Służba w Ochotniczej Straży Pożarnej to lata poświęceń i pracy na rzecz lokalnej społeczności. Odznaczenia i odznaki OSP są formalnym wyrazem wdzięczności, symbolizują najwyższe uznanie dla tych, którzy bezinteresownie niosą pomoc. System wyróżnień jest rozbudowany i ma swoją hierarchię, a każde odznaczenie ma inne kryteria przyznawania. Głównym celem systemu odznaczeń jest wyróżnienie osób i jednostek za długoletnią, aktywną działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Jest to formalny sposób docenienia nie tylko bohaterstwa podczas akcji ratowniczych, ale również pracy organizacyjnej, szkoleniowej i społecznej, która wzmacnia struktury OSP. Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego, a przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Walka z żywiołem ognia i sił przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych, to tylko część działalności Ochotniczych Straży Pożarnych. Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego, a swoją działalnością wychowawczą docierają do młodzieży, którą organizują we wspólnym działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju. Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe i związkowe odznaczeniach.
Złoty Znak Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (OSP RP)
Złoty Znak Związku OSP RP to najwyższe i najbardziej prestiżowe odznaczenie w strukturach OSP. Jest ukoronowaniem wieloletniej, ofiarnej służby i symbolem najwyższego uznania za wybitne zasługi na rzecz ochrony przeciwpożarowej.
Wygląd
- Wizerunkiem odznaki jest krzyż równoramienny, zakończony na rogach ramion kulkami.
- Krzyż ma wymiary 41 mm (wysokość i szerokość) i na krawędziach posiada 1 mm pasek.
- Wykonany jest z metalu koloru złotego.
- Ramiona krzyża pokryte są białą emalią w złoconym obramowaniu.
- W środku krzyża na okrągłej czerwonej emaliowanej tarczy umieszczony jest orzeł jagielloński z metalu koloru srebrnego, z otokiem koloru jasno granatowego oraz z napisem: ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH * STRAŻY POŻARNYCH RP *.
- Na tle górnego ramienia krzyża nad środkową częścią tarczy umieszczony jest płomień z metalu koloru srebrnego.
- Pomiędzy ramionami krzyża znajduje się wieniec ze stylizowanych liści laurowych o szerokości 5 mm z metalu koloru złotego.
Zasady nadawania
Odznaczenie przyznaje się za długoletnią, aktywną działalność w Ochotniczej Straży Pożarnej lub w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP. Mogą je otrzymać również osoby i instytucje spoza struktur pożarniczych, które w wyjątkowy sposób przyczyniły się do rozwoju Związku. Warunkiem nadania jest posiadanie Złotego Medalu "Za Zasługi dla Pożarnictwa". Złotym Znakiem Związku może zostać uhonorowana również cała jednostka OSP, o ile posiada co najmniej 100-letnią tradycję.
Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza
W hierarchii odznaczeń Ochotniczej Straży Pożarnej Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza zajmuje drugie miejsce, zaraz po Złotym Znaku Związku. Jest to zaszczytne wyróżnienie przyznawane za wybitne zasługi w umacnianiu i rozwijaniu Związku OSP RP oraz samych jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych.
Wygląd
- Medal ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 70 mm, koloru srebrzystego, oksydowany.
- Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać przedstawiająca wizerunek popiersie pierwszego prezesa jednolitego Związku OSP RP, obok napis w trzech wierszach: BOLESŁAW * CHOMICZ * 1878 1959*.
- Na rewersie medalu znajdują się akcesoria strażackie (dwa hełmy, dwa bosaki, drabina, toporek, prądownica, dzwon, sygnałówka). W dolnej części wizerunek Znaku Związku OSP RP i pod wizerunkiem napis: BOGU NA CHWAŁĘ LUDZIOM NA POŻYTEK.
- W prawej, bocznej części medalu umieszczone są półkoliście stylizowane liście dębu.
Zasady nadawania
Medal stanowi formę wyróżnienia osób i organizacji szczególnie zasłużonych dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP oraz Ochotniczych Straży Pożarnych. Mogą go otrzymać OSP i ich członkowie, działacze Związku OSP RP, a także osoby, instytucje i organizacje społeczne spoza OSP, które swoją działalnością w znaczący sposób wsparły ochotnicze pożarnictwo. Warunkiem otrzymania medalu jest posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” od co najmniej pięciu lat.
Medal "Za Zasługi dla Pożarnictwa"
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” to jedno z najczęściej nadawanych odznaczeń w strukturach OSP, doceniające wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej.
Wygląd
- Medal ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 30 mm, z krawędzią o szerokości 1 mm, wykonanej z metalu odpowiedniego koloru: złotego, srebrnego lub brązowego.
- Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać niewiasty symbolizująca grecką boginię ognia Hestię (odpowiednik rzymskiej bogini ognia Westy), stojącą na liściach laurowych, opartej jedną ręką na tarczy z pochodnią. W drugiej ręce trzyma liść wawrzynu nad napisem ZA ZASŁUGI DLA POŻARNICTWA.
- Na rewersie medalu znajduje się orzeł jagielloński oparty na skrzyżowanych toporkach w obramowaniu wieńca szerokości 3 mm, ze stylizowanych liści laurowych. W górnej części w półkolu napis: ZW. OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH RP.
Zasady nadawania
Odznaczenie dzieli się na trzy stopnie: brązowy, srebrny i złoty. Nadawany jest za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 4 lata. Ochotnicze Straże Pożarne charakteryzujące się aktywną działalnością mogą być przewidziane do uhonorowania Medalem "Za Zasługi dla Pożarnictwa".
Odznaka "Strażak Wzorowy"
Odznaka „Strażak Wzorowy” to jedno z podstawowych wyróżnień w hierarchii OSP, przeznaczone dla najbardziej zaangażowanych członków.
Wygląd
- Odznaka składa się z równoramiennego trójkąta wykonanego z metalu, którego lewa połowa pokryta jest emalią czerwoną, a prawa granatową.
- U góry trójkąta znajduje się wypukła głowa strażaka w hełmie, niżej napis: STRAŻAK WZOROWY.
- Na tle trójkąta umieszczone są dwa skrzyżowane toporki.
Zasady nadawania
Jest to odznaczenie jednostopniowe. Może być nadawana czynnym członkom OSP za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną. Przyznawana jest członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych.
Odznaka "Za Wysługę Lat"
Odznaka „Za Wysługę Lat” jest wyrazem uznania za staż, wierność i systematyczność w służbie.
Wygląd
- Odznakę stanowi tarcza okrągła o średnicy 24 mm, wykonana z metalu koloru złotego.
- Nad tarczą znajduje się hełm strażacki, u dołu tarczy wylot prądownicy i dwa skrzyżowane toporki.
- Na otoku wieniec z liści laurowych szerokości 5 mm zwężający się do góry.
- Środek: tarcza okrągła z otokiem białej emalii szerokości 4 mm z napisem złoconym: ZW. OCHOTN. STRAŻY POŻ.
Zasady nadawania
Prawo do odznaki „Za Wysługę Lat” można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat w OSP (X, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75). Odznakę nadaje się na wniosek zarządu macierzystej jednostki OSP lub z inicjatywy prezydium zarządu gminnego ZOSP RP.
Odznaka "Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza" (MDP)
Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP) stworzona została z myślą o najmłodszych adeptach pożarnictwa.
Wygląd
- Odznaka ma formę toporka strażackiego.
- W części przeciwległej od ostrza toporka znajduje się napis “OSP”.
- Po prawej stronie wkomponowany jest czerwony trójkąt.
- U dołu znajduje się napis “Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza”.
Zasady nadawania
System odznaki MDP jest trzystopniowy: brązowy, srebrny i złoty, co odzwierciedla rosnące umiejętności i wiedzę jej członków. Jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za aktywną działalność w drużynie przy Ochotniczej Straży Pożarnej. Przewidziana jest dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych oraz działaczy Związku OSP RP, wykazujących się działalnością przez co najmniej pięć lat. Członkom MDP w wieku 17-18 lat można przyznać po złożeniu ślubowania srebrną odznakę MDP z pominięciem brązowej. Odznakę złotą można nadać po półrocznym okresie posiadania odznaki srebrnej i wykonywaniu funkcji instruktorskich w szkoleniu drużyny. Złota odznaka MDP może być przyznawana działaczom Związku OSP RP pracującym z młodzieżą pożarniczą.
Krzyż Zasługi
Krzyż Zasługi jest państwowym odznaczeniem cywilnym, które dzieli się na trzy stopnie: Złoty Krzyż Zasługi, Srebrny Krzyż Zasługi i Brązowy Krzyż Zasługi. Jest nagrodą dla osób, które położyły zasługi dla Państwa lub obywateli, spełniając czyny przekraczające zakres ich zwykłych obowiązków, a przynoszące znaczną korzyść Państwu lub obywatelom.
Zasady nadawania
Krzyż Zasługi tego samego stopnia może być nadany tej samej osobie dwukrotnie. Drugie nadanie Krzyża tego samego stopnia oznacza się przez nałożenie na wstążkę Krzyża okucia w kształcie listewki. Przed nadaniem Krzyża Zasługi wyższego stopnia powinny upłynąć co najmniej 3 lata; odstępstwa są dopuszczalne wyjątkowo.
Zasady Noszenia Odznaczeń i Umundurowania w OSP
Prawidłowe noszenie umundurowania i przestrzeganie zasad obowiązujących regulaminów wpływa dodatnio na wizerunek strażaka. Uchwałą Zarządu Głównego ZOSP RP nr 96 z dnia 27 października 2000 r. zostały określone szczegółowe wytyczne:
Umiejscowienie Odznaczeń
- Złoty Znak Związku powinien być umieszczony na wstędze pod kołnierzem koszuli, tak aby był widoczny 1 cm poniżej węzła krawata, a nie wpięty do munduru.
- Sznur galowy musi być przypięty do guzika pod pagonem munduru, przy wszyciu rękawa po prawej stronie i do pierwszego górnego guzika zapięcia munduru. Przy koszuli letniej sznur galowy powinien być przypięty do guzika pod pagonem prawym, przy wszyciu rękawa, a warkocz z pomponem do guzika pod klapą prawej kieszeni.
- Odznaczenie lub odznakę na sztandar należy wpinać do specjalnego uchwytu (kolucha), który wkręca się w drzewce na wysokości górnej krawędzi płata sztandaru, tak aby podczas prezentacji sztandaru wstęga z odznaczeniami lub odznaką znajdowała się przy płacie ze Znakiem Związku.
Wymogi dotyczące Umundurowania
- Do czapek rogatywek nie powinny być przypinane orzełki Polskich Sił Zbrojnych, Służby Więziennej itp. Nie należy nosić przy czapkach rogatywkach złotych galonów, pasków białych, srebrnych, metalowych pasków lub złotych okuć. Czapki rogatywki powinny odpowiadać dystynkcjom noszonym na kołnierzach umundurowania lub przy klapie lewej kieszeni munduru lub białej koszuli.
- Dowódca prowadzący uroczystość, inni dowódcy pododdziałów oraz strażacy na uroczystościach z udziałem sztandarów i wręczeniem odznaczeń lub odznak, występują wyłącznie w umundurowaniu galowym, a nie w koszulach letnich. Strażacy występując do dekoracji nie mogą być ubrani w koszule letnie; odznaczenie lub odznaka wymaga poszanowania, dlatego obowiązkowo trzeba występować w umundurowaniu galowym.
- Do munduru wyjściowego nie należy nosić krawatów cywilnych lub kolorowych koszul. Skarpety powinny być czarne, jednolite, bez wzorów.
Zasady Uroczystości
- Na uroczystościach, gdzie dowódcy ubrani są w umundurowanie związkowe, meldunki składa się przedstawicielowi władzy statutowej Związku.
- Hymn państwowy lub związkowy powinna wykonywać orkiestra dęta OSP, a nie orkiestra taneczna lub kapela. W uroczystościach udział powinny brać tylko te orkiestry, które posiadają co najmniej dostateczną umiejętność odegrania hymnu państwowego, związkowego oraz kilku marszy (czysto, równo, z rytmem itp.). Orkiestra dęta OSP na uroczystościach ma występować w umundurowaniu związkowym, łącznie z kapelmistrzem.
- Przy uformowaniu jednostki do uroczystości należy stosować zasadę, że na prawym skrzydle, patrząc do trybuny honorowej, zajmują w kolejności miejsca: orkiestra, dowódca pododdziału honorowego, poczet flagowy, poczet sztandarowy, pododdział honorowy, pozostałe OSP tworzące plutony lub kompanie itd.