Pracownicy Straży Pożarnej, zarówno Państwowej, jak i Ochotniczej, posiadają przywilej noszenia munduru. Noszenie każdego z nich to dla strażaka powód do dumy, wyznacznik przynależności do społeczności polskiego pożarnictwa oraz konieczność dbania o odpowiednią prezencję.
Rodzaje Umundurowania Strażackiego
Wyróżnia się trzy główne rodzaje umundurowania, które zakłada się w zależności od okazji:
- Mundur koszarowy: Jest to strój najwygodniejszy, zakładany podczas zabezpieczania imprez czy świąt, prowadzenia pogadanek, szkoleń, a także w trakcie zawodów. Regulamin przewiduje tu dodatkowe elementy poza podstawowymi częściami ubioru koszarowego.
- Mundur bojowy: Potocznie określany jako „ubranie robocze” strażaków. W tym stroju ratownicy wyjeżdżają na akcje i wypełniają swoje zadania. Elementy tego ubioru są tak przygotowane, aby zapewnić strażakowi bezpieczeństwo podczas pracy. Jakiekolwiek niedociągnięcia w wykonaniu jednego z elementów munduru mogą mieć konsekwencje dla bezpieczeństwa strażaka.
- Mundury reprezentacyjne/wyjściowe: Te stroje są noszone podczas różnorodnych uroczystości, parad, czy wydarzeń społecznych, gdzie strażacy pełnią funkcję nie tylko operacyjną, ale i reprezentacyjną. Są symbolem służby i zaangażowania w społeczności lokalnej.
Regulacje Prawne Dotyczące Umundurowania
Strażak Państwowej Straży Pożarnej (PSP) na mocy ustawy jest obowiązany do noszenia w czasie służby umundurowania, środków ochrony indywidualnej, ekwipunku osobistego oraz oznak. Przedmioty te są prawnie zastrzeżone wyłącznie dla strażaka.
W dniu 1 października 2021 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. poz 1795 z późn. zm.). To rozporządzenie, zwane dalej mundurowym, wprowadza do użytkowania w PSP nowy typ umundurowania - umundurowanie służbowe, zastępujące dotychczas funkcjonujący rodzaj ubioru o tej samej nazwie oraz tzw. odzież specjalną (ubrania dla kadry dowódczo-sztabowej oraz ubranie koszarowe).
Various Fire Department Uniforms
Nowe umundurowanie służbowe bazuje na koncepcjach wypracowanych przez inne służby mundurowe, opracowanych na bazie wojskowego munduru polowego wz. 2010. Duży nacisk położono na ergonomię nowego ubioru, co przejawia się w takich cechach jak kolor, zastosowany materiał i wzór.
Rozporządzenie mundurowe wprowadza także modyfikacje w gospodarce mundurowej PSP w wielu sferach jej funkcjonowania. Pierwszą z nowości stanowi wprowadzenie nowej systematyki rodzajów ubiorów: w miejsce dotychczasowych ubiorów wyjściowego i służbowego wprowadzono ubiory wyjściowy, reprezentacyjny i służbowy.
Dotychczasowy ubiór służbowy został wycofany z użytkowania i zastąpiony nowym rodzajem ubioru o tej samej nazwie, który zastępuje również dotychczasowe ubranie koszarowe i ubranie dla kadry dowódczo-sztabowej (tzw. odzież specjalną).
Szczegółowy Opis Nowego Umundurowania Służbowego PSP
Najdonioślejszą kwestią jest wprowadzenie do użytkowania nowego rodzaju umundurowania - ubioru służbowego. W najogólniejszych zarysach jego podstawowe przedmioty (bluza i spodnie) nawiązują do bazującego na rozwiązaniach militarnych umundurowania stosowanego w Służbie Ochrony Państwa, lecz nie są jego kopią. Punktem odniesienia do projektowania umundurowania jest tu w ogólnym zarysie wojskowy mundur polowy wz. 2010.
Elementy Ubioru Służbowego
- Bluza służbowa i spodnie służbowe: Bluza koloru piaskowego zapinana jest na zamek, przykrywany listwą. Ma sześć kieszeni - cztery na piersi, dwie na ramionach. Cztery kieszenie zamykane są na zamek, a dwie zewnętrzne kieszenie piersiowe, ułożone ukośnie - na napy. Nad tymi ostatnimi umieszcza się oznaki stopni (po lewej stronie) i identyfikator imienny tekstylny. Na plecach znajduje się napis „PAŃSTWOWA STRAŻ POŻARNA”. Na prawym i lewym ramieniu umieszczono oznaki przynależności państwowej w postaci flagi Rzeczypospolitej Polskiej. Rękawy mają możliwość regulacji obwodu mankietów, a na plecach znajdują się mieszki zwiększające swobodę ruchów. Na rękawach bluzy służbowej, bluzy typu polar i kurtki przeciwdeszczowej umieszczono na stałe emblematy PSP. Spodnie służbowe koloru piaskowego odznaczają się prostym krojem i możliwością regulacji obwodu pasa i nogawek. Mają dwie kieszenie udowe kryte patką zapinaną na napy oraz dwie kieszenie wpuszczane po bokach.
- Czapka służbowa letnia: Klasyczna czapka z daszkiem, opatrzona emblematem z oznaką identyfikacyjną orła pożarniczego. Kolor jest identyczny jak w przypadku bluzy i spodni.
- Bluza typu polar: Stanowi wyjątek w kwestii kolorystyki (wraz z czapką zimową). Tkanina polarowa oraz wzmocnienia na barkach i pod łokciami są koloru czarnego. Na plecach znajduje się napis „PAŃSTWOWA STRAŻ POŻARNA”. Przewidziano miejsca pod oznaki stopni (po lewej stronie) i identyfikator imienny tekstylny (po prawej stronie).
- Kurtka i spodnie przeciwdeszczowe: Wykonane z wodoodpornego materiału, zapewniającego dobre odprowadzanie pary wodnej. Kurtka ma kieszenie dolne kryte patkami, dodatkowe kieszenie wpuszczane, jedną kieszeń piersiową zapinaną na pionowy, wodoszczelny zamek oraz obszerny kaptur. Spodnie mają krój prosty z kieszeniami poniżej linii pasa.
- Koszule służbowe: Koloru piaskowego, mają po dwie kieszenie piersiowe kryte patkami. Zapinane są na guziki w kolorze tkaniny zasadniczej, bez godła. Pochewki z oznakami stopni umieszczane mają być na naramiennikach, zaś na prawym i lewym ramieniu mieszczą się oznaki przynależności państwowej (flaga Rzeczypospolitej Polskiej). Na piersi, po prawej stronie, znajduje się miejsce przeznaczone dla identyfikatora imiennego tekstylnego. Po stronie lewej umieszczono napis „PAŃSTWOWA STRAŻ POŻARNA”. Do koszul nie jest przewidziany krawat.
- Buty służbowe: Rozporządzenie mundurowe określa ogólne wymagania: obuwie ochronne zawodowe typu A (półbuty), B (trzewiki) lub C (buty), koloru czarnego, z oddychającą membraną, z wierzchnią warstwą skórzaną albo tekstylną, zgodne z normą EN ISO 20347:2012, wodoodporne, izolujące od gorąca i zimna, z podeszwą odporną na poślizg i kontakt z gorącym podłożem oraz na benzynę i oleje.
Materiały i Ergonomia
Do odszycia partii testowej nowego umundurowania wykorzystano tkaninę typu rip-stop o składzie: 50% bawełna, 50% poliester o gramaturze ok. 200 g/m2. Materiał jest lekki, wytrzymały na uszkodzenia mechaniczne (ścieranie, rozerwanie) i komfortowy w użytkowaniu. Tkaniny w standardzie rip-stop cechują się zwiększoną wytrzymałością na uszkodzenia mechaniczne, a dodatek włókna syntetycznego wydłuża okres użytkowania wykonanych z takiej tkaniny wyrobów. Z tkanin typu rip-stop wykonane będą czapki letnie, bluzy służbowe, spodnie służbowe długie i krótkie oraz koszula służbowa z długim rękawem.
Kolor piaskowy zapewnia mniejszą absorpcję energii cieplnej promieniowania słonecznego niż w ubiorach czarnych, co znacznie zwiększa komfort użytkowania. Podstawowym założeniem ustawodawcy było wprowadzenie do użytkowania ubioru uniwersalnego, przydatnego do wykorzystania w warunkach służby zmianowej i codziennej. Stąd ogólne założenie, że będzie on podstawowym ubiorem wykorzystywanym przez strażaków w trakcie wykonywania obowiązków służbowych. Ponadto nowe umundurowanie znajdzie zastosowanie podczas delegacji służbowych i w trakcie czynności kontrolno-rozpoznawczych.
Oznaki i Symbolika na Mundurach Strażackich
Doniosłe znaczenie ma usystematyzowanie i dokładne opisanie kwestii oznak. Każda z grup oznak obejmuje skonkretyzowane oznaki lub ich podgrupy.
Oznaki Stopni
Są umieszczane na czapkach rogatywkach, pochewkach i na podkładkach pod oznaki stopni. Nowość stanowią oznaki przynależności państwowej, zaklasyfikowane jako wizerunek orła przewidziany dla godła Rzeczypospolitej Polskiej na czerwonej tarczy, przeznaczony do umieszczenia na mundurze wyjściowym, flaga Rzeczypospolitej Polskiej oraz wizerunek orła umieszczony na guzikach.
Oznaki Rozpoznawcze
To grupa oznak skupionych głównie wokół loga Państwowej Straży Pożarnej, umieszczonego na emblemacie w postaci stylizowanej tarczy herbowej lub nawiązującej do jej idei. Jest to klasyczny emblemat z logiem formacji. Emblemat szkoły to znak graficzny stanowiący wyróżnik szkoły PSP. Emblemat półokrągły PSP to wykonany nićmi w kolorze złotym napis „PAŃSTWOWA STRAŻ POŻARNA” umieszczony w dwóch wierszach, wzorowany na stosowanych w Policji tzw. bumerangach. Inny emblemat stosowany w jednostce organizacyjnej PSP stanowi pole do indywidualizacji nie tylko samych jednostek, ale też funkcjonujących w ich ramach pododdziałów.
Historia Orła Pożarniczego
Oznaka orła pożarniczego ma długą i udokumentowaną historię sięgającą 1994 r. Orłem pożarniczym jest orzeł w koronie otwartej, ze wzniesionymi skrzydłami, głową zwróconą w prawo, trzymający w szponach owalny kartusz z motywem hełmu strażackiego skierowanego czołem w stronę, w którą spogląda orzeł, posadowionego nad skrzyżowanymi toporami strażackimi. U dołu kartusz ozdobiony jest motywem liny kręconej, rozciągniętej pomiędzy głowicami toporków na kształt półokręgu. Widoczna jest tu wyraźnie zarysowana symbolika pożarnicza oraz nawiązanie do polskiej tradycji ozdabiania czapek symbolem orła. Sam orzeł stanowi nawiązanie do orła wojsk lądowych, przy czym widoczna jest różnica w koronach - orzeł wojskowy ma koronę typu zamkniętego, natomiast strażacki koronę typu otwartego.
W październiku 1994 r. w Komendzie Głównej PSP zatwierdzono pierwowzór obecnego orła, lecz swoją nazwę otrzymał on dopiero w obecnym rozporządzeniu mundurowym. Oficjalna wersja graficznego wzoru orła pojawiła się w załączniku nr 4 do rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 18 listopada 1997 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej (DzU nr 152, poz. 1001). Wizerunek orła z 1997 r. funkcjonował później w przepisach rozporządzeń mundurowych z lat 2003 i 2005 oraz w przepisach nieobowiązującego już zarządzenia nr 9 komendanta głównego PSP z dnia 5 lutego 2007 r. Obecnie stosowany orzeł stanowi jego bezpośrednią kontynuację i w obu odmianach (haftowanej i metalowej) stosowany jest na nakryciach głowy wszystkich rodzajów ubioru.
Oznaki Identyfikacyjne
To grupa trzech oznak-identyfikatorów: dwa z nich to identyfikatory imienne (metalowy i tekstylny), trzeci stanowi identyfikator miejscowości. Nie uległy one zmianie pod względem warunków technicznych. Zmieniono zasady noszenia identyfikatora imiennego metalowego - od 1 października należy go nosić na mundurze wyjściowym pośrodku górnej prawej kieszeni marynarki munduru, bezpośrednio nad patką (dotychczas należało zachować odległość 10 mm od krawędzi patki) strażaka mężczyzny. W przypadku kobiet zasady noszenia tej oznaki nie uległy zmianie. Nowe przepisy mundurowe wycofały z użytkowania metalowy identyfikator osobisty w formie loga PSP z umieszczonym pod wieńcem laurowo-dębowym numerem identyfikacyjnym.
Oznaki Dodatkowe
To wizerunek orła generała, znak pożarniczy (tzw. ognik lub też bączek) oraz znak absolwenta szkoły. Orzeł generała jest oznaką dodatkową, zarezerwowaną dla generałów PSP. Stanowi bezpośrednie nawiązanie do orłów generałów i admirałów Wojska Polskiego. Znak pożarniczy, występujący już w rozporządzeniu z 1997 r. (i zakwalifikowany tamże do grupy znaków identyfikacyjnych), stanowiący odpowiednik wojskowej korpusówki, to koło zębate z umieszczonym w polu centralnym na ukośnej kratownicy z motywem wybuchającego granatu. Szczegółowe zasady noszenia oznak określa § 18 nowego rozporządzenia mundurowego.
Warto poruszyć kwestię transparentności niektórych oznak, zwłaszcza oznak stopni na pochewkach na naramienniki, podkładkach pod oznaki stopni oraz identyfikatora imiennego tekstylnego. Zostały one przeniesione wprost z dotychczas stosowanych ubiorów, co jest zabiegiem celowym, gdyż ze względu na kolor nowego ubioru służbowego, za sprawą kontrastu zwiększona została dystynktywna (wyróżniająca) funkcja oznak - są one bardziej widoczne i czytelne.
Gospodarka Mundurowa w PSP
Prawidłowe funkcjonowanie gospodarki mundurowej stanowi istotną część działalności służb logistycznych. Rozporządzenie mundurowe mocno akcentuje sposób realizacji norm należności jako proces. Realizacja norm należności rozpoczyna się z dniem mianowania strażaka i kończy z dniem zwolnienia ze służby.
Strażak otrzymuje umundurowanie, środki ochrony indywidualnej i ekwipunek osobisty z jednostki organizacyjnej PSP, w której pełni służbę. Wydaje mu się należne przedmioty umundurowania wraz z oznakami, środki ochrony indywidualnej i ekwipunek osobisty w naturze, zgodnie z tabelami należności i wykonywanymi zadaniami. W przypadku przeniesienia do dalszego pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej PSP strażak zachowuje wydane mu przedmioty umundurowania. Może on także zachować środki ochrony indywidualnej oraz ekwipunek osobisty do czasu, jaki pozostał do końca okresu ich używalności.
Jeżeli zmieni się charakter obowiązków wykonywanych przez przeniesionego strażaka, pozostawia on w dotychczasowej jednostce organizacyjnej środki ochrony indywidualnej i przedmioty ekwipunku osobistego niebędące przedmiotami osobistego użytku, które nie będą mu potrzebne przy wykonywaniu nowych obowiązków. Zmianom o charakterze dostosowawczym poddano także przepisy dotyczące równoważnika w zamian za umundurowanie. Przede wszystkim zrównaniu uległa jego wysokość - funkcjonariusze i funkcjonariuszki będą otrzymywali równoważnik tej samej wysokości. Doprecyzowano także kwestie techniczne związane z trybem i sposobem procedowania w sprawach związanych z równoważnikiem. Równoważnik wypłaca jednostka organizacyjna PSP właściwa ze względu na miejsce pełnienia służby strażaka.
Mundur Wyjściowy w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP)
Strażacki mundur wyjściowy jest niezwykle ważnym elementem zarówno w obrębie Państwowej Straży Pożarnej, jak i ochotniczej. To symboliczne ubranie noszone przez strażaków podczas różnych uroczystości, świąt narodowych oraz specjalnych wydarzeń związanych z obchodami strażackimi.
Mundury Wyjściowe Męskie OSP
Mundury strażackie wyjściowe, zwłaszcza te męskie, stanowią wyraz nie tylko funkcjonalności, ale także godności i profesjonalizmu strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP). Na czele tego zestawu odnajduje się nakrycie głowy, reprezentowane przez męskie czapki rogatywki, które są nieodłącznym atrybutem mundurów strażackich. To nie tylko element identyfikacyjny, ale również symbol szacunku i tradycji. Mundury OSP dla mężczyzn obejmują zarówno koszule strażackie, wykonane z wytrzymałej tkaniny, jaką jest gabardyna, jak i sznury galowe, dodające elegancji i wyrazistości całej stylizacji. Nie można zapomnieć także o elementach obuwniczych - czarnych butach, które są nie tylko praktyczne, ale także dodają solidności i wytrzymałości całości stroju.
Mundury Wyjściowe Damskie OSP
Mundur wyjściowy OSP dla kobiet w kolorze ciemnogranatowym prezentuje się wyjątkowo elegancko. To wyraziste połączenie marynarki i spódnicy tworzy charakterystyczny strój strażacki, który należy nosić z dumą. Biała koszula wyjściowa, wykonana z wysokiej jakości materiału, jest nie tylko wygodna, ale również nadaje klasy całej kompozycji. Aby dopełnić ten wyjątkowy strój, odpowiednie obuwie w kolorze czarnym jest niezbędne. Stylowe, a zarazem praktyczne, podkreślają gotowość do działania każdej strażaczki, a zarazem zapewniają wygodę podczas codziennych obowiązków. Sznur galowy, wykonany z eleganckiej tkaniny o kolorze ciemnogranatowym i srebrnym, jest nieodłącznym elementem munduru strażackiego.
Strój Komendanta OSP
Strój komendanta Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) jest niezwykle istotny zarówno pod względem funkcjonalnym, jak i symbolicznym. Często składa się z elementów identycznych lub podobnych do tych zastosowanych w standardowych mundurach strażackich. Jednakże to, co najbardziej charakteryzuje strój komendanta OSP, to przede wszystkim czapka rogatywka. Choć jest w swojej podstawowej formie zbliżona do typowej rogatywki noszonej przez strażaków, to właśnie dzięki białym paskom na krzyż nabiera ona swojego unikalnego charakteru. Mundur komendanta OSP, podobnie jak tradycyjny strój wyjściowy, może być ozdobiony odznakami, które świadczą o osiągnięciach, zasługach czy przynależności do określonych jednostek. Dodatkowym elementem, który nie zawsze jest standardowym wyposażeniem munduru komendanta OSP, jest szabla.
Akcesoria i Odznaczenia Mundurowe
Mundur galowy strażacki nie byłby kompletny bez odpowiednich odznaczeń i akcesoriów. Sklep strażacki Remiza oferuje bogaty wybór różnych odznaczeń, naszywek i innych elementów dekoracyjnych, które można dopasować do munduru, aby podkreślić osiągnięcia i zasługi w służbie. W asortymencie znajdują się m.in.:
- Baretka Srebrny Medal za Długoletnią Służbę (METALOWE OKUCIA)
- Baretka „Strażak Wzorowy” - odznaczenie przyznawane członkom OSP za wzorową służbę, zaangażowanie oraz godną postawę społeczną.
- Haftowane pagony dla Ochotniczych Straży Pożarnych, przypinane do koszuli.
- Eleganckie, skórzane rękawiczki wyjściowe.
- Sznury aspiranta zakończone stylizowaną prądownicą.
Remiza to profesjonalny sklep strażacki, który oferuje szeroki wybór mundurów OSP, spełniających najwyższe standardy jakości i stylu - m.in. marynarki, koszule, kurtki, spodnie. Każdy mundur jest starannie wykonany, aby zapewnić nie tylko elegancję, ale także komfort i wygodę noszenia.