnie z art. 435 Kodeksu cywilnego, prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

Z przedstawionego przepisu jednoznacznie wynika, że przedsiębiorstwo takie odpowiada znacznie surowiej za powstałe w związku z jego ruchem szkody, ponieważ nie jest niezbędne wykazanie winy takiego przedsiębiorcy. W przypadku pożaru, o ile spełnione są warunki określone w artykule, właściciel zakładu ponosi odpowiedzialność niezależnie od tego, czy udowodniono jego winę.

Kiedy przedsiębiorstwo może uwolnić się od odpowiedzialności?

Zakład produkcyjny może uwolnić się od swojej odpowiedzialności tylko jeśli wykaże, że do zdarzenia doszło w wyniku:

• Siły wyższej: zdarzenia nadzwyczajnego, zewnętrznego, niemożliwego do przewidzenia i niemożliwego do zapobieżenia.
• Wyłącznej winy poszkodowanego: na przykład, jeśli poszkodowany sam świadomie i z premedytacją naruszył procedury bezpieczeństwa obowiązujące w zakładzie produkcyjnym.
• Wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą prowadzący przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności: czyli np. złodziej, który wszedł na halę produkcyjną i doprowadził do pożaru.

Szerokie rozumienie "ruchu przedsiębiorstwa"

Często zakłady produkcyjne próbują uchylić się od odpowiedzialności, argumentując, że co prawda do wypadku doszło w zakładzie produkcyjnym, ale zdarzenie nie ma związku stricte z działaniem samej maszyny. Czy w takiej sytuacji zakład produkcyjny ma rację? Otóż nie!

Zgodnie z przeważającymi poglądami Sądów i komentatorów, ruch przedsiębiorstwa na gruncie odpowiedzialności wynikającej z art. 435 Kodeksu cywilnego rozumiany jest szeroko. Obejmuje on nie tylko działanie maszyn służących do produkcji, lecz jako ruch całokształtu przedsiębiorstwa. Dlatego też przedsiębiorstwo takie poniesie odpowiedzialność na zasadzie ryzyka również wtedy, gdy szkoda wynikła z niewłaściwego działania elementów struktury przedsiębiorstwa jako całości, które nie muszą być poruszane siłami przyrody.

Jako przykład można wskazać w tym miejscu złamanie nogi na peronie przez pasażera linii kolejowych. Teoretycznie takie zdarzenie nie ma nic wspólnego z ruchem samego pociągu, jednak w szerokim rozumieniu jest to element ruchu przedsiębiorstwa kolejowego.

Rosnące ryzyko pożarów w sektorze przemysłowym

Częste informacje o palących się obiektach przemysłowych oraz nowelizacja kodeksu wykroczeń, która od 2 stycznia 2026 r. znacznie podniosła kary za sprowadzenie zagrożenia pożarowego, zmuszają przedsiębiorców do ponownej oceny ryzyk prawnych związanych z prowadzeniem działalności. Warto więc przeanalizować wszystkie ich obszary - od ochrony przeciwpożarowej i ubezpieczeń, przez odpowiedzialność cywilną i karną, do realizacji kontraktów po wystąpieniu szkody.

Lista miejsc, w których w ostatnich miesiącach doszło do poważnych pożarów zakładów produkcyjnych i hal magazynowych, stale się wydłuża, obejmując takie lokalizacje jak Mińsk Mazowiecki, Kałuszyn, Siemianowice Śląskie, Katowice, Skawina, Staniszewo, Poznań, Augustów, Gdańsk, Bydgoszcz. Dla wielu przedsiębiorców - w tym producentów, dostawców, właścicieli hal magazynowych czy wykonawców robót budowlanych - pożary w ich firmach to początek problemów prawnych i biznesowych, oprócz oczywiście nagłośnionych wiadomości w mediach.

W obliczu rosnącej liczby pożarów przedsiębiorcy powinni zadać sobie pytanie, jak zabezpieczyć się przed ryzykami prawnymi, które niosą za sobą takie zdarzenia - zwłaszcza że ustawodawca, reagując na skalę problemu, zdecydował się na istotne zaostrzenie odpowiedzialności za sprowadzenie zagrożenia pożarowego.

Przyczyny pożarów są różnorodne - od zaniedbań w zakresie bezpieczeństwa przeciwpożarowego, przez niekorzystne warunki środowiskowe, aż po celowe działania. Niezależnie od przyczyny, pożar to jeden z najbardziej niszczycielskich żywiołów, jakie mogą dotknąć przedsiębiorcę. W jednej chwili ogień trawi dorobek całego życia - budynki, maszyny, towar i dokumenty. Gdy opada kurz, a strażacy kończą akcję, właściciel firmy zostaje nie tylko z ogromną stratą materialną, ale również z paraliżem działalności.

Skutki pożaru i znaczenie ubezpieczenia

Rozpoczyna się wtedy drugi, często równie wyniszczający etap: walka o odszkodowanie za pożar firmy z polisy majątkowej. W marcu 2018 roku doszło do tragedii, gdzie rozległy pożar objął niemal cały majątek jednego z klientów: halę magazynowo-warsztatową, budynek administracyjny oraz halę namiotową. Ogień zniszczył również kluczowe dla działalności maszyny, specjalistyczne wyposażenie i wszystkie środki obrotowe. Skala zniszczeń była gigantyczna. Przedsiębiorca zdawał sobie sprawę, że samodzielne prowadzenie negocjacji z ubezpieczycielem będzie niezwykle trudne. Dlatego podjął kluczową decyzję - zwrócił się do Votum Odszkodowania na bardzo wczesnym etapie, tuż po zgłoszeniu szkody.

Obecnie przedsiębiorcy zmagają się z wieloma wyzwaniami, takimi jak na przykład pożar. Pożar w firmie, jak ten w zakładzie przetwórstwa owocowego w belgijskim Zepperen, ma wpływ nie tylko na właściciela przedsiębiorstwa, ale również i na zatrudnianych przez niego pracowników. Pożary w zakładach produkcyjnych mogą oznaczać koniec działalności przedsiębiorstwa.

Dlatego niezwykle istotne jest właściwe zabezpieczenie majątku przedsiębiorstwa poprzez wykupienie odpowiedniej polisy ubezpieczeniowej. Należy pamiętać, że jest to ubezpieczenie dobrowolne, dlatego przedsiębiorca powinien szczegółowo przeanalizować zapisy znajdujące się w polisie i wybrać wariant ubezpieczenia adekwatny do swoich potrzeb i profilu działalności. Pomimo starań podjętych przez właściciela firmy - wykupienia ubezpieczenia odpowiedniego dla danego rodzaju działalności - może się zdarzyć, że wysokość odszkodowania zaproponowanego przez towarzystwo ubezpieczeniowe będzie znacząco zaniżona. Pomocny w takiej sytuacji może być profesjonalny pełnomocnik, który w imieniu przedsiębiorcy wyegzekwuje od zakładu ubezpieczeń roszczenia odszkodowawcze.

tags: #odpowiedzialnosc #wlasciciela #zakladu #za #pozar #ruych